اعظم طالقانی، ‌از تبارِ اسطوره‌های تکرارنشدنیِ تاریخ معاصر ایران
اعظم طالقانی،‌ زنی مبارز و ‌از تبارِ اسطوره‌های تکرارنشدنیِ تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود. نگاهی بر بیش ازچهار دهه فعالیت‌های سیاسی، مطبوعاتی و اجراییِ او حکایت از آن دارد که ایدۀ «هم‌نشینیِ عملِ سیاسی با نقش‌هایِ زنانه» می‌تواند دست‌یافتنی باشد.
 محدثه جزایی - نخستین زنِ انقلابیِ محکوم شده به حبس ابد،‌ با حضور در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی، درپیچ‌و خمِ دالان‌های نظامِ حقوقیِ کشور، خستگی‌ناپذیر بر حقِّ «اعتراضِ قانونی» تأکید می‌کرد و اکنون، پژواک صدایِ اوست که هر دغدغه‌مندِ حوزه زنان را به تکاپو وامی‌دارد. این نوشتارِ کوتاه، به بهانه چهلمین روز درگذشت این اسوه مقاومتِ مدنی، مروری کوتاه بر کارنامه فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی او خواهد داشت.

اعظمِ طالقانی، فعالیت‌های سیاسیِ خود را پیش از پیروزیِ انقلاب و به تأسی از پدرش، آیت‌الله محمود طالقانی، از مراجع شیعه و فعالانِ ملی - مذهبی آغاز کرد. نخستین فعالیت‌های او را می‌توان در حوزه آموزش، مدیریت و تأسیس مدرسه «بنیاد علایی» دانست، زمانی که خودِ او نیز تحصیل، فعالیت‌های سیاسی و مخالفت با نظام سیاسیِ پهلوی را توأمان با یکدیگر انجام می‌داد. دهه پرتلاطمِ پنجاهِ شمسی برای سیاسی‌ترینِ دخترِ آیت‌الله طالقانی، در زندان و با حکمِ ابدِ دادگاه ارتش ادامه یافت، حکمی که پس از تجدیدنظر، تقلیل یافت و سرانجام به‌واسطه اوجِ فعالیت‌های انقلابی، یک‌سال قبل از انقلاب خاتمه یافت.

پیروزیِ انقلاب برای اعظمِ طالقانی، ادامه فعالیت‌های گذشته‌اش در حوزه آموزش بود و او 3ماه قبل از پیروزیِ انقلاب، مؤسسه «جامعه زنان انقلاب اسلامی» را با هدف «آموزشِ زنان و حل مشکلاتِ آن‌ها» پایه‌گذاری کرد. با شکل‌گیریِ نظامِ سیاسیِ نوبنیاد، او ایده تأسیس «حزب» را جایگزینِ این مؤسسه نمود و در این راهِ 12سال پایداری و صبوری پیشه کرد تا به خواستِ اصلیِ خود، یعنی تأسیس حزبی با محوریت زنان دست‌یابد. هدفِ اصلی «جامعه زنان انقلاب اسلامی» این‌ بود که «با مشی اصلاح‌طلبانه» و با «پیروی از رهنمودهای جهان‌بخشِ اسلام، ‌قرآن و ولی‌فقیه» به دفاع از «حقوق مستضعفین و مظلومین و ستمدیدگان، به طور اعم و زنان به طور اخص در سطح میهن اسلامی و در قلمرو بین‌المللی» ‌بپردازد. هدفی که پیش از آن، اعظمِ طالقانی پایبندی به آن را نشان‌داده بود. در سال‌های صبر و انتظار برای پروانه تأسیس «جامعه زنان انقلاب اسلامی»، انتشار نشریه «پیامِ هاجر» در کنار فعالیت‌هایی چون جلسات سخنرانی سیاسی، تشکیل کلاس‌های آموزشی و شرکت در سمینارهای داخلی و بین‌المللی از جمله مهم‌ترین اقدامات فرهنگیِ او به‌شمار می‌رود.

درکنار این فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی، اعظمِ طالقانی در زمره نخستین زنانی بود که پس از انقلاب در ساختارهای سیاسی پذیرفته و به رسمیت شناخته شده است. او با حضور در نخستین مجلس شورای اسلامی یکی از 4زنِ منتخب بود که از این فرصت به منظور درکِ بی‌واسطه مهم‌ترین رخدادهای سیاسی دورانِ خود بهره گرفت. به نظر می‌رسد طالقانی به پشتوانه حضور در بدنه انقلابیون و با تکیه بر قول و فعلِ شخصیت‌های کلیدی در انقلاب، جرئت و جسارتی یافته بود که نقدِ ساختارها و رویه‌های موجود را از طُرُق قانونی ممکن می‌ساخت. پس از پایان 4سال حضورِ او در مجلس شورای اسلامی، او تمرکز خود را بر «جامعه زنان انقلاب اسلامی» گذاشت تا دگرباره از طریقِ آموزش، آگاهی‌بخشی به طیفِ گسترده‌تری از زنان را در دستورکار قرار دهد. او با تأکید بر اینکه مهم‌ترین هدفش «آموزش زنان و آگاهی‌بخشی به آن‌ها» است، به تشکیل کلاس‌های آموزشی و انتشار بیانیه‌ها و جزوه‌هایی در قالب ماه‌نامه و فصل‌نامه پرداخت و هرگز از هدفِ اصلیِ خود یعنی تمرکز بر جامعه زنان دست برنداشت. او در روزنامه «پیام هاجر» و بعدها «پیام ابراهیم» به بسطِ تئوریک مفاهیمی همت گماشت که از طریقِ آن‌ها هم‌نشینی مسالمت‌آمیز میانِ آموزه‌های دینی با زندگیِ مدرن ممکن می‌شود. حقوق زنان در اسلام، هم‌سازیِ نقش‌های سنتی مانند مادری و همسری با فعالیت‌های سیاسی و حضور در عرصه اجتماعی، مضمونِ بیشترِ نوشته‌های اوست. مسئله‌ای که در آن زمان، دغدغه بیشترِ روشنفکران مسلمان به‌شمار می‌رفت و او خود نمونه و الگویی در این مسیر به‌شمار می‌رفت.

در کنارِ این فعالیت‌های گسترده، آن‌چیزی که اعظمِ طالقانی را به یکی از مشهورترین چهره‌های سیاسی در سال‌های اخیر بدل کرد، واداشتنِ شورای نگهبان برای ایضاحِ مفهومیِ «رجلِ سیاسی» در قانون اساسی بود. بر اساس اصل 115 قانون اساسی، «رئیس‌جمهور باید از میانِ رجال مذهبی و سیاسی که واجد شرایط زیر باشند انتخاب گردد: ایرانی‌الاصل، مدیر و مدبر، دارای حسن سابقه و امانت و تقوا، مومن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور» اعظم طالقانی با اشاره به اختلاف علما درباره جنسیتِ رئیس‌جمهور ، تمامِ تلاشِ خود را برای ارائه تفسیری از این اصلِ قانونی که در آن زنان نیز از حقِ انتخاب‌شدن در مسندِ ریاست‌جمهوری برخوردار باشند، به‌کار گرفت. از آنجا که در نصِّ قانونی از مفهوم «رجُل» به‌جای «مرد» استفاده شده بود، استدلال طالقانی مبنی بر این بود که عدمِ صراحت درباره جنس، گویای این نکته است که فارغ از جنسیت، صرفِ دارابودنِ شرایط لازم برای احراز این مقام کافی است. او به منظورِ به چالش گرفتنِ این اصلِ حقوقی، با ثبت‌نام در انتخابات ریاست‌جمهوری از سال 1376 به این‌سو، هرباره پرسش از کیستیِ «رجل سیاسی» را پیشِ روی حقوق‌دانان و فقهای شورای نگهبان مطرح می‌کرد. استواری و ثبات‌قدم در این راه، همچون مسیرهایی که پیش از این پیموده بود، دلالت بر پایمردیِ زنی داشت که سخت‌کوشی و رسالتِ آگاهی‌بخشی به جامعه زنان را سرلوحه عمل و بینشِ خود ساخته بود.


اعظم طالقانی، فرزند زمانه خود بود و بدونِ هراس خواسته‌های حوزه زنان را از طریق رویه‌های دموکراتیک پیش‌گرفت. او بدون روی‌برتافتن از قدرتِ سیاسیِ مستقر حتی با اجرای حکم حبس ابد در دوران پهلوی ، خستگی‌ناپذیر در راهِ آگاه‌سازیِ زنان هم در حوزه تئوریک و هم در حوزه عملِ سیاسی، به کوشش‌های خود ادامه داد و تا آخرین روزهای حیاتش، لحظه‌ای از آرمان‌هایش عقب‌نشینی نکرد. اعظمِ طالقانی را می‌توان در زمره زنانی دانست که مشیِ مبارزاتیِ او با استناد به مبانیِ فقهی و حقوقی نظامِ سیاسی هرگز به حاشیه نرفت و حضورش در وزارت کشور برایِ تعیینِ تکلیفِ رجلِ سیاسی به‌تنهایی کافی بود تا سیستم سیاسی را به بازاندیشی درباره نقش زنان در نظام حقوقی وادارد. اعتراض‌هایِ مدنی و قانونی اعظمِ طالقانی اگرچه جایگاه زنان را در قانون اساسی روشن نکرد، اما پرسشِ گشوده او به گشایشِ راهی در برابر زنان منجر شد که تنها با کوششی بی‌وقفه و خستگی‌ناپذیر می‌تواند روزنه‌ای برای رهایی باشد.


برچسب ها: اعظم طالقانی
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* captcha:
* نظر:
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
نظرات بینندگان
انتشار یافته: ۱
در انتظار بررسی: ۰
غیر قابل انتشار: ۰
ک
Germany
۱۳:۰۷ - ۱۳۹۸/۰۹/۱۹
0
1
روحش شادوقرین رحمت الهی

{*Start Google Analytics Code*} {*End Google Analytics Code*}