سعید شجری - سر و صدایی را که این روزها تولیدکننده‌های گوشت به راه انداخته‌اند شنیده‌اید؟ تمام گله‌هایشان را می‌شود در این یک جمله خلاصه کرد: چرا از ما ارزان می‌خرند و به مردم گران می‌فروشند؟
کار از مرحله انکار گذشته است. دیگر همه به نقش دلال‌ها در تعیین قیمت تمام‌شده گوشت برای مردم اذعان دارند. منظورمان از همه، دولت و بخش خصوصی است. چیزی که نمی‌دانیم این است که چرا برای قطع دست این افراد از جیب و سفره مردم کاری نمی‌شود. اگر کاری شده، نتیجه‌اش کجاست؟

رویه معکوس
بگذارید تکلیف خودمان را معلوم کنیم. اگر تصور می‌کنید با حذف واسطه‌ها قیمت گوشت به طور مثال به نرخ سال 96 برمی‌گردد، متأسفانه باید بگوییم چنین اتفاقی نمی‌افتد. تورم افسارگسیخته روی تمام گروه‌های کالایی تأثیر خود را گذاشته و حتی با فرض اینکه خوراک دام با نرخ دولتی به دست تولیدکننده‌ها برسد که نمی‌رسد، سر‌جمع هزینه‌های تولید به‌شدت افزایش پیدا کرده است. موضوع بر سر این است که چرا حالا که قیمت دام زنده به دلایلی که اشاره می‌کنیم‌ کاهش یافته است، تأثیر آن بر بازار محسوس نیست. به طور مثال، در مورد گوساله بدون چربی، نرخ‌ها همچنان در کانال 90 هزار تومان می‌چرخد. این در حالی است که نه اوضاع عرضه و نه وضعیت تقاضا قابل مقایسه با پارسال نیست. منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام کشور، گفته است میزان عرضه دام نسبت به مدت مشابه پارسال 70درصد رشد دارد. گزارش دیروز مرکز آمار ایران بر این افزایش صحه می‌گذارد. بارندگی‌های اخیر، وضعیت مراتع را بهتر و بخشی از علوفه دام برای دامداران سنتی تأمین کرده است. متولیان تولید دام در سطح ملی، شائبه عرضه نکردن دام را رد می‌کنند و می‌گویند به نقدینگی نیاز دارند؛ برای همین، با نرخ پایین هم که شده، دامشان را به بازار عرضه می‌کنند. یکی از فعالان صنعت دام استان در گفت‌وگو با شهرآرا دلایل دیگری را هم مطرح می‌کند که عرضه را بالا برده و تقاضا را کاهش داده است و هر‌دوی این‌ها به‌قاعده باید موجب کاهش قیمت گوشت شود، نه ثبات آن. امید فرزادنیا می‌گوید: قدرت خرید مردم کم شده است. آن‌هایی هم که دستشان به دهانشان می‌رسد، از دپو کردن کنار کشیده‌اند و به اندازه مصرف روزشان خرید می‌کنند. فصل تابستان تا حدودی اقبال به مصرف گوشت را کم‌ می‌کند. پایین آمدن نرخ دلار و کاهش نوسانات آن هم بر آرامش فضای روانی بازار مؤثر بوده است. مبارزه جدی با قاچاق دام و محدودیت خروج آن از استان به اضافه واردات گوشت برزیلی نیز به افزایش عرضه دام کمک‌ کرده است. این‌ها به کاهش نرخ خرید دام زنده از دامدار کمک‌ کرده طوری که قیمت گوساله از فروردین تا تیر امسال دست کم حدود 20 درصد کم شده است اما در سطح عرضه، تغییر خاصی در نرخ‌ها نمی‌بینیم.

دولت نقشی ندارد
«دستگاه‌های دولتی هیچ نقشی در تعیین قیمت دام زنده ندارند. چند دلال عمده قیمت‌ دام زنده را تعیین می‌کنند.» باور می‌کنید با وجود دستگاه عریض و طویل دولتی، همچنین تشکل‌های متعدد غیردولتی، چنین خلأ فاحشی وجود داشته باشد؟ «‌همین طور است. قیمت روز دام را پنج شش دلال تعیین می‌کنند. بازار تابع همین دلالان عمده است. اگر بازار کشش داشته باشد، قیمت‌ها را بالا می‌برند مثل وقت‌هایی که مشهد زواری است. می‌بینند می‌شود گران‌تر داد، می‌دهند.» جمله نخست را فرزادنیا می‌گوید و دومی را کارشناس دیگری که مایل به مطرح شدن نامش نیست. احمد دلقندی، رئیس شرکت دولتی پشتیبانی امور دام استان، در گفت‌وگویی کوتاه اذعان می‌کند که واسطه‌ها در ماجرا دست دارند و بین قیمت دام زنده با آنچه به دست مردم می‌رسد فاصله‌ای غیرمنطقی وجود دارد.
مهدی مقدسی، کارشناس مسئول نظارت و بازرسی سازمان صمت استان، کوتاه بودن دست سازمان متبوع خود در مبارزه عملی با دلالان گوشت و غیر آن را این‌طور بیان می‌کند: فضای دلالی در مورد دام سنگین است. 100 درصد بدانید که قانون خلأ دارد. قانونی برای برخورد با دلال‌ها در اختیار سازمان صمت نیست. ما با قانون نظام صنفی سر و کار داریم که مخاطبش بنگاه‌های اقتصادی تولیدی و توزیعی است. پیگیری هم بکنیم به یک دلال و شماره تلفن می‌رسیم که نمی‌توانیم برایش پرونده تشکیل دهیم. شاید به عنوان اخلال در بازار دادگستری بتواند این کار را بکند.

خبرهای خوبی در راه است؟
چه‌کار باید کرد؟ «یک راه می‌تواند خرید دام با نرخ تضمینی از سوی دولت باشد. گوشت دپوشده ابزاری برای تنظیم بازار خواهد بود. می‌شود به جای پرداخت پول، نهاده‌هایی را که با ارز 4200تومانی وارد کشور می‌شود در اختیار دامدار قرار داد و نان دلال‌های خوراک دام را هم آجر کرد.» راه حل یادشده پیشنهاد فرزادنیاست.
راه حلی دیگر را رئیس اتحادیه گوشت قرمز با یک سؤال مطرح می‌کند. هر‌چند تأثیر پیشنهاد قبلی را ندارد، رؤیای از تولید به مصرف را به واقعیت نزدیک می‌کند. احمد احدی ابتدا می‌گوید که از فروردین تا الان، کاهش قیمت چندانی را احساس نکرده است. به عبارت دیگر، گوشت را ارزان نخریده‌اند که به مشتری بفروشند.
او اضافه می‌کند: دامدارانی که مدعی هستند دام خود را با نرخ پایین می‌فروشند، چرا با کمک اتحادیه‌هایشان‌ عرضه مستقیم را شروع نمی‌کنند؟ ما حاضریم با آن‌ها قرارداد ببندیم. هر‌روز بخریم و نقد بپردازیم.
وقتی سؤال را با رئیس اتحادیه صنعت دامپروری استان در میان گذاشتیم، خبر خوبی شنیدیم. از آنجا که بیان جزئیات این خبر، سنگ‌اندازی دلال‌ها را محتمل می‌کند، به بیان کلیات آن اکتفا می‌کنیم. امین هراتی می‌گوید: با کمک 25 اتحادیه شهرستانی و 10 هزار دامداری که تحت پوشش قرار دارند، کار عرضه مستقیم آغاز شده است. شرکت تعاونی گوشت مشهد نیز که در کشتار دام و توزیع دست دارد پای کار آمده است. این یعنی وصل کردن ابتدا و انتهای زنجیره گوشت از تولید تا مصرف.
آن‌طور که هراتی می‌گوید، حذف واسطه‌هایی که بیش از 2 دهه‌ زمام کار را در اختیار داشته‌اند‌ چندان ساده نیست اما شدنی است. تعارف که نداریم! مدیریت دولتی بازار، نتیجه‌ای بهتر از وضعیت کنونی ندارد. می‌شود این بار به تلاش تشکل‌های غیردولتی امیدوار بود. برنامه‌ یادشده پاییز امسال، نخستین نتایج عملی خود را نشان خواهد داد. شاید این شروعی برای بازگشت گوشت به سفره دهک‌های کم‌درآمد باشد.