محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ به مناسبت روز جهانی زمین پاک به سراغ یکی از جدیترین چالشهای محیطزیست، یعنی تولید روزافزون زباله میرویم، مسئلهای که هر روز در خانهها، شهرها و طبیعت بهنحوی اتفاق میافتد و بخش زیادی از آن فقط نتیجه عادتهای غلط ماست.
در این مطلب، تلاش کردهایم با نگاهی روشن و واقعبینانه، به ابعاد مختلفی از بحران زباله، اثرات آن و واقعیتهایی که کمتر گفته میشود بپردازیم. واقعیتهایی که نشان میدهند چرا امروز بیش از هر زمان دیگری، زمین به رفتار مسئولانه ما نیاز دارد.
زباله، مسئله اصلی زمین
جهان سالانه ۲ تا ۲.۲ میلیارد تن زباله شهری تولید میکند.
اگر در این روال تغییری ایجاد نشود پیشبینی میشود تا سال۲۰۵۰ این عدد به ۳.۴ میلیارد تن برسد.
تنها ۵۵ تا ۶۰ درصد این زبالهها به صورت درست مدیریت میشوند.
بخش بزرگی از زبالهها مستقیما وارد خاک، رودخانهها، جنگلها و اقیانوسها میشوند یا در محلهای دفن غیراستاندارد انباشته میشوند و محیط زیست انسانها و جانوران و گیاهان را آلوده میکنند.
سهم هر جنس زباله در آلودگی زمین
زبالههای آلی
- منبع انتشار متان در محل دفن زباله
- ۴۰ تا ۵۰ درصد
پلاستیک
- منبع تولید میکروپلاستیک در رودخانهها، خاک و دریا
- ۱۲ تا ۱۵ درصد
کاغذ و مقوا
- منبع قطع درختان
- ۱۵ تا ۲۰ درصد
شیشه و فلز
- از زبالههایی هستند که در خاک تقریبا تجزیه نمیشوند
- ۸ تا ۱۰ درصد
زبالههای الکترونیکی
- بزرگترین منبع آلاینده خاک و آب در بسیاری کشورها
- ۶۲ میلیون تن
{$sepehr_key_206306}
ما چه میتوانیم بکنیم؟
گام اول
- تولید کمتر
- خرید آگاهانه و اجتناب از بستهبندیهای اضافی
- انتخاب محصولات با بستهبندی قابلبازیافت
- خرید فلهای بهجای بستهبندیهای کوچک
گام دوم
- استفاده از چندبارمصرفها
- کیسه پارچهای
- بطری و لیوان شخصی
- ظروف استیل یا شیشهای
گام سوم
- تفکیک هوشمند
- خشک /تر / ویژه (باتری، دارو، لوازم الکترونیکی)
- تحویل زبالهها به مراکز رسمی
گام چهارم
- تبدیل زبالههای آلی به کمپوست خانگی
- تولید اکوآنزیم (پاککننده طبیعی + کود آلی)
- مشارکت در طرحهای جمعآوری زبالهتر
گام پنجم
- پلاستیک کمتر، طبیعت سالمتر
- حذف کیسه نازک، ظروف یکبارمصرف، نی
- انتخاب جنسهای چوبی، فلزی و شیشهای
گام ششم
- مسئولیت اجتماعی
- پیوستن به برنامههای پاکسازی محلی
- مطالبه از شهرداری برای تفکیک از مبدأ، سامانههای بازیافت، مدیریت اصولی دفنگاهها
- آموزش خانواده و مدرسه
زمین و آب و خاک و ...
آسیب خاک از زباله
- ورود میکروپلاستیکها: کاهش حاصلخیزی خاک
- آلودگی فلزات سنگین: اختلال در رشد گیاهان
- تجمع شیرابه دفنگاهها: نابودی ریشهها و باکتریهای مفید
آسیب منابع آب از زباله
- ورود پلاستیکها به رودخانهها و دریا
- ورود فلزات سنگین به آبهای زیرزمینی
- کاهش تنوع زیستی آبزیان
آسیب تنوع زیستی از زباله
- بلع پلاستیک به وسیله پرندگان، لاکپشتها، ماهیها
- گیر افتادن جانوران در کیسه و تور و بستهبندیها
- نابودی زیستگاهها بهدلیل محلهای دفن روباز
میانگین زمان تجزیه
- پوست میوه: چند هفته تا چند ماه
- فیلتر سیگار: ۱ تا ۵ سال
- کیسه پلاستیکی نازک: ۱۰ تا ۲۰سال
- شیشه: هزاران سال (تقریبا تجزیهناپذیر)
- کاغذ: ۲ تا ۶ ماه
- قوطی آلومینیومی: ۸۰ تا ۲۰۰سال
- بطری پلاستیکی: ۴۵۰ تا ۵۰۰ سال
- قطعات الکترونیکی: صدها سال + آزادسازی فلزات سنگین
زباله در ایران
بخش زیادی از زباله کشور در شهرهای بزرگ مثل تهران، مشهد و مناطق گردشگری، مثل شهرهای شمالی، تولید میشود.
۲۵ درصد زباله کشور در پایتخت تولید میشود، یعنی بهازای هر شهروند ۲۳۲ کیلوگرم زباله تولید شده است.
ماهانه بیشتر از ۷۰ هزار تن زباله در مشهد تولید میشود. یعنی به ازای هر شهروند مشهدی حدود ۲۰ کیلوگرم.
شهروندان مشهدی بهطور میانگین روزانه بیش از ۲۴۰۰ تن زباله خانگی تولید میکنند که معادل بار ۱۰۰۰ کامیون است.
میزان تولید پسماند عادی در کشور بهصورت سالانه دستکم ۲۱میلیون تن است. همچنین نزدیک به ۵۰میلیونتن زباله صنعتی و خطرناک داریم.
زباله در جهان
ادامه روند کنونی توسعه، زمین را بهسوی تغییراقلیم فاجعهبار، تخریب گسترده طبیعت و تنوعزیستی و بحرانهای پرهزینه انسانی و اقتصادی سوق میدهد. همچنین، آمار ۲ میلیاردتنی تولید زبالههای جامد، تا سال۲۰۵۰ دوبرابر و جهان به زبالهدانی سمی تبدیل خواهد شد.
کشورهایی با کمترین میزان کلی تولید زباله و بهترین سیستم بازیافت:
- ژاپن
- کرهجنوبی
کشورهایی با بیشترین میزان کلی تولید زباله و بدترین سیستم بازیافت:
- شیلی
- آمریکا
{$sepehr_key_206305}
مدیریت شهری چه میتواند بکند؟
تفکیک از مبدأ
سطلهای جداگانه خشک/تر و جمعآوری منظم، پایه هر سیستم مدیریت پسماند است.
مدیریت حرفهای زبالههای آلی
ایجاد مراکز کمپوست یا بیوگاز، چون بیشترین سهم زباله شهری آلی است و منبع اصلی بو، شیرابه و تولید متان است.
مرکز تفکیک مکانیزه
محل استانداردی که زبالههای جمعآوریشده را جداسازی میکند کارایی بازیافت را چندبرابر میکند.
محدودیت پلاستیکهای مشکلدار
مثل کیسههای نازک و ظروف یکبارمصرف فومی که عملا بازیافت نمیشوند.
جمعآوری منظم و استاندارد
زمانبندی دقیق، ناوگان مناسب و جلوگیری از رهاشدگی زباله در محلهها.
ساماندهی زبالهگردها
سامان دادن به کار زبالهگردها و وارد کردنشان به سیستم رسمی هم بازیافت را بهتر میکند و هم جلوی پخششدن زباله در شهر را میگیرد.
مدیریت پسماند مهمتر از میزان مصرف
در بسیاری از کشورهای کمدرآمد، میزان مصرف پلاستیک در مقایسه با کشورهای پردرآمد بسیار کمتر است، اما به دلیل نبود سیستم جمعآوری، تفکیک و بازیافت مناسب، بخش زیادی از همین مقدار کم مستقیما وارد طبیعت، رودخانهها و سپس اقیانوسها میشود. به همین دلیل، حجم آلودگی پلاستیکی تولیدشده در این کشورها میتواند دهها برابر کشورهای پردرآمد باشد، نه به خاطر اینکه بیشتر مصرف میکنند، بلکه، چون پسماند درست مدیریت نمیشود. به بیان ساده، مشکل اصلی، چقدر مصرف میکنیم نیست، بلکه بعد از مصرف با آن چه کار میکنیم است.
مسئله مهم زبالههای پنهان
منظور همان زبالههایی است که ما نمیبینیم، اما هنگام تولید هر کالا در مراحل استخراج مواد خام، ساخت، بستهبندی و حملونقل ایجاد میشوند. برای مثال، ساخت یک لپتاپ تنها چند کیلوگرم وزن دارد، اما برای تولیدش حدود ۱۲۰۰ کیلوگرم زباله معدنی و صنعتی در مراحل استخراج فلزات، تصفیه، انرژی و حملونقل بهوجود میآید. همینطور یک حلقه طلا حدود ۲۰تن زباله معدنی تولید میکند و یک موبایل هوشمند هم نزدیک به ۸۰کیلوگرم زباله پنهان در پشتصحنه دارد. پس خرید کمتر، اما بادوامتر، یکی از مهمترین اشکال کاهش زباله است.
زمین تنها جایی است که برای زندگی داریم
زمین تنها جایی است که برای زندگی داریم، خانهای مشترک که سلامت آن به رفتار تکتک ما گره خورده است. بحران زباله یادآوری میکند که رابطه ما با زمین باید از مصرف بیپایان به مسئولیتپذیری تغییر کند. هر بطری که کمتر مصرف میکنیم، هر زبالهای که درست تفکیک میکنیم و هر انتخاب آگاهانهای که در زندگی روزمره داریم، گامی کوچک برای حفظ این خانه بزرگ است.
زمین پاک تنها یک شعار نیست، نتیجه هزاران تصمیم کوچک انسانی است که در کنار هم آیندهای سالمتر برای طبیعت و نسلهای بعدی میسازد.