اتاق پژوهش رصدخانه شهری مشهد با حضور جمال حسن بارانی معاون برنامه ریزی و توسعه منابع انسانی شهرداری مشهد، سعید قدرتی سرپرست دفتر خلاقیت و نوآوری شهری، رضا کوهکن معاون آمار، نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامه ریزی خراسان رضوی، ایمان فرهمندی عضو شورای شهر مشهد، محمدرضا سمیعی مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و سهیلی مشاور شهردار مشهد به عنوان اعضای کمیسیون رصد دادههای شهری در محل کارخانه نوآوری مشهد افتتاح شد.
دراین مراسم ایمان فرهمندی، عضو شورای اسلامی شهر و رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر مشهد، در افتتاحیه اتاق پژوهش رصدخانه شهری و در جمع اعضای کمیسیون رصد دادههای شهری، بر نقش حیاتی رصدخانه شهری مشهد به عنوان بازوی اجرایی تحقق حکمرانی دادهمحور در این کلانشهر تأکید کرد.
وی با بیان اینکه مبنای هر تصمیم درست، اطلاعات درست است، افزود: در دنیای امروز، بدون دسترسی به اطلاعات جامع و تحلیلهای دقیق، اتخاذ تصمیمات مؤثر و کارآمد در مدیریت شهری امری محال به نظر میرسد.
فرهمندی با اشاره به اینکه رصدخانه شهری مشهد برای تجمیع و تحلیل اطلاعات ایجاد شده است، خاطرنشان کرد: این رصدخانه باید به مرکزی برای جمعآوری اطلاعات از سوی تمامی دستگاههای حاکمیتی و اجرایی شهر تبدیل شود تا بتوانیم منبعی واحد برای تحلیلهای مورد نیاز همه نهادها فراهم آوریم.
وی ظرفیت این مرکز را برای جمعبندی و تحلیل اطلاعات بسیار ارزشمند دانست و گفت: این مرکز گزارشهای تحلیلی در حوزههای مختلف مدیریت کلان شهر مشهد تولید میکند که میتواند فرصتی جدید برای ارتقاء خدمترسانی به شهر و مردم باشد.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر مشهد، جامعیت در تصمیمگیریها را یکی دیگر از الزامات مدیریت شهری برشمرد و کفت: نیاز مبرم به تجمیع دیتاها و ارائه تحلیلهای جامع برای شناسایی نقاط قوت و ضعف شهر و تعریف مسیرهای توسعه بر اساس آنها وجود دارد.
فرهمندی همچنین به نقش کمیسیون داده شهری شهری اشاره کرد و آن را ابزاری برای تقویت زیرساخت رصدخانه و فراهم کردن فرصت برای مدیریت استان دانست.
وی توضیح داد: در این کمیسیونها، با حضور مسئولین، اتفاقات مرور شده، گزارشگیری از نقاط قوت و ضعف صورت میگیرد تا با شناسایی کاستیها و مسیرهای توسعه، شاهد پیشبرد مؤثرتر امور باشیم.
فرهمندی تأکید کرد: حکمرانی دادهمحور، نیازمند همکاری و تعامل سازنده همه دستگاهها با رصدخانه شهری مشهد است تا بتوانیم با اتخاذ تصمیمات جامع و مبتنی بر داده، شهری پویاتر و خدماتی شایستهتر به ساکنان و زائران این شهر مقدس ارائه دهیم.
رصدخانه شهری، گامی برای افزایش تعامل پژوهشگران و دسترسی متمرکز به دادهها
در ادامه جمال حسن بارانی، معاون برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد، با اشاره به تجارب سالهای گذشته در حوزه تحلیل داده، بیان کرد: ذینفعان اصلی دادهها و تحلیلها، پژوهشگران، دستگاههای اجرایی و مدیرانی هستند که قصد استفاده از این خروجیها را دارند. بر همین اساس تلاش شد در قالب اتاق پژوهش رصدخانه شهری، بستری برای حضور فیزیکی فراهم شود تا از این طریق تعاملات چهرهبهچهره میان پژوهشگران افزایش یابد.
وی افزود: در این اتاق، پژوهشگران به تمام محتواهای دادهای، اطلاعاتی و گزارشهای تهیه شده در رصدخانه شهری دسترسی کامل دارند و میتوانند با بررسی گزارشات، تحلیلها و دادهها، خروجیهای مدنظر خود را تهیه کنند. اما آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، طراحی یک پنل عمومی برای رصدخانه است.
بارانی با بیان اینکه باید از طریق اتاق پژوهش به صورت سلسلهمراتب و درختوار، به جزئیترین بخشهای رصدخانهای بپردازیم، در ادامه به افتتاح مرکز دادههای زیارت به عنوان زیرمجموعه رصد خانه در آینده اشاره کرد.
معاون برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد، تصریح کرد: ما نیازمند سازوکاری هستیم که بر اساس نوع دسترسی افراد، سلسله مراتب تعریف شده باشد و مدیریت دسترسی به صورت دقیق اعمال شود.
وی تأکید کرد: طراحی اولیه آن باید به عنوان یکی از مصوبات این جلسه تعیین شود تا در آینده، فرآیند تبدیل آن به نرم افزار یا پورتال، اجرایی شود. وظیفه سازمان این است که ابتدا درختواره دسترسی را طراحی کند و در ادامه حوزه مالی و اقتصاد دیجیتال برای تخصیص بودجه و اجرا ورود کند.
وی با بیان اینکه مطالعه تطبیقی برای این طراحی ضروری است، گفت: باید بدون موازیکاری، طراحی پنل اصلی رصدخانه به عنوان پروژه مشترک آغاز شود تا با انبوهی از فایلهای بدون ساختار مواجه نباشیم؛ لذا با برداشته شدن گام اول، میتوانیم به سمت معماری یکپارچه داده در شهرداری مشهد حرکت کنیم.
ضرورت جمعآوری دادههای مبتنی بر مسئله
در ادامه سعید قدرتی، سرپرست دفتر خلاقیت و نوآوری شهری شهرداری مشهد، در تشریح عملکرد و دستاوردهای رصدخانه شهری مشهد طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، رویکرد اصلی این نهاد را مسئلهمحور خواند و بر اهمیت فرآوری دادهها برای تولید محصولاتی قابل فهم و کاربردی برای مدیران و تصمیمگیران شهری تأکید کرد.
وی با بیان اینکه هزار و یک آلبوم فرآوری داده در این رصدخانه شکل گرفته است، به تشریح ۱۰ سرفصل اصلی محصولات تولیدی پرداخت و گفت: داشبوردهای دادههای مکانی، گزارشات اینفوگرافیک، آمارنامههای تخصصی، نظرسنجی و کیفیتسنجی خدمات شهرداری، سالنامهها و آمارنامههای شهری و سازمانی، نقشههای داده مکانی، تحلیلهای میانرشتهای، آمارنامه جامع داده، و در نهایت آمایش سرزمین از جمله آن است.
سرپرست دفتر خلاقیت و نوآوری شهری شهرداری مشهد، افزود: در راستای ارتقاء سطح همکاریها و ایجاد همافزایی میان دستگاههای اجرایی استان، شبکهای تحت عنوان شبکه هم رصد با حضور ۹۹ رابط اجرایی از دستگاههای مختلف استان تأسیس شده است. این اقدام با تأیید استاندار و رئیس سازمان برنامه و بودجه استان با هدف تسهیل در اشتراکگذاری اطلاعات و هماهنگی بهتر در اجرای پروژهها صورت پذیرفت.
قدرتی گزارشی از عملکرد مالی رصدخانه در سال ۱۴۰۴ ارائه داد و بیان کرد: اعتبار در نظر گرفته شده برای مطالعات در این سال، بالغ بر ۱.۵ میلیارد تومان بود که از این میزان، ۴۰۰ میلیون تومان تخصیص یافت و درصد جذب مطالعات به ۲۶٪ رسید.
وی دلیل این جذب پایین را تغییر و بازنگری برخی عناوین مطالعاتی در طول سال با هدف افزایش اثربخشی عنوان کرد و گفت: در مقابل، در حوزه چاپ و نشریات، حدود ۱۰۰٪ اعتبارات تخصیص و جذب شد. همچنین، واگذاری خدمات به رصدخانه نیز با جذب مشابهی همراه بود و در مجموع، رصدخانه توانست حدود ۴۰ پروژه شهرداری را با ۸۵٪ جذب اعتبارات به اتمام برساند.
وی بیان کرد: سند آمایش سرزمین در سال ۱۳۹۹ ابلاغ شده است. با این حال، به دلیل خلأهای موجود در این حوزه پس از ابلاغ، مطالعهای توسط دانشگاه به عنوان مشاور برای شهرداری و استان تعریف شده است و این مطالعه با هدف ترسیم چشمانداز بلندمدت و برنامهریزی توسعه پایدار شهر صورت میگیرد.
سرپرست دفتر خلاقیت و نوآوری شهری شهرداری مشهد بر اهمیت جمعآوری دادههای مبتنی بر مسئله و افزایش اثربخشی مراکز تخصصی تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد: با ادامه این روند و با تمرکز بر مدل مفهومی رصدپذیر، شاهد پیشرفتهای چشمگیرتری در آینده باشیم.
آمار، نقشه و دادهمحوری؛ ارکان توسعه شهری و برندسازی زیارتی مشهد
همچنین رضا کوهکن، معاون آمار، نقشه و اطلاعات مکانی سازمان مدیریت و برنامهریزی خراسان رضوی، در این جلسه در تشریح جایگاه و وظایف این سازمان، بر نقش حیاتی جمعآوری، تحلیل و تبدیل دادهها به اطلاعات و دانش کاربردی در پیشبرد اهداف توسعهای استان، بهویژه در حوزه شهری مشهد، تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت آمایش سرزمینی، عدالت اجتماعی و توسعه اقتصادی واولویتبخشی به طرح گردشگری زیارت برای تقویت برند مشهد، گفت: رویکرد دادهمحور عاملی کلیدی در ارائه خدمات بهتر به شهروندان و زائران است.
کوهکن با بیان اینکه دادهها باید به اطلاعات، سپس دانش و در نهایت حکمت تبدیل شوند، افزود: این فرآیند برای درک بهتر نیازهای مردم و دستگاهها، تحقق عدالت اجتماعی و ارائه خدمات مؤثر، ضروری است. در این راستا، رصدخانه شهری مشهد و کمیسیون رصد، اقدامات ارزشمندی را انجام دادهاند که ما نیز از این ظرفیتها بهره میبریم.
وی بیان کرد: واحد آمار وظیفه بررسی دادهها را برعهده دارد و سپس واحد برنامهریزی با تحلیل این دادههای صحیح، برنامهریزی و تصمیمگیریهای استراتژیک را انجام میدهد. این فرآیند تضمین میکند که دادهها صرفاً به عنوان یک تکلیف رفع نشوند، بلکه مبنای تحلیلهای دقیق و کاربردی قرار گیرند.
وی بر اهمیت آمایش سرزمینی و توسعه اقتصادی تأکید کرد و گفت: ما در سازمان مدیریت، کار آمایش استانی و ملی، از جمله برنامه هفتم توسعه و اسناد توسعه شهرستانها را بر عهده داریم. جایگاه ویژه مشهد در نگاه استانی و شهری، آمایش شهری را بیش از پیش حیاتی میسازد. امیدواریم با همکاری همه دستگاههای اجرایی استان و مجموعه شهری مشهد، بتوانیم به ارتقاء شاخصها و سرانهها و در نهایت خدمترسانی بهتر به شهروندان و کشور نائل آییم.
کوهکن یکی از مباحث کلیدی را برندسازی مشهد به عنوان قطب زیارتی جهان دانست و توضیح داد: ما طرح گردشگری زیارت را به عنوان یک مطالعه مهم در حوزه دادههای زیارتی لحاظ خواهیم کرد. هدف این است که بتوانیم ورودی و خروجی زائران را به صورت دقیق رصد کرده و خدمات بهتری به آنان ارائه دهیم. این رویکرد میتواند نگاه ویژهتری را به زائران امام رضا (ع) معطوف کند و تمرکز بر جنبه اقتصادی گردشگری را نیز تقویت نماید؛ چرا که ۵۵ درصد هتلهای کشور در مشهد قرار دارند.
وی همچنین به لزوم کاهش وابستگی به نقشههای خارجی اشاره کرد و از پیشرفتهای شهرداری مشهد در استفاده از پهپادها برای تولید نقشههای داخلی تقدیر کرد.
افتتاح اتاق پژوهش در رصدخانه شهری مشهد، گامی کلیدی در مسیر تحقق حکمرانی دادهمحور و ایجاد پل ارتباطی میان پژوهشگران با دادههای مدیریت شهری است. در این مراسم، بر ضرورت حرکت از انباشت گزارشهای ایستا (مانند فایلهای PDF) به طراحی «پنل جامع با قابلیت دسترسی درختوار و سلسلهمراتبی» تأکید شد؛ رویکردی که میتواند معماری یکپارچه داده در شهرداری را محقق سازد.