به گزارش شهرآرانیوز؛ چرا با وجود وعده یاری خداوند، مؤمنان در زندگی با شکست و ناکامی روبهرو میشوند؟ اگر حق با انسان باشد، آیا نباید همیشه پیروز میدان باشد؟ پس چگونه میتوان سختیهای زندگی پیامبران، رنجهای امیرالمؤمنین (ع)، حضرت فاطمهزهرا (س) و واقعه کربلا را فهمید؟ حجتالاسلاموالمسلمین حامد کاشانی در گفتوگو با شهرآرا، به نسبت میان ایمان، دشواریهای زندگی و پیروزی ظاهری میپردازد و توضیح میدهد که چرا نباید یک ناکامی مقطعی را پایان راه دانست.
در زندگی مرتب با پیروزی و شکست روبهرو میشویم و نوع نگاه ما به این اتفاقها، بر فکر و رفتارمان تأثیر میگذارد. گاهی تصور میکنیم مؤمن نباید شکست بخورد؛ چون خداوند وعده داده است که مؤمنان را یاری میکند. این برداشت، از یک جهت درست و از جهت دیگر نادرست است. اگر منظورمان شکست نهایی باشد، مؤمن نباید در پایان مسیر، بازنده باشد، اما اگر منظورمان ناکامی در یک مقطع از زندگی است، مؤمن هم ممکن است شکست بخورد و با محرومیت و گرفتاری مواجه شود. برای فهم این موضوع باید میان یک اتفاق مقطعی و نتیجه نهایی تفاوت بگذاریم.
زندگی را نمیتوان به یک لحظه یا حادثه محدود کرد. همانطور که قهرمانی یک تیم فوتبال با نتیجه یک دقیقه یا حتی یک بازی مشخص نمیشود، سرانجام زندگی انسان را هم نمیتوان فقط با یک اتفاق سنجید. مسئله این است که آیا یک ناکامی، تمام مسیر انسان را تعیین میکند یا باید آن را در بستر گستردهتری از زندگی و انتخابهای او دید.
قرآن کریم از یاری خداوند به پیامبران و مؤمنان سخن میگوید، اما در تاریخ میبینیم که پیامبران کشته شدند، حضرت امیرالمؤمنین (ع) در مقاطعی پیروز نشدند، حضرت زهرا (س) مورد جسارت قرار گرفتند و امامحسین (ع) در کربلا به شهادت رسیدند. اگر تصور کنیم نصرت الهی یعنی هیچگاه هیچ ضربهای به مؤمن وارد نشود، نمیتوانیم با این واقعیتها درست مواجه شویم. باید در معنای پیروزی و شکست دقت کنیم. آیا حق بودن را با پیروز شدن در یک مقطع، میسنجیم یا پیروزی ظاهری را معیار حق میدانیم؟
اگر کسی را تنها به این دلیل که در میدان پیروز شده است حق بدانیم، درواقع حقانیت را تابع قدرت و غلبه کردهایم. ما حضرت امیرالمؤمنین (ع) را با به این خاطر که همیشه در ظاهر پیروز بوده است، دوست نداریم، بلکه او را بهخاطر حقانیتش دوست داریم. در کربلا نیز جایگاه حضرت عباس (ع) به نتیجه مأموریت او وابسته نیست. اگر ایشان در رساندن آب به خیمهها موفق میشد یا نمیشد، این موضوع چیزی از منزلت و وفاداری او کم نمیکرد. بنابراین، نتیجه ظاهری یک واقعه را نباید تنها معیار سنجش درستی مسیر یا ارزش انسان قرار داد.
خیلی وقتها انسان در مقطعی از زندگی، گرفتار بیماری، بدهی، ناکامی شغلی یا برآورده نشدن حاجتی میشود و با خودش میگوید: پس چرا خدا به من کمک نکرد؟ اما باید پرسید چه کسی به ما وعده داده است که در هیچیک از لحظههای زندگی با دشواری روبهرو نمیشویم؟ چنین تضمینی وجود ندارد. گاهی انسان در کاری شکست میخورد؛ چون درست عمل نکرده است.
در این صورت باید مسئولیت خطای خودش را بپذیرد. اما همیشه هم ماجرا اینطور نیست؛ ممکن است کسی وظیفهاش را انجام داده باشد و بازهم با حادثه یا خسارت روبهرو شود، پس نباید هر شکست را فورا نشانه بیتوجهی خدا یا بیارزش بودن مسیر معنوی خود بدانیم. ازسوی دیگر، نباید هر خطایی را هم با توجیهات دینی بپوشانیم. لازم است میان کوتاهی خودمان و دشواریهایی که بخشی از مسیر زندگیاند، تفاوت بگذاریم.
برای رشد، تحمل دشواری لازم است. ورزشکاری را تصور کنید که میخواهد به سطح قهرمانی برسد. مربی از او تمرینهای سنگین میخواهد؛ چون قرار نیست فقط برای یک فعالیت ساده آماده شود. در این مسیر، خستگی و حتی آسیبدیدگی هم ممکن است پیش بیاید. نمیتوان گفت، چون ورزشکار درد کشیده، پس مربی به او توجه نداشته است. البته این مثال به معنای آن نیست که هر رنجی را بتوان بهسادگی توضیح داد یا درباره علت هر اتفاقی باقاطعیت حکم داد.
نکته این است که زندگی انسان، میدان رشد و آزمون است. قرآن کریم میفرماید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی کَبَدٍ: ما انسان را در رنج و دشواری آفریدیم.» گاهی تحمل شرایطی که خودمان انتخاب نکردهایم، میتواند زمینه رشد ما باشد، حتی اگر در همان لحظه معنای آن را درک نکنیم؛ نمونه بارزش، این روزهای سختی است که بعد از شهادت رهبر عزیزمان تجربه میکنیم و اینها بهتمامی مایه رشد جامعه و توان ما در ابعاد مختلف میشود.
ما همیشه نمیتوانیم پایان یک اتفاق را پیشبینی کنیم و بدانیم دقیقا چه چیزی به سود ماست. گاهی چیزی را با تمام وجود میخواهیم، اما آن خواسته لزوما به نفع ما نیست؛ مانند بیماری که میل به غذایی دارد که برایش ضرر دارد. خواستن یک چیز، بهتنهایی دلیل مفید بودن آن نیست. ازسوی دیگر، وقتی مصائب اهلبیت (ع) را میخوانیم، با دشواریهایی روبهرو میشویم که درک بزرگی آنها برای ما آسان نیست.
این یادآوری، میتواند کمک کند رنج خود را تنها معیار سنجش همهچیز قرار ندهیم. البته نباید از این نگاه برای کوچک شمردن درد دیگران استفاده کرد. قرار نیست به کسی که گرفتار است، بگوییم رنجش اهمیتی ندارد، بلکه باید بفهمیم دشواری، الزاما به معنای بیمعنا بودن زندگی یا رها شدن انسان ازسوی خدا نیست.
در مواجهه با شکست، نخست نباید خودمان را ببازیم و یک اتفاق مقطعی را پایان همهچیز بدانیم. دوم اینکه باید مسئولیت خطاهای خود را بپذیریم و هر ناکامی را به تقدیر نسبت ندهیم. سوم اینکه نباید از خدا انتظار داشته باشیم همه خواستههای ما دقیقا به همان شکلی که میخواهیم، برآورده شود؛ زیرا ما همیشه مصلحت خود را بهدرستی تشخیص نمیدهیم. باید وظیفهمان را انجام دهیم، از تجربه شکست درس بگیریم و در مسیر حق بمانیم. در منطق دین، معیار نهایی فقط این نیست که در هر مقطع چه چیزی بهدست آوردهایم یا چه چیزی را از دست دادهایم؛ مهم این است که در پایان مسیر، نسبت ما با حق، ایمان و مسئولیتمان چگونه باشد.