خداوند متعال، نظام خانواده را بر محور مودت، رحمت و مسئولیت متقابل بنا نهاده است. در این میان، مرد وظایف ویژهای دربرابر همسر خود دارد؛ وظایفی که رعایت آنها استحکام خانواده و آرامش جامعه را تضمین میکند. امروز، به برخی از مهمترین مسئولیتهای مرد دربرابر زن اشاره میکنیم:
۱. تأمین معیشت خانواده
از مهمترین وظایف مرد، تأمین هزینههای زندگی و فراهم ساختن آسایش اقتصادی خانواده است.
امامصادق (ع) میفرمایند: «کَفى بالمَرءِ إثما أن یُضَیِّعَ مَن یَعولُ: مرد را همین گناه بس که بهدلیل تأمیننکردن هزینه عائله خود، آنان را ضایع کند.» (بحارالأنوار: ۱۰۳/۱۳/۶۱)
مرد مؤمن باید بداند که اولویت رسیدگی او، خانوادهاش است؛ هرچند مسئولیتهای اجتماعی، کاری یا فرهنگی بر دوش داشته باشد. مشارکت در امور جامعه پسندیده است، اما هرگز نباید سبب کوتاهی در تأمین نان و آرامش خانه شود. خانواده، نخستین امانت الهی است و مرد باید در حفظ این امانت، امین و کوشا باشد.
۲. قدردانی از زحمات زن در خانه
اسلام حضور زن در خانه و تلاش او برای تربیت نسل، خدمت به خانواده و ایجاد محبت را بسیار ارزشمند میداند.
پیامبر صلی ا... علیه و آله میفرمایند: «جُلُوسُ المَرءِ عِندَ عِیالِهِ أحَبُّ إلَى ا... مِنِ اعْتِکافٍ فی مَسجِدی هذا: نشستن مرد پیش زن و فرزندنش، نزد خداوند محبوبتر است از اعتکاف در این مسجد من.» (تنبیهالخواطر، ج ۲، ص ۱۲۲])
مرد باید بهجای نگاه وظیفهمحور، نگاهی قدردان و سپاسگزار به همسر خود داشته باشد. تشکر، توجه، مهربانی و بیان ارزش زحمات زن، روح او را زنده و نشاط خانواده را چندبرابر میکند.
۳. لزوم حفظ حقوق زن
از دیدگاه قرآن کریم، اساسیترین اصل در رفتار و تعامل میان زن و شوهر، معاشرت به معروف است؛ «وَ عَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ...: و با ایشان (زنان) به شایستگی رفتار کنید.» (سوره نسا، آیه ۱۹) حفظ حقوق زن، تنها جنبه مالی ندارد؛ حقوق عاطفی، اخلاقی، رفتاری و شخصیتی را نیز دربر میگیرد.
مرد نباید با تندی، تحقیر، خشونت یا بیمهری، حرمت زن را بشکند. زن مسلمان، پاسدار کرامت است و مرد باید نگهبان این کرامت باشد.
قالَ أَبُو عَبْدِ ا... علیهالسلام: مِنْ أَخْلاقِ الأَنْبِیاءِ صَلَّىا... عَلَیْهِمْ حُبُّ النِّساءِ. (کافى ۵: ۳۲، ح یک)
امامصادق (ع) فرمود: «مهر ورزیدن به زنان، از اخلاق پیامبران است.» (بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۳۶)
۴. مراقبت از زن؛ همانند گلی در خانواده
در حدیثی معروف از امام على (ع) آمده است: «إنَّ المَرأَه رَیحانَه و لَیسَت بِقَهرَماَنه: زن گل است و لطیف، نه کارگزار و دلیر.» (نهجالبلاغه، نامه ۳۱)
زن همچون گل، لطافت، زیبایی، احساس و عاطفه را به خانه میبخشد. مرد باید با مهربانی، مراقبت، احترام و محبت، با او رفتار کند. زن، موجودی برای خشونت یا فشار نیست، بلکه رایحه آرامش در محیط زندگی است. مراقبت از زن، مراقبت از بنیان خانواده است.
۵. آراستن مرد برای همسرش
اسلام فقط از زن نخواسته است که برای شوهرش آراسته باشد، بلکه از مرد نیز همین انتظار را دارد.
پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: «یَجِبُ عَلَى الرَّجُلِ لاِمْرَأَتِهِ ما یَجِبُ لَهُ عَلَیْها، اَن یَتَزَیَّنَ لَها کَما تَتَزَیَّنُ لَهُفى غَیرِ مَأثَمٍ: همان حقوقى که لازم است مرد درباره همسر خود رعایت کند، بر زن نیز لازم است و باید خود را براى همسر خویش آراسته کند؛ همانگونه که زن، خود را در غیر گناه براى همسر خویش آراسته مىکند.» (الفردوس، ج ۵، ص ۵۲۱، ح ۸۹۵۳)
روزی مردی کنار در خانه پیامبر (ص) آمد و از آن حضرت، اجازه ملاقات خواست. آن حضرت -قبل از آنکه با آن مرد دیدار کند- خود را مرتب و آراسته کرد.
پس از آنکه پیامبر (ص) از دیدار آن مرد بازگشت، عایشه به پیامبر (ص) گفت: «[یارسولا...]شما سرور فرزندان آدم و پیامبر خدا هستید؛ چرا قبل از دیدار با این مرد، دربرابر آیینه قرار گرفتید و خود را آراسته ساختید؟»
پیامبر اکرم (ص) به عایشه فرمود: «ای عایشه! بهدرستی که خداوند متعال دوست دارد هنگامی که بنده مؤمنی برای دیدار برادر مؤمن خود میرود، خود را آراسته کند و زیبا سازد.» (مکارمالأخلاق، ج یک، ص ۲۱۸)
مرد باید پاکیزه، مرتب و خوشبو باشد و به ظاهر خود برای همسرش اهمیت دهد. این رفتار، محبت دوطرفه را زیاد و فضای عاطفی خانه را گرم میکند.