جزایری - «اقتصاد نفتی عامل تمام فسادها» این نقطه کانونی تحلیل عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران و استاد اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی درباره ریشه های گسترش فساد در ایران بود.
سعید لیلاز که در جلسه ای با عنوان «بررسی چرایی ناکامی دولت ها در مواجهه با فساد» در حزب کارگزاران سازندگی در مشهد سخن می گفت و در ابتدای جلسه پیامک تأخیر پرواز خود به تهران را دریافت کرده بود، در تشریح رابطه فساد و نفت به این پیامک اشاره کرد و گفت: وقتی درآمدهای نفتی زیاد باشد، برنامه های مختلفی به اجرا در می آیند که توجیه اقتصادی ندارند. به عنوان مثال، 40 سال است که فروش هواپیما به ایران تحریم است اما به جای اینکه راه آهن را گسترش دهیم در زمان های وفور درآمدهای نفتی مدام به تعداد فرودگاه های کشور افزوده ایم. اکنون وضعیت به گونه ای است که هر فرودگاه به صورت میانگین 3 هواپیما دارد. اجرای چنین طرح هایی که توجیه اقتصادی ندارد نتیجه اقتصاد نفتی است.
وی ادامه داد: بررسی های تاریخی نشان می دهد هرگاه درآمدهای نفتی در ایران افزایش یافته، فساد نیز بیشتر شده است. به عنوان مثال، در حالی که در دهه 40 در اجرای طرح های توسعه ای سعی می شد بودجه ها به صورت مناسب و دقیق توزیع شود، وفور درآمدهای نفتی در دهه 50 کار را به جایی رساند که در اواسط این دهه اسدا... اعلم به شاه می گوید فساد تار و پود تمام کشور را گرفته است.
این استاد اقتصاد با بیان اینکه بعد از انقلاب اسلامی تا دولت نهم فساد نظام مند نبود گفت: با این حال، با افزایش درآمدهای نفتی، فساد نیز در کشور افزایش یافت. بررسی ها نشان می دهد که بیشتر درآمدهای نفتی کشور در دوران دولت نهم و دهم حیف و میل شد و نتوانستیم از این درآمدها آن گونه که باید استفاده کنیم.
لیلاز درباره ابعاد فساد در اوایل دهه 90 گفت: اگر در سال 90 قراربود درآمدهای نفتی بین ایرانی ها توزیع شود، به هر نفر 5000 دلار می رسید اما در عمل، افراد این رشد درآمدها را در زندگی خود احساس نکردند. لیلاز با بیان اینکه شرایط اقتصادی سال 90 دیگر تکرار نمی شود گفت: برای تکرار وضعیت اقتصادی سال‌های 1354 و 1390 به ترتیب به 600 میلیارد و 200میلیارد درآمد نفتی نیاز داریم. با توجه به وضعیت اقتصاد نفت در جهان دیگر امکان تکرار چنین درآمدهایی وجود ندارد. بر این اساس به نظر می رسد دیگر شاهد روی کارآمدن دولت هایی که شعار پوپولیستی بدهند در ایران نباشیم. وی با بیان اینکه در زمان وفور درآمدهای نفتی تصمیم هایی عامه پسند گرفته می شود که با گذشت زمان، تأثیرات منفی خود را بر اقتصاد نشان می دهد گفت: در سال 1385 رئیس جمهور وقت در روز کارگر اعلام کرد رشد نقدینگی باعث رشد تورم نمی شود و باید دستمزدها 2برابر شود. اما همگی شاهد بودیم که رشد نقدینگی در آن سال چه تأثیر منفی ای بر فضای کسب و کار کشور گذاشت به طوری که در سال 1386 کارگران به صورت نمادین تابوتی را حمل می کردند که نشانگر وضعیت بد معیشتی آن ها بود.
عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران با بیان اینکه ارتباط درآمدهای نفتی و فساد مختص به ایران نیست گفت: اگر نرخ فساد در کشورهای حوزه خلیج فارس را بررسی کنید، متوجه می شوید که وضعیت آن ها بسیار بدتر از ایران است. این مسئله نشان می دهد فساد در دولت هایی که درآمدهای آن ها به نفت وابسته است وجود دارد.
وی ادامه داد: به عنوان مثال کشور قطر با تکیه به درآمدهای نفتی به مسئولان فیفا رشوه می دهد تا در اوج گرما جام جهانی در این کشور برگزار شود. اگر این کشور درآمد بادآورده نفتی را نداشت امروز نمی توانست چنین فسادی را انجام دهد. در عربستان نیز فساد اقتصادی زیاد است. بر خلاف تصور مردم ما، عربستان کشوری است که بخش کوچکی از مردم آن از درآمدهای نفتی بهره مند شده اند و بخش زیادی از مردم در طبقه متوسط و فقیر جای می گیرند که سهم اندکی از درآمدهای نفتی نصیبشان
می شود. لیلاز ادامه داد: کاهش درآمدهای نفتی ایران باعث افزایش ژرفای جامعه مدنی در کشور می شود. به عنوان مثال، اکنون عمق جامعه مدنی در کشور بیش از 10 تا 15 سال گذشته شده است.