شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ فیلم سینمایی «مولا» به کارگردانی عباس لاجوردی، مستندساز و فیلم ساز مشهدی، یکی از متفاوتترین آثار به نمایش درآمده در چهل وچهارمین جشنواره فیلم فجر است؛ فیلمی که هم از نظر موضوع و هم از منظر فرم، تجربهای تازه در سینمای ایران محسوب میشود. «مولا» با بهره گیری از هوش مصنوعی، روایتی از واقعه غدیر و زندگی امام علی (ع) را به تصویر میکشد و تلاش میکند حقیقت این واقعه مهم را به گوش مخاطبان جهانی برساند.
این اثر که با حضور جمعی از هنرمندان مشهدی ساخته شده است، بنا به گفته کارگردانش، نخستین فیلم سینمایی رئال جهان با تکیه بر فناوری هوش مصنوعی محسوب میشود؛ اثری که حاصل چند سال پژوهش میدانی، مطالعات دینی، تجربه حضور در کشورهای مختلف و عبور از موانع مالی و فنی متعدد است.
لاجوردی که معتقد است «مولا» متعلق به شخص یا گروه خاصی نیست و هر نوع همراهی و تبلیغ برای آن، خدمتی به خود «مولا» و قدمی برای وحدت و شناخت درست در جهان امروز است، در گفتوگو با ما درباره اثر جدیدش که در بخش خارج از مسابقه چهل وچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، بیشتر توضیح میدهد.
فکر ساخت فیلم مولا چطور شکل گرفت و چه دغدغهای شما را به سمت ساخت اثری درباره واقعه غدیر سوق داد؟
چند سال قبل به من پیشنهاد شد واقعه غدیر را به شکل نمایشهای بزرگ و بیگ پروداکشن در عراق و سوریه بازسازی کنم.
همان جا متوجه شدم حتی اهل سنت هم دوست دارند درباره حضرت علی (ع) بیشتر بدانند. مدتی بعد از این اتفاق هم وقتی به فرانسه رفتم، دیدم آنجا هم افرادی هستند که میخواهند با اهل بیت (ع) آشنا شوند. از همین رو زمانی که سال ۱۳۹۷ به حج رفتم و شکاف کعبه را دیدم، با خودم عهد بستم که فیلمی درباره واقعه غدیر و حضرت علی (ع) بسازم.
چرا تصمیم گرفتید به جای روشهای کلاسیک ساخت فیلم به سراغ هوش مصنوعی بروید؟
من در ابتدا تصمیم داشتم که فیلمی واقعی و رئال درباره حضرت علی (ع) بسازم، اما ساخت چنین فیلمی بسیار هزینه بر بود و به بودجهای بالای ۱۰۰ میلیارد تومان نیاز داشت؛ رقمی که حتی با وجود وعدههایی از خارج کشور، فراهم نشد. در نهایت با توجه به توانایی بچههای ایرانی در حوزه هوش مصنوعی و تجربه حضور در نمایشگاه هوش مصنوعی دبی، تصمیم گرفتیم این مسیر را انتخاب کنیم.
درواقع ما کاری را انجام دادیم که تا امروز بالیوود و هالیوود نتوانستهاند انجام دهند و به جرئت میگویم اولین فیلم سینمایی رئال هوش مصنوعی دنیا را ساختیم. پیش از این ما فقط شاهد ساخت آثار کوتاه با هوش مصنوعی بودم یا اینکه میدیدیم برای جلوههای ویژه یک فیلم سینمایی رئال از این توانایی بهره گرفته شده، اما فیلم «مولا» به صورت کامل با هوش مصنوعی ساخته شده است.
البته این نکته را هم باید یادآور شوم که علاوه بر محدودیتهای مالی، محدودیتهای زمانی هم ما را به سمت ساخت فیلم «مولا» با استفاده از هوش مصنوعی برد. چون اگر میخواستیم این فیلم را واقعی بسازیم، شاید به ۱۰ سال زمان نیاز داشتیم.
بزرگترین چالش فنی یا هنری کار با هوش مصنوعی در این پروژه چه بود؟
خود هوش مصنوعی بزرگترین چالش است. هوش محدودیت دارد و این ما هستیم که باید تلاش کنیم اتفاقات را به درستی رقم بزنیم. برای مثال، فقط برای ساخت ذوالفقار حضرت علی (ع) حدود سه ماه زمان گذاشتیم تا به هوش مصنوعی بفهمانیم دقیقا چه میخواهیم؛ همچنین هوش مصنوعی در بحث خشونت هم محدودیتهایی دارد. این درحالی است که ما میخواستیم در «مولا» سه نبرد خندق، احد و خیبر را به تصویر بکشیم. در واقع برخلاف تصور همه، کار با هوش مصنوعی فقط خرید اکانت نیست و باید با این ابزار ماهها کلنجار بروید، تا بتوانید آنچه را در ذهن دارید، پیاده کنید.
فکر میکنید هوش مصنوعی بتواند آینده سینمای مذهبی ایران را تغییر دهد؟
صد درصد. نه تنها سینمای مذهبی، بلکه آینده سینمای جهان را تغییر میدهد. این مسیر علمی است و نمیشود جلوی آن را گرفت. چه بخواهیم چه نخواهیم، باید وارد آن شویم و چه بهتر که ما اولینها باشیم و بتوانیم با بهره گیری از این ابزار خلأ کمبود آثار مذهبی را پر کنیم.
برخی معتقدند استفاده از هوش مصنوعی ممکن است روح انسانی اثر هنری را کم رنگ کند، پاسخ شما به این نقد چیست؟
من موافق این دیدگاه نیستم. خلاقیت انسانی جای خودش را دارد. برای مثال حتی در فیلمی که با بهره گیری از هوش مصنوعی ساخته میشود، کارگردان است که زاویه دوربین و نگاه را مشخص کند. درواقع خلاقیت انسانی در کارگردانی باعث میشود روح انسانی کار حفظ شود. البته نمیتوان انکار کرد که برخی کارها تحت الشعاع هوش مصنوعی قرار میگیرند برای مثال آهنگ سازی کار ما به صورت کامل با هوش مصنوعی انجام شده، اما گویندههای کار افرد واقعی هستند.
حضور فیلم مولا در بخش خارج از مسابقه جشنواره فیلم فجر امسال را چگونه ارزیابی میکنید؟
به نظرم فرصت خوبی بود و باعث شد کارمان دیده شود. البته ما دوست داشتیم در بخش مسابقه حضور داشته باشیم و زمانی هم که اعلام شد «مولا» در بخش خارج از مسابقه به نمایش درمی آید، علتش را پرسیدیم که دبیر جشنواره به تفاوت فیلم ما با سایر آثار اشاره کردند و گفتند: «شما با چه کسی میخواهید مسابقه دهید؟» ما هم این نظر را پذیرفتیم.
بازخورد مخاطبان و منتقدان در جشنواره چطور بود؟
خدا را شکر خوب بود. مردم تا پایان فیلم و حتی تیتراژ را تماشا و از اینکه یک اتفاق تازه و ساختارشکن رخ داده است، تشکر میکردند. من مطمئنم این فیلم باعث تحول در بسیاری از افراد میشود.
{$sepehr_key_189079}
دوست دارید مخاطب بعد از تماشای این فیلم با چه حسی سالن را ترک کند؟
فقط دوست دارم به فکر فرو برود. یعنی همین که مخاطب دقایقی تفکر کند، برای من کافی است.
بعد از «مولا» آیا بازهم به سراغ پروژههای مبتنی بر هوش مصنوعی خواهید رفت؟
حتما. من از همین الان آمادگیام را برای ساخت اثر دیگری مبتنی بر هوش مصنوعی اعلام و از همه کسانی که در این زمینه فعال هستند، برای همکاری دعوت میکنم. من فقط دوست دارم به عنوان یک هنرمند مشهدی از کارم حمایت شود، یعنی سازمانهایی مثل شهرداری مشهد که بودجهها و ردیفهایی برای انجام فعالیتهای فرهنگی دارند، پای کارم بیایند، به جای آنکه کسانی دیگر از آن سوی آب به من پیشنهاد همکاری بدهند. متأسفانه برخی مسئولان ما فقط دور میایستند و کف میزنند، ما نیازی به تشویق آنها ندارم ولی توقع داریم که در زمان ساخت پروژه از ما حمایت کنند.
در پایان برای اکران عمومی «مولا» چه برنامهای دارید؟
این فیلم قرار است حداقل به سه زبان دنیا دوبله شود و سپس در جشنوارهها و کشورهای خارجی روی پرده برود؛ پس از آن مقدمات اکران عمومی در ایران را فراهم خواهیم کرد.