به گزارش شهرآرانیوز؛ ذیالحجه علاوهبر آنکه ماه طواف خانه خدا و انجام مناسک حج ابراهیمی است، از بهترین فرصتهای زمانی برای تبیین فضایل حضرت امیرالمؤمنین (ع) و اهلبیت رسالت و برکات این فضایل برای امروز ما نیز محسوب میشود؛ فرصتهایی مثل مباهله که آیه در شأن آن نازل شد و راه و بیراهه را برای همیشه نشان تاریخ داد.
در بررسی این آیه شریف و آموزههایش برای شرایط کنونی ایران اسلامی که درگیر جنگی ترکیبی است، با حجتالاسلاموالمسلمین علیاکبر نوایی، استاد دانشگاه و حوزه علمیه مشهد، گفتوگو کردهایم.
حقانیتی که با نزول آیه، امضا شد
آیه مباهله (۶۱، آلعمران) در پاسخ به مسیحیان نجران نازل شد؛ وقتی گروهی از آنها برای گفتوگو با پیامبر (ص) درباره ادعای رسالت ایشان به مدینه آمدند، رسول اکرم (ص) پس از معرفی خویش، حضرت عیسی (ع) را بندهای از بندگان خدا معرفی کردند، اما مسیحیان متولد شدن عیسی (ع) بدون پدر را دلیل بر الوهیت او دانستند و بر این باور اصرار کردند، لذا پیامبر (ص) آنها را به مباهله دعوت کرد و پذیرفتند. روز موعود وقتی رسول خدا (ص) بههمراه علی (ع)، فاطمه (س) و حسنین (ع) برای مباهله حاضر شد، مسیحیان ترسیدند و از مباهله منصرف شدند و پذیرفتند که با پرداخت جزیه، بر دین خود باقی بمانند.
اسلام، اهل استدلال است، نه اجبار
این آیه آموزههای متعددی دارد که در زمان نزول و واقعه مباهله متوقف نماندهاند، بلکه در تاریخ جریان یافته و در بزنگاهها گرهگشایی کردهاند؛ از مهمترین این آموزهها، تأکید اسلام بر برهان و استدلال با افراد است؛ اینکه سعی نمیکند با اجبار و اکراه، حرف خود را به کرسی بنشاند و دیگران را وادار به پذیرش کند، بلکه مسیر بیان توحید، علم و فضیلتها را برای زدن حرف حق خود انتخاب میکند و درنهایت نیز افراد را در انتخاب، مخیر میگذارد؛ همانطور که پیامبر (ص) با مسیحیان نجران، استدلال و مباحثه کردند و، چون هیچ راهی باقی نماند، مباهله را پیشنهاد دادند و در پایان بازهم آنها را وادار به پذیرش اسلام نکردند. این سطح از سعه صدر در برخورد دینی، خوی بشردوستانه و معتقد به آزادی فکر و عقیده انسانها را، بهخوبی نشان میدهد.
حرف حق به گوش معاند نمیرود
نکته مهم دیگری که از این آیه برمیآید، آن است که قلبهای غیرآماده و لجوج، استدلال و برهان را نمیپذیرند؛ چنانکه امروز برخی مخالفان نظام جمهوریاسلامی و ولایت و تشیع، حاضرند دشمن بر سر کشور و هموطنانشان بمب بریزد، اما دست از عناد و لجاجت برندارند! باید قلبهای مخالف را از اشتباه خارج کرد؛ چنانکه پیامبر (ص) چنین تلاشی کردند.
در این مسیر، غرور و تکبر، لجاجت و دشمنی طرف مقابل، نباید ما را متوقف کند تا دست از تلاش برداریم؛ بهویژه در شرایط کنونی که کشور با آن مواجه است؛ چنانکه اگر پیامبر (ص) امروز بودند، با برهان و استدلال و تبیین، سراغ مخالفان میرفتند و درصدد جذب و هدایتشان برمیآمدند.
اهل حق، ثابتقدم است
درس دیگری که میتوان و باید از آیه مباهله گرفت، ثباتقدم، ایستادگی و پایمردی است. این واقعه و پشتوانه قرآنی آن تأکید میکند که اهل حق نباید از مقاومت دست بکشند؛ همانطور که پیامبر (ص) مقاومت کردند و حرف باطل را نپذیرفتند. اگرچه مسیحیان نجران اسلام نیاوردند، مجبور به عقبنشینی شدند و صلحنامه نجران را که بسیار مهم بود، با پیامبر (ص) امضا کردند و به پرداختهای مالی متعهد شدند؛ ازجمله آنکه هر سال ۲هزار دست لباس را دراختیار مسلمانان قرار دهند.
ما نیز درمقابل جریان کفر و نفاق که امروز میخواهد ما را تسلیم و اهدافش را به ما تحمیل کند، باید ثباتقدم و ایستادگی داشته باشیم؛ نظیر آنچه مردم در این بیش از ۱۰۰شب حماسه خیابان، انجام داده و دنیا را متحیر کردهاند. اگر امروز هم پیامبر (ص) بودند، از این حضور مردم در خیابان و مقاومتشان حمایت میکردند.
{$sepehr_key_219907}
دفاع امامرضا (ع) از امامعلی (ع) با آیه مباهله
شیخ مفید در گزارشی آورده است مأمون عباسی از امامرضا (ع) خواست بزرگترین فضیلت امامعلی (ع) را که قرآن بر آن دلالت دارد، ذکر کند. حضرت در پاسخ آیه مباهله را قرائت کردند؛ مأمون عرض کرد: «خداوند در این آیه، فرزندان و زنان را به لفظ جمع آورده است، درحالیکه پیامبر (ص) فقط دو پسر و تنها دخترش را همراه خود آورده بود، پس دعوت از نفس (خود) فضیلتی برای امامعلی (ع) نیست.» حضرت ثامنالحجج (ع) فرمودند: «آنچه گفتی، درست نیست؛ رسول خدا (ص) در مباهله، مردی غیر از امامعلی (ع) را دعوت نکرد، پس ثابت میشود که وی نفسی است که مقصود خداوند در کتابش است و حکم آن را در قرآن، قرار داده است.»
سند حقانیت اهلبیت (ع)
از مهمترین آموزههای آیه مباهله، اثبات حجیت و حقانیت اهلبیت (ع) است؛ چون آیه از امیرالمؤمنین (ع) با «أَنْفُسَنَا» یعنی جان پیامبر (ص) یاد میکند، از حضرت زهرایمرضیه (س) با تعبیر «نِسَاءَنَا» (زنان خاندان رسالت) و از امامحسن (ع) و امامحسین (ع) به «أَبْنَاءَنَا» یعنی فرزندان پیامبر (ص) یاد میکند.
اهلبیت (ع) نیز بارها با استناد به این آیه، حقانیت خود و خاندانشان را اثبات کردهاند؛ چنانکه نقل شده است هارون عباسی به امامکاظم (ع) عرض کرد: «شما چگونه میگویید ما نسل پیامبریم، درحالیکه پیامبر نسلی ندارد؛ زیرا نسل صرفا از طریق فرزند پسر است، نه دختر و شما فرزندان دختر پیامبر هستید؟»
حضرت در بخشی از پاسخ، آیه مباهله را تلاوت کردند و فرمودند: «هیچ کس نگفته است که پیامبر (ص) هنگام مباهله با نصاری، به جز علیبنابیطالب و فاطمه و حسن و حسین، شخص دیگری را بههمراه آورده است، پس مراد از «فرزندانمان»، حسن و حسین، و مراد از «زنانمان» فاطمه، و مراد از «خودمان» علیبنابیطالب است.»