به گزارش شهرآرانیوز، در تاریخ بشریت، برخی حوادث فراتر از یک رویداد تاریخی، به معیاری برای سنجش اخلاق، انسانیت و شرافت تبدیل میشوند. واقعه عاشورا از جمله این رخدادهای ماندگار است؛ حادثهای که در آن امام حسین (ع) در سختترین شرایط، با ایستادگی در برابر ظلم و ستم، مفاهیمی همچون آزادگی، کرامت انسانی، عدالتخواهی و مسئولیت اخلاقی را به جهانیان یادآوری کردند.
یکی از برجستهترین جلوههای این نگاه، سخن مشهور آن حضرت است: «وَیْلَکُمْ یَا شِیعَةَ آلِ أَبِی سُفْیَانَ، إِنْ لَمْ یَکُنْ لَکُمْ دِینٌ وَکُنْتُمْ لَا تَخَافُونَ الْمَعَادَ، فَکُونُوا أَحْرَارًا فِی دُنْیَاکُمْ» وای بر شما،ای پیروان آل ابوسفیان! اگر دین ندارید و از روز قیامت نمیترسید، پس دستکم در دنیای خود آزاده باشید.
این کلام تاریخی، پس از قرنها همچنان وجدان انسانها را مخاطب قرار میدهد و پرسشی بنیادین را پیش روی جامعه بشری میگذارد و آن هم اینکه مرز انسانیت کجاست و انسان در برابر ظلم، بیعدالتی و پایمال شدن حقوق دیگران چه مسئولیتی دارد؟
برای درک عمیقتر این سخن، باید به شرایط تاریخی روز عاشورا بازگشت. بر اساس گزارشهای تاریخی، در جریان نبرد کربلا، هنگامی که گروهی از نیروهای سپاه عمر سعد به سوی خیمههای امام حسین (ع) و خانواده ایشان حرکت کردند و خطر تعرض به زنان و کودکان افزایش یافت، حضرت با بیان این سخن، آنان را به رعایت حرمت خانواده و پایبندی به اصول جوانمردی فراخواندند.
این واکنش اعتراضی به عبور از ابتداییترین مرزهای اخلاق انسانی بود پیامی که نشان میدهد حتی در میدان جنگ و اوج دشمنی نیز نباید حرمت انسانهای بیدفاع نادیده گرفته شود.در حقیقت امام حسین (ع) با این کلام مخاطبان خود را به رعایت حداقلهای انسانیت دعوت کردند حداقلهایی که فراتر از وابستگیهای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی، باید مبنای رفتار هر انسانی قرار گیرد.
یکی از کلیدیترین واژهها در این سخن واژه «احرار» به معنای آزادگان است. آزادگی مفهومی عمیقتر از آزادی ظاهری دارد. آزادی ممکن است به معنای رهایی از محدودیتهای بیرونی باشد اما آزادگی به معنای رهایی انسان از اسارت هواهای نفسانی، طمع، خشم، قدرتطلبی، منفعتجویی و ترس است.
انسان آزاده کسی است که حتی زمانی که امکان ظلم و سوءاستفاده از قدرت را دارد به اصول اخلاقی پایبند میماند و حقوق دیگران را زیر پا نمیگذارد.
از این منظر، آزادگی تنها یک ویژگی فردی یا شعار اخلاقی نیست بلکه معیاری برای سنجش رفتار انسان در موقعیتهای مختلف زندگی استبهویژه زمانی که منافع شخصی با حقوق دیگران در تعارض قرار میگیرد.
نکته مهم در این سخن آن است که امام حسین (ع) حتی در برابر دشمنان خود نیز بر ضرورت رعایت اصول انسانی تأکید میکنند.این کلام نشان میدهد که شرافت و انسانیت، ارزشهایی نیستند که صرفا به دینداران اختصاص داشته باشند. حتی اگر فردی به اعتقادات دینی پایبند نباشد وجدان انسانی او باید مانع ظلم، بیرحمی، خیانت و تعرض به افراد بیگناه شود.
به بیان دیگر حضرت از دشمنان خود نیز انتظار دارند که دستکم به ابتداییترین اصول جوانمردی و کرامت انسانی وفادار بمانند چراکه هیچ اختلاف و دشمنیای نمیتواند توجیهی برای پایمال کردن حقوق انسانهای بیدفاع باشد.
این سخن ماندگار از سوی دیگر پیام مهمی درباره حقیقت دینداری دارد. دینداری تنها به انجام عبادات، نماز و روزه یا اظهار محبت به اهلبیت (ع) محدود نمیشود، بلکه باید در رفتار اجتماعی، رعایت حقوق مردم، عدالتورزی، صداقت و مسئولیتپذیری انسان نیز نمود پیدا کند.
نمیتوان از دین سخن گفت اما در عمل حقوق دیگران را پایمال کرد یا برای دستیابی به منفعت شخصی به آنان ظلم کرد.
قرآن کریم نیز در آیه هشتم سوره مائده، بر ضرورت عدالت تأکید کرده و میفرماید: «اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى» یعنی اینکه عدالت بورزید که به تقوا نزدیکتر است.
این آیه به روشنی نشان میدهد که عدالتورزی از پایههای اساسی تقواست و رعایت حقوق دیگران بخش جداییناپذیر از حقیقت دینداری به شمار میرود.
همچنین در آیه ۹۰ سوره نحل، خداوند به عدالت، احسان و نیکوکاری فرمان میدهد؛ موضوعی که جایگاه اخلاق و مسئولیت اجتماعی را در منظومه تعالیم اسلامی برجسته میکند.
پیام دیگر این کلام امام حسین (ع) مسئولیت انسان در برابر ظلم و بیعدالتی است. آزادگی تنها در سخن و ادعا معنا پیدا نمیکند، بلکه در رفتارهای روزمره جلوهگر میشود؛ در دروغ نگفتن، خیانت نکردن، حفظ آبروی دیگران، رعایت حقالناس، حمایت از مظلوم و بیتفاوت نبودن در برابر ناحقی.
از این منظر، عاشورا صرفا یادآور یک واقعه تاریخی نیست، بلکه معیاری برای ارزیابی رفتار فردی و اجتماعی انسانها در روزگار معاصر است. محبت امام حسین (ع) نیز نباید تنها در اشک، عزاداری و برگزاری مراسم مذهبی خلاصه شود، بلکه باید در صداقت، انصاف، جوانمردی، احترام به حقوق انسانها و مسئولیتپذیری اجتماعی نمود پیدا کند.
در واقع یکی از مهمترین راههای شناخت تأثیرپذیری از مکتب عاشورا بررسی میزان پایبندی افراد به همین ارزشها در زندگی شخصی و اجتماعی است.
امام حسین (ع) با این سخن نشان دادند که حتی در اوج مظلومیت و در دشوارترین شرایط نیز میتوان بر اصول اخلاقی ایستادگی کرد و دیگران را به رعایت کرامت انسانی فراخواند.
پیام نهایی این کلام تاریخی آن است که دینداری واقعی از اخلاق و آزادگی جدا نیست. آزاده کسی است که حتی زمانی که منفعتش در ظلم است عدالت را انتخاب میکند. زمانی که کسی او را نمیبیند حق دیگران را رعایت میکند و حتی در سختترین شرایط انسانیت و شرافت خود را از یاد نمیبرد.
این همان درسی است که امام حسین (ع) در مکتب عاشورا برای همه نسلها به یادگار گذاشتند درسی که مخاطب آن تنها مسلمانان یا پیروان اهلبیت (ع) نیستند، بلکه تمام انسانهایی هستند که برای کرامت، عدالت و شرافت انسانی ارزش قائلاند.
عاشورا به ما میآموزد که اگر ادعای دینداری داریم باید در رفتارمان عادل و مسئولیتپذیر باشیم و اگر از اعتقادات دینی فاصله داریم دستکم نباید از مرزهای انسانیت عبور کنیم چراکه آزادگی یکی از بنیادیترین معیارهای شرافت انسانی است.