راحله حسین زاده - « شب بود با مادرم و پسرم در جاده تربت حیدریه به مشهد با سرعت 70کیلومتر در ساعت رانندگی می کردم که پلیس دستور توقف داد و بعد از اینکه در شانه خاکی کنار جاده توقف کردم مامور راهنمایی و رانندگی مدارک و گواهینامه ام را درخواست کرد. بعد از چک کردن مدارکم وقتی علت توقف خودرو را از افسر پلیس پرسیدم پاسخ داد که تصور کرده گواهینامه ندارم .» این ها اظهارات یکی از شهروندان مشهدی است که به متوقف کردن بی مورد خودرواش از سوی یکی از مأموران پلیس راهور اعتراض داشت.
گله ای که شهروند دیگری هم در این باره از پلیس داشت و بیان کرد: «در جاده نیشابور با سرعت مناسب در حال رانندگی بودم که سرباز راهنمایی و رانندگی جلوی خودروام را گرفت و مدارکم را خواست. بعد از آن مدارک را به داخل کانکس پلیس برد و سپس از من خواست تا از خودرو پیاده شوم و برای گرفتن مدارکم به همان کانکس مراجعه کنم. پس از روبه رو شدن با افسر پلیس راهور علت متوقف کردن خودروام را پرسیدم که این فرد حاضر به پاسخ نشد.»
البته دیگر شهروند مشهدی که چندی پیش خودرو او بی دلیل از سوی پلیس متوقف شده بود این اقدام مأموران راهور را منطقی دانست و معتقد بود که این عمل برای سنجیدن هوشیاری رانندگان و مصرف نکردن مشروبات و چک کردن گواهینامه بوده که باید انجام می شده است.
اظهارات شهروندان مشهدی درباره متوقف کردن بی دلیل خودرو از سوی مأموران راهور بهانه ای شد تا برای بررسی قانونی بودن یا نبودن این اقدام پلیس راهنمایی و رانندگی به سراغ قاضی صادق صفری، دادیار داسرای عمومی و انقلاب مرکز استان خراسان رضوی برویم.

تا 3ماه حبس برای جرمی تکراری
این مقام قضایی با اشاره به قوانین موجود درباره متوقف ساختن خودرو از سوی پلیس راهنمایی و رانندگی، توضیح داد: در سال 92 بازرسی پلیس راهور ناجا بخشنامه ای صادر کرد مبنی بر اینکه امکان توقف خودرو با توجه به وظیفه ذاتی پلیس امکان پذیر است اما بعد از مدتی در سال 96 دیوان عدالت اداری این قسمت بخشنامه را ابطال کرد و گفت که پلیس راهور نمی تواند بدون مشاهده تخلف، خودرویی را متوقف کند و از راننده مدارک بخواهد.
دادیار دادسرای عمومی و انقلاب مرکز استان خراسان رضوی همچنین به ماده 4 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی پلیس راهور هم اشاره کرد و گفت: براساس این ماده پلیس تنها در صورت مشاهده تخلف مجاز به متوقف کردن خودرو می باشد، در غیر این صورت مأمور پلیس راهور مرتکب تخلف شده است. همچنین طبق ماده 9 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، مأموران پلیس تنها در صورتی می توانند مدارک رانندگان را مطالبه کنند که راننده مرتکب تخلفی شود و این تخلف نیز به رؤیت مأموران رسیده باشد و یا اینکه راننده تحت تعقیب قضایی یا انتظامی باشد.
طبق گفته قاضی صفری قانون گذار در ماده 42 قانون بیمه اجباری وسایل نقلیه موتوری مصوبه 1395 اشاره می کند که پلیس راه موظف است از طرق مقتضی مانند دوربین نظارت ترافیکی و فعال کردن تجهیزات الکترونیکی بررسی کننده بیمه ها ضمن شناسایی وسایل نقلیه بدون بیمه نامه به اعمال جریمه های مربوط اقدام کند و در واقع اشاره دارد به اینکه پلیس نمی تواند خودرو را به بهانه بررسی بیمه نامه متوقف کند.
او بیان کرد: در صورتی که خودرو با سوء نیت از سوی مأمور راهنمایی و رانندگی متوقف و خارج از موارد قانونی به پارکینگ منتقل شود با توجه به اینکه گزارشی خلاف مبنای قانونی تنظیم شده که با آئین نامه ضوابط نامه منطبق نیست و بدون مبنا قبض جریمه صادر شده است، یک گزارش خلاف واقع محسوب می شود و مأمور راهنمایی و رانندگی علاوه بر جبران خسارت، مجازات جرم گزارش خلاف واقع هم شامل حالش خواهد شد.
طبق گفته دادیار داسرای عمومی و انقلاب مرکز استان خراسان رضوی جرم گزارش خلاف واقع برای ماموری که با سوء نیت و به دور از حق، خودرویی را متوقف و به پارکینگ منتقل کند در ماده 605 قانون مجازات اسلامی اشاره شده که به موجب آن مامور متخلف به حبس تا 3 ماه یا جزای نقدی و جبران خسارت محکوم می شود.
قاضی صفری ادامه داد: در صورتی که تخلف در حد توقف و بررسی مدارک باشد، شهروندان می توانند مراتب را به مراجع نظارتی پلیس مانند بازرس راهور اطلاع دهند اما اگر این تخلف پلیس منتهی به گزارش خلاف واقع و توقیف خودرو یا موارد مشابهی شود افراد می توانند تحت عنوان «گزارش خلاف واقع» به دادسرا مراجعه و طرح شکایت کنند.

فرمان پلیس مقدم بر سایر قوانین
محمد باقر سلیمی، رئیس پلیس راهور خراسان رضوی هم درباره قانون ممنوعیت توقف بی دلیل خودرو از سوی مأموران راهنمایی و رانندگی گفت: برخی این برداشت را دارند که پلیس تحت هیچ شرایطی حق متوقف کردن خودروها را ندارد اما در همین قوانین آمده که فرمان پلیس بر همه قوانین راهنمایی و رانندگی مقدم است.
این مقام ارشد پلیس راهنمایی و رانندگی استان تأکید کرد. از مواردی که همکاران ما اقدام به متوقف کردن خودروهای عبوری می کنند برای مطمئن شدن از سرقتی بودن آن و یا حمل و نگهداری مواد منفجره است. علاوه بر این طبق قانون، رانندگان باید گواهینامه داشته باشند که تنها با متوقف کردن خودرو و مطالبه گواهینامه این موضوع مشخص می شود.
سلیمی عامل 50درصد تصادفات شدید در برخی معابر را خستگی و خواب آلودگی دانست و این حق را برای پلیس قائل شد که برای مهار و کنترل خستگی و سنجیدن هوشیاری رانندگان برای ارتقای ایمنی، خودرویی را متوقف کنند.
رئیس پلیس راهور خراسان رضوی با اینکه قانون ممنوعیت توقف بی دلیل خودرو را قبول دارد اما معتقد است کنترل های صورت گرفته تحت شرایط خاص انجام می شود و پلیس هم به عنوان مجری قانون براساس قوانین، اختیاراتی دارد که به مأموران پلیس راهنمایی و رانندگی اجازه کنترل و نظارت بر عبور و مرور را می دهد.
سلیمی سامانه ۱۹۷ را به عنوان گوش شنوای مسئولان راهنمایی و رانندگی در نظرات، انتقادات، پیشنهادها و شکایات مردمی معرفی کرد که شهروندان می توانند موارد مدنظر را یا به صورت حضوری با مراجعه به واحدهای بازرسی یا تماس تلفنی با این شماره مطرح کنند تا مورد به وجود آمده رسیدگی شود.