محبوبه عظیمزاده | شهرآرانیوز؛ با فرارسیدن فصل بهار و افزایش گردهافشانی گیاهان، بسیاری از افراد دچار علائم آلرژی فصلی مانند عطسه، آبریزش بینی و خارش چشم میشوند. این حساسیتها گاهی میتوانند با بیماری آسم نیز مرتبط باشند و در برخی افراد باعث تشدید علائم تنفسی شوند. هرساله، اولین سهشنبه از ماه می، با نام روز جهانی آسم شناخته میشود. این مناسبت فرصتی شد تا با هدف توجه بیشتر، به بیماریهای آلرژیک و تنفسی بپردازیم.
آلرژی فصلی دقیقا یعنی چه؟
آلرژی فصلی که گاهی به آن «تب یونجه» نیز گفته میشود، نوعی واکنش حساسیتی سیستم ایمنی بدن به مواد موجود در محیط است که معمولا در زمانهای خاصی از سال مثل فصل بهار رخ میدهد. مهمترین آلرژنهای بهاری معمولا گرده درختان، چمنها و گیاهان هستند. وقتی فرد این ذرات را استنشاق میکند، بدن او آنها را، به اشتباه، بهعنوان یک عامل خطرناک شناسایی میکند و واکنش دفاعی نشان میدهد.
منظور از آلرژن مادهای است که باعث تحریک سیستم ایمنی بدن و بروز واکنشهای آلرژیک (حساسیت) میشود. این مواد برای بیشتر مردم خطری ندارد، اما سیستم ایمنی در برخی افراد آنها را به اشتباه یک ماده خطرناک شناسایی میکند.
علائم آلرژی فصلی
- عطسههای مکرر و پشتسر هم
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- خارش بینی، گلو، سقف دهان یا گوشها
- قرمزی و سوزش چشمها همراه با اشک
- احساس فشار در سینوسها یا سردرد
- خستگی
- سرفه یا خسخس سینه (بهویژه در افراد مبتلا به آسم)
فقط بهار؟
آلرژی فصلی فقط مخصوص به فصل بهار نیست. در دیگر فصول سال نیز که آلرژنهای طبیعی در محیط افزایش مییابد بروز علائم حساسیت بیشتر میشود که هرکدام ناشی عوامل حساسیتزای مختلفی است.
- در بهار: گرده درختان
- در اواخر بهار و تابستان: گرده چمنها
- در اواخر تابستان و پاییز: گرده برخی علفهای هرز
آلرژی دائمی
در آلرژیهای دائمی، علائم تقریبا در تمام طول سال وجود دارند، زیرا عامل محرک در محیط زندگی فرد نیز به طور مداوم وجود دارد. برخی از مهمترین این عوامل عبارتاند از:
- ذرات گردوغبار خانگی
- شوره یا موی حیوانات خانگی
- کپکها و قارچهای محیطی
حداکثر بار آلرژنها طی روز:
- ابتدای صبح و انتهای روز
نکته: افراد حساس بهتر است فعالیتهای روزانه خود را تاحدممکن از صبح زود به اواسط روز موکول کنند.
آلرژنهای دیگر
عوامل ایجادکننده حساسیت فقط گردههای طبیعی نیست. بسیاری از موادی که طی روز استفاده میکنیم نیز میتوانند مسبب ایجاد مشکلات تنفسی، پوستی و حتی سردرد شوند. مهمترین این عوامل از این قرارند:
- عطرها و محصولات معطر مثل خوشبوکنندهها، شمعهای معطر و اسپریها
- محصولات شوینده و بهداشتی
آسم
- عامل بیماری: التهاب مزمن راه تنفسی با عوامل مختلف (معمولا آلرژنها)
- علائم اصلی: تنگی نفس- خس خس سینه- سرفه و احساس سنگینی سینه
- شروع علائم: گاهی ناگهانی- معمولا پس از تماس با آلرژن و ورزش
- طول بیماری: ماهها/ سالها همراه با حملات متناوب
سرماخوردگی
- عامل بیماری: ویروس و باکتری
- علائم اصلی: گلودرد، آبریزش بینی، تب خفیف و بدن درد
- شروع علائم: تدریجی (۲ تا ۳ روز پس از تماس با ویروس)
- طول بیماری: معمولا بین ۷ تا ۱۰ روز
آلرژی
- عامل بیماری: واکنش ایمنی به آلرژنها
- علائم اصلی: خارش بینی و چشم، آبریزش بینی و چشم، عطسه
- شروع علائم: ناگهانی، با آغاز فصل و تماس با آلرژنها
- طول بیماری: تا زمان تماس با آلرژنها (میتواند هفتهها ادامه داشته باشد.)
گروههای در معرض خطر
افراد با سابقه خانوادگی
یکی از مهمترین عوامل خطر، سابقه خانوادگی آلرژی است. اگر یکی از والدین به آلرژی، آسم یا اگزما مبتلا باشد، احتمال بروز بیماریهای آلرژیک در فرزندان نیز افزایش مییابد. این موضوع به دلیل نقش ژنتیک در نحوه پاسخ سیستم ایمنی به عوامل محیطی است.
کودکان و نوجوانان
کودکان و نوجوانان نیز از گروههایی هستند که بیشتر دچار آلرژیهای فصلی میشوند، هرچند این مشکل ممکن است در هر سنی آغاز شود. در برخی موارد، علائم در دوران کودکی شروع شده و در بزرگسالی ادامه پیدا میکنند.
مبتلایان به آسم
افرادی که به بیماریهای تنفسی مانند آسم مبتلا هستند نیز در معرض خطر بیشتری قرار دارند. در این افراد، آلرژنها میتوانند علاوه بر بینی و چشمها، مجاری هوایی ریه را نیز تحریک کنند و باعث تشدید علائم آسم شوند.
افرادی که در محیطهای آلوده زندگی میکنند
زندگی در مناطق شهری با آلودگی هوای بالا یا در مناطقی که پوشش گیاهی خاصی دارند، ممکن است احتمال رویارویی با آلرژنها را افزایش دهد. برخی پژوهشها نیز نشان دادهاند که سبک زندگی مدرن و کاهش تماس با میکروبهای طبیعی محیط در دوران کودکی ممکن است باعث افزایش شیوع بیماریهای آلرژیک شود.
چه باید کرد؟
نباید فراموش کنیم که نکته کلیدی برای در امان ماندن از آلرژی در این فصل دور ماندن از عوامل حساسیتزاست. به طرق مختلفی میتوانیم اثر آلرژنها را کمتر کنیم.
- بستن پنجرهها و استفاده از کولر با فیلتر مناسب
- تعویض لباسها و دوشگرفتن پس از بازگشت به خانه
- خشککردن لباسها در داخل خانه
- محدودکردن چمنزنی و باغبانی
- استفاده از ماسک و کلاه در فضای بیرون خانه
- استفاده از محصولات بدون عطر
- پاکسازی مرتب وسایل خانگی
- استفاده از سیستم تهویه داخل ماشین به جای پایین کشیدن پنجرههای ماشین
- استفاده از بخور یا مرطوبکننده هوا
- مصرف مایعات کافی
- شستوشوی بینی با محلول نمکی (افراط نکنید!)
درمانهای دارویی
زمانی که اقدامات پیشگیرانه برای کنترل علائم کافی نباشد، استفاده از داروها میتواند به کاهش واکنشهای آلرژیک کمک کند.
یکی از رایجترین گروههای دارویی مورد استفاده آنتیهیستامینها هستند. این داروها با مهار اثر هیستامین، مادهای که در واکنش آلرژیک آزاد میشود، باعث کاهش علائمی مانند عطسه، خارش و آبریزش بینی میشوند.
گروه دیگری از داروها اسپریهای کورتیکواستروئیدی بینی هستند که التهاب مخاط بینی را کاهش میدهند.
برای علائم چشمی نیز ممکن است قطرههای چشمی ضدآلرژی تجویز شود.
در موارد شدید یا زمانی که علائم با درمانهای معمول کنترل نمیشوند، پزشک ممکن است ایمونوتراپی یا واکسن آلرژی را پیشنهاد کند. در این روش، بدن بهتدریج در معرض مقادیر کنترلشدهای از آلرژن قرار میگیرد تا حساسیت سیستم ایمنی کاهش یابد.
نکته: از مصرف خودسرانه هرگونه دارو و آنتیهیستامین پرهیز کنید. برای مصرف این دارو باید به وسیله پزشک متخصص ویزیت شوید. بعضی از آنتیهیستامینها خوابآور هستند و عملکرد فرد را مختل میکنند. در ضمن، اهمیت مشورت با پزشک برای زنان باردار و کودکان و نوجوانان بسیار بیشتر است.
بد نیست بدانیم که
- آسم و آلرژی فصلی بخشی از یک طیف بیماریهای التهابی هستند.
- آلرژی بهاری میتواند پیشدرآمد یا تشدیدکننده آسم باشد.
- کنترل آلرژی بینی نقش کلیدی در کنترل آسم دارد.
- فصل بهار یکی از شایعترین زمانهای تشدید آسم آلرژیک است.
- تشخیص زودهنگام آلرژی میتواند از پیشرفت آسم جلوگیری کند.
- بیش از ۶۰تا۸۰٪ افراد مبتلا به آسم دچار آلرژی بینی (رینیت آلرژیک) نیز هستند.
- درمان مناسب آلرژی فصلی میتواند تعداد حملات آسم را کاهش دهد و نیاز به داروهای آسم را کمتر کند.
{$sepehr_key_210570}
تغییرات اقلیمی و آلرژی
تغییرات آبوهوایی سبب طولانیتر شدن فصل گردهافشانی و افزایش شدت آن میشود؛ بنابراین بسیاری از افراد مدت بیشتری در سال علائم را تجربه میکنند.
در سالهای اخیر، پژوهشهای متعددی نشان دادهاند که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین میتواند بر شدت و مدت آلرژیهای فصلی تأثیر بگذارد. افزایش دمای هوا و بالا رفتن سطح دیاکسیدکربن در جو باعث میشود برخی گیاهان رشد سریعتر و تولید گرده بیشتری داشته باشند.
در بسیاری از مناطق جهان، فصل گردهافشانی زودتر شروع میشود و مدت طولانیتری ادامه پیدا میکند. این مسئله باعث میشود افراد حساس مدت بیشتری در معرض آلرژنها قرار بگیرند.
آلودگی هوا میتواند اثر گردهها را تشدید کند. برخی آلایندهها با تغییر ساختار گرده یا افزایش التهاب در مجاری تنفسی، واکنشهای آلرژیک را شدیدتر میکنند. به همین دلیل، متخصصان معتقدند که در آینده ممکن است شیوع و شدت آلرژیهای فصلی در بسیاری از مناطق جهان افزایش یابد.
حرف آخر
آلرژی فصلی فقط عطسه و آبریزش نیست. بلکه پدیدهای است که با محیط، سیستم ایمنی، روان، خواب و کیفیت زندگی در ارتباط است و شناخت دقیق آن میتواند تغییر بزرگی در سبک زندگی ایجاد کند.