فرزانه شهامت - کاهش اتکا به درآمدهای نفتی و راههای شناسایی فرارهای مالیاتی، دستور کارهای مهم جلسه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی خراسان رضوی بود. مهم برای کل کشور و همچنین خراسان رضوی که مدیرانش تأکید دارند درآمدهای مالیاتی بریدهشده برایش منطق ندارد. این پیشنهادها نتیجه 3 ماه کار کارشناسان استان بود که صبح روز پنجشنبه در جلسهای 120 دقیقهای، با حضور رئیس سازمان امور مالیاتی کشور به بحث گذاشته شد. امید علی پارسا که انتصابش به دوماهگی نزدیک میشود قول داد آنها را با دقت بررسی کند. شما که غریبه نیستید و خبر دارید مشهد بنا به موقعیتی که دارد همواره شاهد آمدوشدهای مسئولان است و از این دست وعدهها کم در حافظه خود ندارد. وعدههایی که برخی محقق شدهاند و بسیارشان خیر. بهتر است امیدوار باشیم. شاید این یکی جزو همان برخیها باشد.
با کدام شاخص؟
طبق معمولِ جلسات شورای گفتوگو، چراغ اول انتقادها را رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران روشن کرد. غلامحسین شافعی با بیان اینکه شرایط استان نسبت به گذشته تغییر کرده اما سهم مالیاتی که باید به خزانه واریز کند ثابت مانده است افزود: به طور مثال مؤسسات مالی و اعتباری، همچنین پروژه بزرگ پدیده که به مشکل خورد، اینها بخشی از مالیات استان را پرداخت میکردند. شرایط هیچکدام مثل قبل نیست اما سهم مالیاتی استان مثل گذشته است. او با اشاره به برخی واحدهای اقتصادی بزرگ استان که مالیاتشان را در استان نمیپردازند ادامه داد: دردسرها و مشکلاتشان برای خراسان رضوی است و مالیاتپردازیشان برای تهران. اگر در این موارد تجدیدنظر نکنید، روی ادارهکل امور مالیاتی استان برای جذب درآمدهای پیشبینیشده فشار آوردهاید که از نظر عدالت محل سؤال است. رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی خراسان رضوی صحبتهای کیفی شافعی را با اعداد و ارقام همراه کرد تا بیعدالتی در پیشبینی درآمدهای مالیاتی استان، مستند و باورپذیر باشد. رضا جمشیدی گفت: خراسان رضوی 6 درصد از درآمد ناخالص کشور، 4 درصد منابع بانکی کشور، رتبه 28 کشور در نسبت درآمد به هزینه یک خانوار و سهم 5 درصدی از اعتبارات کشور را دارد. به عبارت دیگر، استان ما بر خلاف آنچه تصور میشود، ثروتمند نیست. با وجود این، درآمد مالیاتی که باید در استان جمعآوری شود، 5/7 درصد درآمدهای مالیاتی کشور است. او ادامه داد: با وجود اینکه در ده سال گذشته استان موفق به وصول تمام درآمدها نشدهاست، رقم پیشبینیشده در بودجه 98 نسبت به عملکرد پارسال 50 درصد رشد داشته است. هیچ کارشناسی چنین رشدی را تأیید نمیکند.
جمشیدی تأکید کرد: استان ما میتواند با درآمدهای داخلی و بدون نیاز به بودجه دولتی خودش را اداره کند به شرطی که اختیارات لازم را به استان بدهند. الان هرقدر هم که درآمدهای استان بالا برود و به خزانه کشور واریز شود، نفعی به حال بودجه استان ندارد و میزان تخصیص همان 50 درصد است.
صحبتهای جمشیدی با واکنش رئیس سازمان امور مالیاتی همراه شد. پارسا با ارائه توضیحاتی سعی کرد بگوید وضعیت بقیه استانها هم همین است. او گفت: سازمان امور مالیاتی میدانست که این افزایش در درآمدهای مالیاتی استانها کارشناسانه نیست اما بودجهریزی فرایند خودش را دارد. وقتی هزینههای مملکت احصا میشود باید هزینههای بودجه با درآمدهایش تراز شود. منابع پیشبینینشده برای تأمین هزینههای بودجه، بین نفت و مالیات تقسیم شد. حالا هم که نفت را نمیخرند روی بخش مالیات فشار بیشتری میآید. توضیحات او چنگی به دل نزد. او در مورد افزایش 50 درصدی درآمدها گفت اما به اینکه دقیقا با چه منطقی سهم درآمدهای خراسان رضوی بالا در نظر گرفته میشود اشارهای نکرد. قسمت امیدوارکننده صحبتهای پارسا تغییراتی است که در بودجه سال آینده لحاظ خواهد شد. او گفت: با نظام بودجهریزی کنونی، استانها انگیزهای برای بیشتر کردن درآمدشان ندارند چون سهمشان از بودجه تغییر نمیکند. افزایش درآمد استانها شدنی است اما نه با قواعد فعلی. باید نظام درآمد هزینه اجرایی شود. با اجرای آن در سال 99، بسیاری از صحبتهایی که شد رفع میشود.او با اشاره به گلایههای فعالان اقتصادی مبنی بر ناعادلانه بودن نظام مالیاتی اظهار کرد: نظامهای مالیاتی در دنیا، سنتی یا مدرن هستند. در نظام مالیاتی سنتی چون اطلاعات واقعی و قطعی از وضعیت اقتصادی مؤدیان وجود ندارد، ناگزیر اخذ مالیات به سمت قراین، شواهد، برآوردها و علیالرأس پیش میرود. ربطی هم ندارد به اینکه چه کسی مدیر باشد. ما در حال گذار از سنتی به مدرن هستیم. ابزارهایمان الکترونیک شده است اما روح حاکم بر حسابرسی، محاسبات و دادرسیهایمان خیر.
25 در برابر 8
او با اذعان به اینکه نظام مالیاتی کنونی در کشور در تراز جمهوری اسلامی نیست اضافه کرد: برای مدرن شدن نظام مالیاتی باید همان راهی را رفت که بقیه کشورها رفتهاند، ربطی هم به دین و گرایش ندارد. باید نظام مالیاتی را هوشمند کرد. به بیان دیگر باید تمام ریزدادههای مالی به تفکیک مؤدیان در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار بگیرد. این دخالت در زندگی شخصی نیست. ماده 169 قانون مالیاتهای مستقیم، همه دستگاهها را مکلف کرده است که ریزدادهها را به سازمان امور مالیاتی بدهند. این کار آن طور که شایسته است انجام نشده است. در یک ماه اخیر ابتدا تلاش کردم دولت پای کار بیاید. آنها را که نیامدند به مجلس کشاندم.به گفته وی، خلاص شدن از موضوع فاکتورها و شرکتهای صوری که زمینهساز فساد و بیعدالتی هستند، نیازمند سامانه مؤدیان مالیاتی است که قانون آن در مرحله تأیید شورای نگهبان قرار دارد. اجرای این سامانه در کشورهای توسعهیافته موجب شده است سهم مالیات در درآمدهای عمومی 25 و در کشور ما بین 5/ 7 تا 8 درصد باشد.
همچنین رئیس کل سازمان امورمالیاتی کشور درباره معافیتهای مالیاتی تولید گفت: یکشنبه بخشنامه عمومی سراسری در خصوص معوقات مالیاتی را صادر خواهیم کرد که اگر بخش تولید بتواند معوقات خود را تا پایان شهریور پرداخت کند، شامل بخشودگی کامل میشود.
ولخرجی از جیب مؤدیان
رئیس جدید مجمع نمایندگان استان در واکنش به صحبتهای پارسا به نکتهای اشاره کرد که با تشویق برخی فعالان اقتصادی حاضر در جلسه همراه شد. حجتالاسلام نصرا... پژمانفر گفت: نظام مالیاتی هوشمند بایدبا مصرف هوشمندانه مالیات همراه باشد. او برای اینکه از حرفهایش سیاسی تفسیر نشود، ابتدا تأکید کرد مشکلی که روی آن دست میگذارد بلایی دیرینه است و ربطی به دولت کنونی ندارد. سپس ادامه داد: اگر در دنیا 25 درصد درآمدها مالیاتی است، مثل ما هزینههای سربار را هم به مؤدیان بهویژه بخش تولید وارد نمیکنند. ما کشور را گران اداره میکنیم. چون همیشه نفت مفت داشتهایم. امروز چون نمیتوانیم نفت صادر کنیم، انتظار داریم هزینه اداره گران کشور را مؤدیان مالیاتی بپردازند.او ادامه داد: نمیشود با همان وضعیت ولخرجی و بریز و بپاش پیش برویم و هزینهها را از جیب مؤدیان بخش تولید و خدمات بپردازیم.
صحبتهای پژمانفر با تأیید ضمنی استاندار خراسان رضوی همراه شد. علیرضا رزمحسینی که از ابتدای جلسه کمابیش سکوت کرده بود و وقت صحبتش را به فعالان بخش خصوصی داده بود گفت: بخش خصوصی ما با رتبه 138 در فضای کسب و کار در حال کار و کسب درآمد است. هزینههای سربار بالا و بوروکراسیها فراوان است. بدون هوشمند کردن هزینهکرد مالیات، اوضاع بهتر نمیشود.
از دیگر نکات جلسه، سؤالات بیجواب محمدحسین روشنک، رئیس اتحادیه صادرکنندگان استان، بود. او خطاب به رئیس سازمان امور مالیاتی گفت: بررسی کنید که چرا مؤدیان مالیاتی مایلاند حساب و کتاب مالیاتشان را به تهران ببرند، در نتیجه جمعیت 11 میلیونی تهران 60 درصد اقتصاد کشور را در دست داشته باشد. چون در تهران اختیارات دارند، ساده میگیرند و راحتتر معامله میکنند. ما در خراسان رضوی فقیر ماندهایم. مدیر بانک استان ما اجازه پرداخت 3 میلیارد تومان تسهیلات دارد و مدیر مرکزی 50 میلیارد تومان. ما هم ایرانی هستیم. این بیعدالتی است.
چکش کاری لایحه مالیات بر عایدی سرمایه
بلافاصله پس از اتمام جلسه، پارسا در حلقه سؤالات خبرنگاران محصور شد. مدیر تازهمنصوبشده سازمان امور مالیاتی از دادن پاسخ به برخی سؤالات طفره رفت و گفت هنوز اشراف لازم برای پاسخ به آنها را ندارد؛ مثلا اینکه چرا از 37 شرکت استان که مالیاتشان را به تهران میدهند، فقط 4 مورد به استان برگشتهاند. وی با اعلام 40 هزار میلیارد تومان به عنوان برآورد فرارهای مالیاتی، در پاسخ به سؤال شهرآرا در مورد وضعیت لایحه مالیات بر عایدی سرمایه گفت: چکشکاری این لایحه تا حداکثر پایان مرداد در سازمان امور مالیاتی تمام و برای طرح در هیئت دولت به وزارت اقتصاد ارجاع میشود. سؤال بعدی شهرآرا برنامه سازمان برای اخذ مالیات از خانههای خالی بود که پاسخ داد: وزارت راه و شهرسازی قول داده است زیرساخت لازم برای شناسایی خانههای خالی را تا پایان امسال فراهم کند. این سامانه، گرفتن مالیات از خانههای خالی را ممکن میکند.