فاطمه سیرجانی - بیشتر قدیمیهای طلاب خانواده شریعتیها و دکتر مهدی شریعتی را میشناسند؛ اما بیشتر از او، حاجشیخ احمد و حاج نوروزعلی را به خاطر دارند که از روحانیون و بزرگان محله طلاب به شمار میرفتند؛ پدر و پسری که عهد کرده بودند فقط خطبه عقد بخوانند و در تمام طول عمر کاریشان صیغه طلاقی بر زبانشان جاری نشد تا عرش خدا به لرزه درنیاید. دکتر مهدی شریعتی، پسر ارشد حاجشیخ احمد که جوانی تحصیلکرده بود و کرسی استادی دانشگاه را داشت، تصمیم گرفت، میراثدار حرفه پدر باشد. مجوزی که بهواسطه تحصیلات عالیه فقه و حقوق و تجربهکاری، خیلی زود به او داده شد تا بیش از 40 سال در محله طلاب عاقد دختران و پسران جوان باشد.
کسی که از او بهعنوان یکی از قدیمیترین محضرداران محله طلاب یاد میشود. نزدیک شدن به سالروز ازدواج امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) بهانهای بود تا برای ساعاتی پای خاطرات این عاقد کهنهکار بنشینیم.
قرارمان را برای ساعت 9 میگذاریم تا در خلوتی صبح با فراغبال بیشتری خاطرات گذشته را مرور کند.میگوید: قدیمیترهای تلگرد، طلاب و طبرسی پدر و پدربزرگم را بهخوبی در خاطر دارند. هر دو حوزوی بودند و ملبس به لباس روحانیت. سردفترداری ازدواج را ابتدا پدربزرگم راهاندازی کرد؛ محضر شماره33، اما بیشتر از یکسال ادامه نداد و کار او را پدرم به دست گرفت؛ البته بعد از آزمون. 15 سال هم در این حرفه ماند؛ آن هم در همان محضر.
شیوه و نوع ازدواج از آن سالها تا حالا خیلی متفاوت شده است. او از دفترهای بزرگی میگوید که مشخصات دختر و پسری که قرار بود شریک زندگی و حلال هم شوند، در آن ثبت میشد: دفترهای قطور و بزرگ که امروز هم هست، با این تفاوت که مشخصات دختر و پسر مثل سال و ماه و روز تولد، نام پدر و مادر، شماره شناسنامه، تاریخ عقد، نوع عقد و... بهصورت دستی نوشته میشد. ستونی هم برای شروط عقد گذاشته بودند؛ مهریه و شیربها و دیگر اینکه اگر 6 ماه گذشت و نفقهای از سوی مرد پرداخت نشد، حق طلاق به زن داده میشود.
او گذشتههایی را به خاطر میآورد که هنوز از محضر، اتاق و میزهای مجلل عقد امروزی خبری نبود: معمولا محضردار به خانه میآمد و خطبه خوانده میشد. روز عقد، میهمانان خانواده عروس و داماد میآمدند و بهترین اتاق را برای خواندن خطبه عقد آماده میکردند؛ تزئینشده با سفرهای بزرگ که آینه، قرآن و شمعدانی را در صدر داشت. مراسم خیلی ساده و صمیمانه انجام میشد، اما الان روال فرق کرده است. دختر و پسر اول باید با مراجعه به محضر، معرفینامه برای آزمایشگاه بگیرند. بعد از اینکه جواب آزمایش نشان داد که هر دو در صحت و سلامت هستند و در آینده فرزندانشان مشکل ژنتیکی نخواهند داشت، نوبت میگیرند تا زمان عقدشان مشخص شود.
محضرداری که تحصیلکرده فقه و حقوق است و استادیاری دانشگاه را هم در کارنامه حرفهایاش دارد، این توانایی را در خود میبیند که قبل از جاریشدن خطبه عقد به تازهعروس و داماد آرامش بدهد. او با توجه به تسلطش به فنون سخنوری و آیات و احادیث ائمهاطهار(ع) سعی میکند از قبل دختر و پسر را به شرایطی که قرار است بعد از خواندهشدن صیغه عقد قرار بگیرند، آگاه کند: شروط سیزهگانه ضمن عقد را دختر و پسر باید با طمأنینه مطالعه کنند و بعد آنها را امضا کنند. بعد از خواندهشدن خطبه عقد، چون مهریه عندالمطالبه است، زوجه میتواند طلب کند؛ مگر اینکه بر عندالاستطاعه بودن آن تأکید شده باشد که معمولا طرف عروس چنین چیزی را قبول نمیکنند.
وقتی از او درباره مقایسه آمار ثبت ازدواج و طلاق میپرسم، میگوید: پدر و پدربزرگم فقط دفترخانه ازدواج داشتند و تا بودند یک صیغه طلاق هم بر زبانشان جاری نشد. میگفتند ما برای وصل کردن آمدیم/ نی برای فصل کردن آمدیم. من هم حدود 20 و چند سال به تعهد آنها پایبند بودم و دوست نداشتم برای طلاق خطبه بخوانم، اما از سال 82 با توجه به واجد شرایط بودن، بعد از شرکت در آزمون دفتر طلاق را هم دایر کردیم.
به گفته شریعتی، قدیمترها حتی برای جاریکردن صیغه عقد هم باید شخصی عالم و اهل علم و فن بود، اما با همه اینها جاریکردن صیغه طلاق شرایط سختتر میشد: پدربزرگم حاج نوروزعلی مرد عالمی بود، اما هرگز حاضر نشد با خواندن آیهای سبب جدایی دو حلال شود. الان هم آزمونی که برای داشتن دفتر طلاق گذاشته میشود، بهمراتب شرایط سختتری دارد. یکی از خوبیهایی که اکنون پروسه طلاق دارد، این است که زمان تقریبا طولانی است. زوجی که تصور میکنند به انتهای راه رسیدهاند، بعد از اینکه به دادگاه خانواده مراجعه میکنند، چند نوبت به مشاور ارجاع داده میشوند، بلکه به صلح و آشتی دوباره برسند. مراجعه به محضر، یعنی طی شدن همه راهها و به بنبست رسیدن، اما باز هم سعی میکنم با تکیه بر آیات و روایات و توصیه به صبر و آرامش، زوجین را از ادامه راهی که انتخاب کردهاند، بازدارم.اینکه آمار ازدواج و طلاق نسبت به سالهای گذشته چه فرقی کرده، پرسش بعدیام است که با تأسف از این رقم یاد میکند و میگوید: چند روز قبل دفترهای سال82-81 را تورق میکردم، میدیدم آن سالها در ماه بالای150 ثبت ازدواج داشتیم که آمار خوبی است، اما در سالهای اخیر بهخصوص امسال به طور میانگین هر ماه 25 ازدواج ثبت شده است. نهایت اگر در ماهی مناسبت خاص بوده، نهایت به 35 تا 40 مورد رسیده است.
او با این همه به ایام شادی که در پیش رو داریم، امیدوار است؛ روزهایی که انشاءا... پر از برکت و سعادت و خیر برای همه زوجهای جوان است. سالروز ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) از جمله مناسبتهایی است که روز پرکار و شلوغی را برای او و همکارانش رقم میزند وآن ها امیدوارند به میمنت این روز آمار ثبت ازدواج زوجهای جوان از دستشان برود.