شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ تلویزیون در سالهای اخیر بارها در سریال هایش به موضوع دفاع مقدس و خانواده شهدا پرداخته است، اما اغلب این روایتها در چارچوبی آشنا، تکرارشونده و محدود به چند تصویر کلیشهای باقی ماندهاند. حالا سریال «مادران» به کارگردانی مسعود دهنوی و تهیه کنندگی حسین رستم پور تلاش کرده از این چارچوب فاصله بگیرد و به سراغ زنانی از گوشه و کنار ایران برود که با فرهنگ ها، لهجه ها، سبک زندگیها و جهان بینیهای متفاوت، یک نقطه مشترک دارند؛ آنها مادرانی هستند که فرزندشان را در راه دفاع از ایران از دست دادهاند.
قصههای این مجموعه اپیزودیک بر پایه تحقیق درباره چند مادر شهید از اقوام و ادیان مختلف شکل گرفتهاند. از مادری در روستایی دور افتاده که حتی عکسی از فرزندش ندارد تا مادری که هر روز سوار مینی بوسی میشود، چون راننده آن شبیه پسر شهیدش است.
همچنین این سریال برخلاف بسیاری از تولیدات تلویزیونی، محدود به فضای آپارتمانی و زندگی شهری تهران نیست و در مناطق مختلف کشور تصویربرداری شده؛ همین ویژگی نیز حال وهوایی متفاوت به آن داده است. در کنار این رویکرد متفاوت، حضور بازیگران شناخته شده از جمله ارسطو خوش رزم، رضا مسعودی، خاطره حاتمی و مرتضی امینی تبار در کنار هنرمندان پیشکسوتی مانند آتش تقی پور، جلیل فرشاد، رضا بنفشه خواه و افسر اسدی نیز از نکات قابل توجه «مادران» است.
در این میان، انتخاب رؤیا افشار برای ایفای نقش مادر شهید در تمام اپیزودها، تصمیم ویژه سازندگان سریال بوده؛ تصمیمی که بر مفهوم «یکی بودن همه مادران شهدا» تأکید دارد. «مادران» از ۱۱ اردیبهشت پخش خود را آغاز کرده و هر جمعه روی آنتن شبکه یک میرود؛ از همین رو به سراغ مسعود دهنوی، کارگردان خراسانی این مجموعه رفتهایم و با او گفت وگویی درباره جزئیات مراحل تولید سریال جدیدش داشتهایم که ماحصل آن پیش روی شماست.
{$sepehr_key_212449}
از کتاب «مادران» تا تجربههای شخصی
دهنوی درباره چگونگی شکل گیری ایده ساخت سریال «مادران» میگوید: این مجموعه بر پایه یکسری قصه واقعی از مادران شهدا ساخته شده است. من برخی از این قصهها را در کتاب «مادران» انتشارات روایت فتح خوانده بودم. کتابی که داستانهای بسیار جذاب و کمتر شنیده شدهای را در برمی گیرد.
او یادآور میشود که بخشی از روایتهای سریال نیز از دل تجربههای شخصی سازندگان بیرون آمده است: «بعضی از قصههای ما وام گرفته از داستانهای واقعی است که خودمان آنها را زیست کردهایم. برای مثال یکی از قسمتهای سریال روایتی واقعی از زندگی مادربزرگ خودم است که مادر شهید هستند. یکی از قصهها هم برگرفته از قصه واقعی مادربزرگ تهیه کننده است.»
با این حال دهنوی تأکید میکند که این روایتها بازسازی مستند از واقعیت نیست، بلکه برای تبدیل شدن به درام تلویزیونی، بازآفرینی شدهاند: «همه این قصهها دراماتیک شدهاند؛ یعنی برداشت آزادی از قصههای واقعی هستند.»
او در ادامه درباره نقش هادی مقدم دوست کارگردان فیلم هایی، چون «عطر آلود» و «هیهات» و نویسنده آثاری مانند فیلم سینمایی «شعله ور»، «بی پولی» و «تولدی دیگر» در شکل گیری متن سریال بیان میکند: ما سعی کردیم قسمتها از لحاظ فیلم نامهای قوی باشند. ازهمین رو از آقای هادی مقدم دوست در طراحی فیلم نامه کمک خواستیم و ایشان هم به واسطه تجربه و نگاه مشاورهای شان، مسیر قصه گویی را برای ما هموارتر و دقیقتر کردند.
{$sepehr_key_212447}
فیلم برداری در جغرافیای متنوع
تنوع جغرافیایی یکی از شاخصترین ویژگیهای بصری سریال «مادران» است؛ موضوعی که به نظر میرسد به پیشینه دهنوی در مستندسازی برمی گردد.
این کارگردان که باور دارد فضای پایتختی و آپارتمانی متعلق به بخش محدودی از جامعه است، درباره لوکیشنهای متنوع سریال توضیح میدهد: ما دو قسمت از سریال را در استان اردبیل و در دو شهر با دو اقلیم متفاوت ضبط کردیم. یک قسمت دیگرمان به طور کامل در قطار میگذرد. یک اپیزود در سد لفور در شمال کشور ضبط شده که قرار است در آینده به شکل یک تله فیلم مستقل منتشر شود.
به گفته این کارگردان دو اپیزود از سریال نیز در تهران میگذرد؛ از جمله اپیزودی که به جنگ ۱۲ روزه و شهید پدافند هوایی ارتش مربوط میشود. دهنوی با بیان اینکه فیلم نامه سریال پیش از شروع جنگ ۱۲ روزه تکمیل شده است، یادآور میشود: قصه خواستگاری ابتدا مربوط به دفاع مقدس بود، اما بعد از جنگ ۱۲ روزه، یکی از دوستان قصه مشابهی برای ما تعریف کرد و همانجا تصمیم گرفتیم فیلم نامه مان را به روز کنیم و به یکی از شهدای پدافند هوایی ارتش ارتباط دهیم.
او همچنین درباره اپیزود دیگری که در تهران ضبط شده بیان میکند: این قسمت درباره یک مادر شهید ارمنی است و در فضایی متفاوت داستانش روایت میشود.
این کارگردان ادامه میدهد: بخشی دیگر از سریال نیز در مشهد و فضای حرم مطهر امام رضا (ع) فیلم برداری شده است؛ قسمتی ویژه که به قصه شکل گیری سریال مادران میپردازد. درواقع خانم افشار در این اپیزود نقش یک بازیگر که نقش خودشان است را بازی میکنند و چالشهایی که در انتخاب شخصیتها داشتهاند، به تصویر کشیده میشود. یک قسمت دیگر ما هم در یکی از روستاهای جذاب بین نیشابور و مشهد به اسم ده سرخ ضبط شده است.
به گفته دهنوی، گروه تولید تلاش کردهاند تصویری متنوع از ایران ارائه دهند. او یادآور میشود: ما اقیلمهای متفاوت روستا، شهر، جنگل، کویر و کوهستان را در سریال داریم. چون میخواستیم بگوییم شهدای ما از اقصی نقاط کشور، با عقاید و فضاهای فرهنگی و سیاسی متفاوت بودهاند و نقطه اشتراک همه آنها ایران است.
{$sepehr_key_212450}
۸۰ روز فیلم برداری در ۸ اقلیم متفاوت
چنین تنوعی البته تولید سریال «مادران» را با دشواریهای فراوانی همراه کرده است. به گفته دهنوی فرایند تصویربرداری حدود ۸۰ روز طول کشیده و گروه در ۸ موقعیت مکانی متفاوت کارشان را پیش بردهاند.
او همچنین یادآور میشود: هر قسمت حداقل ۶ تا ۷ لوکیشن داشت که برای یک سریال تلویزیونی عدد قابل توجهی است.
این کارگردان درباره مهمترین چالش گروه در ساخت سریال «مادران» نیز بیان میکند: مهمترین چالش ما جا به جایی مداوم عوامل و تجهیزات در میان این لوکیشنهای متعدد بوده است. این مسئله تولید سریال را بسیار دشوار کرد، اما در نهایت به هویت بصری متفاوت آن نیز کمک بسیاری کرد.
یک بازیگر برای همه مادران
شاید مهمترین تصمیم خلاقانه سازندگان «مادران»، انتخاب تنها یک بازیگر برای ایفای نقش تمام مادران سریال باشد؛ تصمیمی که دهنوی از آن به عنوان «مانیفست» اصلی پروژه یاد میکند.
او درباره این تصمیم توضیح میدهد: برای ما مهم بود بگوییم همه مادران شهدا یک نفر هستند. همه اینها مادرند و فرقی نمیکند در چه جغرافیا یا فضای فرهنگی زندگی کنند. بر همین اساس، تصمیم سخت و پرچالشی گرفتیم و ایفای نقش هشت مادر شهید را به یک بازیگر مشخص محول کردیم.
این کارگردان تأکید میکند: درواقع در ذات یک نفر نقش همه مادران را بازی میکند، اما در هر قسمت کاراکتر متفاوتی به تصویر کشیده میشود. از همین رو خانم افشار در هر قسمت با گریم، لباس و کاراکتری متفاوت ظاهر میشود و حتی چند لهجه مختلف را اجرا میکنند.
او دلیل انتخاب افشار را توانایی ویژه او در بازیگری میداند و درباره این انتخاب توضیح میدهد: پس از بررسی ۱۵ تا ۱۶ بازیگر مطرح سینما و تئاتر، در نهایت به خانم رؤیا افشار رسیدیم. ایشان به دلیل تجربه تئاتری و توانایی فوق العاده شان در فاصله گرفتن از یک نقش و رسیدن به نقش دیگر در مدت زمانی محدود، انتخاب بسیار ویژهای برای این پروژه بودند.
{$sepehr_key_212439}