هاشمیان | موسوی - تیرماه سال 97 مدیریت‌شهری مشهد سامانه‌ای با نام «فاش» (سامانه شفافیت اطلاعات شهــــرداری) را به نشـــــانی www.fash.mashhad.ir راه‌اندازی کرد تا از این طریق عموم مردم در جریان عملیات مالی و بودجه‌ای، عقد قراردادها و فراخوان‌های شهرداری قرار گیرند. البته که نحوه فعالیت این سامانه نقدها و واکنش‌هایی را در یک سال گذشته به همراه داشته است و همین موضوع باعث شد تا دیروز در نشستی حدود سه‌ساعته با عنوان «نقد و نظر در خصوص شفافیت اطلاعات در مدیریت‌شهری» که به دعوت سمن‌های دانشجویی و تخصصی برگزار شد، فاش به بوته نقد گذاشته شود.
در این نشست تخصصی به‌جز مدیران شهرداری مشهد، شماری از صاحب‌نظران و دانشجویان نیز به بیان نظرات و پیشنهادهای خود درباره فعالیت سامانه فاش پرداختند.

جلب اعتماد مردم با شفاف‌سازی
رضوانی، دانشجوی دکترای علوم سیاسی از کمیته انجمن دانشجویان علوم سیاسی ایران (شعبه خراسان) در این نشست سامانه فاش را نشان‌دهنده شفافیت مدیریت‌شهری مشهد دانست و گفت: یکی از اقداماتی که در سامانه فاش انجام‌ شده، بارگذاری برنامه میان‌مدت شهرداری است که به نظر من این بارگذاری شفاف‌سازی نیست و عملا با معنای شفافیت فاصله زیادی داریم.
فرهاد ستوده، نماینده انجمن علمی گروه کامپیوتر دانشگاه علمی‌کاربردی جهاد دانشگاهی هم گفت: در سامانه فاش باید به رویکرد نوآوری و ظرفیت‌های جدید توجه شود و از طرفی نیز ایجاد یک نقشه شهری در این سامانه ضرورت دارد که شهروندان بتوانند مشکلات و تخلفات احتمالی را گزارش دهند.
شیبانی، دبیر شاخه جوانان کانون دانشگاهیان خراسان نیز بیان کرد: شفافیت سازمانی یعنی تمام اطلاعات، آمار، ارقام، نقشه راه و برنامه‌ها به‌صورت واضح در اختیار مردم قرار گیرد و این موضوع قطعا سبب اعتماد بیشتر شهروندان می‌شود.
محمدزاده، نماینده گروه علوم اجتماعی، ادبیات و علوم انسانی نیز در این جلسه گفت: شرایط اصلی شفافیت این است که یک جامعه مدنی به‌صورت زنده، پویا و بانشاط با تمام ابعادش وجود داشته باشد و در کشور ما نیز شفافیت با این اقدامات تحقق پیدا نمی‌کند، اما کار شهرداری مشهد در این حوزه ستودنی است.
عربشاهی، نماینده انجمن اقتصاد و توسعه دانشگاه هم نقدی به مشاوران در سامانه فاش داشت و گفت: ‌سطح مشاوران 4 و سقف آن 30 میلیون تومان تعیین‌ شده است؛ درحالی‌که باید مشاوران باهم متفاوت باشند. همچنین پروژه‌های پژوهشی در سامانه فاش قرار نگرفته است.
خالقی، عضو انجمن علمی روان‌شناسی مؤسسه آموزش عالی رضوی هم در این نشست اظهار کرد: توقع من از این پایگاه این بود که شفاف‌سازی بیشتری از مسئولان رده‌بالای شهرداری مشهد داشته باشد و علاوه بر آن میزان حقوق، مزایا، عنوان‌ها و سمت‌های قبلی و همچنین تحصیلات مدیران را در این سامانه قرار دهد.
رحمانی، نماینده انجمن اسلامی تحول‌خواه دانشگاه سجاد مشهد نیز گفت: باید بدانیم در این سامانه چه چیزی قرار است شفاف‌سازی شود و از طرفی هم باید بخشی برای دانشجویان در این سامانه در نظر گرفته شود تا ایده‌های خود را اعلام کنند و با مدیریت‌شهری در ارتباط باشند.
یوسفی، نماینده بسیج دانشجویی دانشگاه فردوسی نیز از نداشتن تخصص انجمن‌های دانشگاهی در زمینه سامانه فاش سخن گفت و بیان کرد: این نشست باید به‌صورت کارگاهی و با حضور متخصصان موضوع انجام می‌شد، اما روح ارتباط با انجمن‌های دانشجویی کار خوبی است. به نظر من این سامانه منجر به افزایش اعتماد نمی‌شود؛ زیرا برای عموم قابل‌ استفاده نیست و فضای کاملا تخصصی دارد.

موفقیت نسبی فاش
«شفافیت اطلاعات اگر با مطالبه مردم همراه نباشد، موفق نخواهد بود.» این را معاون برنامه‎ریزی و منابع انسانی شهردار مشهد در این نشست گفت.
شهریار آل‌شیخ گفت: پروژه «فاش» را به‌صورت کامل موفق نمی‌دانم؛ چون با مطالبه‌گری مردم گره نخورده است. همه ابهامات موجود در این سامانه به روایت بودجه و برداشت عمومی از آن مربوط است. به گفته او برای ساده‌سازی زبان بودجه، توافق‌نامه‌ای با دانشگاه فردوسی بسته شده که تاکنون نیز 2 مدل ناقص از آن نوشته شده است. آل‌شیخ در پاسخ به این سؤال که آیا سامانه شفاف‌سازی تهران از مشهد قوی‌تر است؟ گفت: من سامانه تهران را نه‌تنها قوی‌تر نمی‌دانم، بلکه آن را بیشتر یک شوی اطلاعات می‌بینم. وی همچنین در واکنش به انتقاد یکی از حاضران مبنی بر اینکه چرا سرفصل‌های بودجه تصویب‌شده فقط یک‌بار در سال بارگذاری می‌شود، اظهار کرد: این بدیهی است که بودجه یک‌بار در سال بر اساس سرفصل‌های ارائه‌شده از سوی وزارت کشور تصویب و ارائه می‌شود. آل‌شیخ با اشاره به بودجه جاری 2200 میلیارد تومانی شهرداری در سال 98 ادامه داد: هزینه جاری شهرداری مشهد در هر ماه 150 میلیارد تومان است که به دلیل وجود جزئیات زیاد، اقلام کمتر از 250 میلیون تومان در این سامانه بارگذاری نمی‌شود. معاون برنامه‎ریزی و منابع انسانی شهردار در پاسخ به انتقاد یکی از سمن‌ها درباره ناقص بودن اطلاعات مناقصه‌ها و مشخص نشدن برنده‌ها در این سامانه، گفت: برخی مسائل بسیار بدیهی است؛ اگر به قسمت قراردادها توجه کنید، با فرد برنده، قرارداد بسته شده است؛ اما به درخواست شما نیز ترتیب اثر خواهیم داد و از این پس عکس قرارداد و صورت‌جلسه نیز روی سامانه بارگذاری خواهد شد. آل‌شیخ به مناقصه تقاطع نمایشگاه به ارزش 260 میلیارد تومان اشاره کرد و گفت: قصد داشتیم مناقصات را الکترونیکی کنیم، اما به دلیل اینکه زیرساخت کنترلی نهادهای نظارتی با سیستم‌های الکترونیکی همخوان نیست، فعلا از این اقدام صرف‌نظر کردیم.
وی همچنین نبود اطلاعات سال‌های قبل را یکی از مشکلات شفاف‌سازی مأموریت‌های مدیران شهری دانست و افزود: سند هزینه مأموریت‌ها در سرفصل‌های مختلف تعیین شده بود و این موضوع برآورد هزینه سفر را دچار مشکل می‌کرد؛ از این رو آیین‌نامه‌ای نوشتیم که از این پس هزینه مأموریت‌ها در یک سرفصل سند زده شود. آل‌شیخ همچنین در پاسخ به انتقادی درباره افزایش دوبرابری بودجه مؤسسه فرهنگی شهرآرا، توضیح داد: همه ابهامات مربوط به روایت بودجه است؛ در همین زمینه شهرداری سرفصل‌هایی در حوزه فرهنگی داشته که بخشی از آن را در شهرآرا هزینه کرده است که همه آن‌ها شفاف‌سازی می‌شود. وی افزود: رقمی که شهرداری به شهرآرا می‌دهد، با رقمی که این مؤسسه کسب درآمد می‌کند، 2 موضوع متفاوت است. بودجه مجموعه شهرآرا شامل تبلیغات، فروش بیلبوردها و فعالیت‌های دیگری نیز هست.
آل‌شیخ تصریح کرد:‌ این 32 میلیارد تومان به معنای پولی که شهرداری به شهرآرا می‌دهد، نیست و این مجموع گردش مالی مؤسسه است. سهم یارانه این مجموعه 9۰۰ میلیون تومان است.
وی با تأکید بر اینکه درآمدهای شهرداری بخش شفاف این مجموعه است، گفت: 85 درصد معاملات شهرداری در شهرسازی است که درآمد و تخلفات نیز همان‌جا هست و سعی ما بر این است که این موضوع را به‌صورت کامل شفاف کنیم.
آل‌شیخ در پاسخ به انتقادی مبنی بر اینکه سامانه شفافیت یک پروپاگانداست و فقط باعث برداشتن نیم گام به جلو خواهد شد، گفت: اگر این سامانه پروپاگاندا باشد، 2 گام به عقب بوده و اصلا قدمی به سمت جلو نخواهد بود.

فاش اطلاعات ناموسی شهرداری
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری نیز در ادامه این نشست گفت: در این پروژه افراد زیادی زحمت کشیدند اما 14 هزار بازدید در شأن این سایت نیست و حتی یک بازخورد پرسشی مناسب در این سایت نیامده است.
به گفته محمدجواد رجائیان، بدنه شهرداری با این سامانه همراه شده و اکنون اطلاعات حوزه شهرسازی که تا 6 ماه پیش اطلاعات ناموسی شهرداری بود و واسطه‌ها از طریق آن کاسبی می‌کردند، اکنون روی سایت بارگذاری شده است.
جمال حسن بارانی، مدیرکل دفتر برنامه، بودجه و ارزیابی عملکرد شهرداری مشهد نیز در ادامه این نشست گفت: هنوز نتوانسته‌ایم ادبیات بودجه شهرداری را به‌گونه‌ای تنظیم کنیم که هر فرد با هر سوادی بتواند آن را درک کند؛ از این رو باید هرچه زودتر الگوریتم‌هایی برای ترجمه این بودجه مطرح شود.