به گزارش شهرآرانیوز، در سالهای اخیر با افزایش هزینههای زندگی و رشد قابل توجه قیمت سوخت انتظار میرفت استفاده از خودروی شخصی در میان مردم کاهش یابد، اما آمارهای رسمی و مشاهدات شهری نشان میدهد که با وجود هزینههای سنگین نگهداری بیمه تعمیرات و سوخت همچنان خودروی شخصی برای بسیاری از شهروندان انتخاب اول در جابه جایی روزانه است. این پدیده تنها محدود به کلانشهرها نیست و در شهرهای متوسط نیز مشاهده میشود که مردم حتی برای مسیرهای کوتاه نیز به خودرو متکی هستند؛ این موضوع پرسش مهمی را مطرح میکند که چرا با وجود تمام مشکلات و محدودیتها مانند ترافیک آلودگی هوا کمبود جای پارک و هزینههای مستقیم و غیرمستقیم استفاده از خودرو همچنان جذابیت خود را از دست نداده است.
{$sepehr_key_222012}
از دید اقتصادی استفاده از خودروی شخصی در ظاهر گران است، اما مردم آن را نوعی سرمایه گذاری در زمان و آسایش خود میدانند و این نگاه باعث میشود هزینهها را به عنوان بهای آزادی عمل و استقلال بپذیرند؛ از نگاه اجتماعی نیز خودرو نوعی حریم شخصی ایجاد میکند که تجربه سفر را با احساس امنیت و کنترل همراه میسازد از طرف دیگر مشکلات ساختاری حمل و نقل عمومی شامل کمبود ظرفیت، فرسودگی ناوگان، تاخیر و نبود دسترسی یکپارچه باعث شده مردم جایگزین مناسبی پیش روی خود نبینند این گزارش تلاش میکند از زاویه اقتصادی تحلیلی به ریشههای این ترجیح عمومی بپردازد و نشان دهد چرا بدون اصلاح زیرساختهای حمل و نقل عمومی و ایجاد انگیزههای جایگزین همچنان خودروی شخصی در صدر انتخابهای مردم باقی میماند.
نقش کیفیت و دسترسی حمل و نقل عمومی در تصمیم مردم
یکی از مهمترین عواملی که باعث شده مردم همچنان از خودروی شخصی استفاده کنند کیفیت پایین و عدم دسترسی مناسب در سیستم حمل و نقل عمومی است. در بسیاری از شهرها تعداد خطوط اتوبوس و مترو پاسخگوی حجم تقاضا نیست و مردم در ساعات اوج با ازدحام شدید مواجه میشوند همین موضوع باعث میشود سفر با مترو یا اتوبوس نه تنها زمان بیشتری ببرد بلکه همراه با خستگی بیشتر باشد؛ نبود شبکههای منظم و یکپارچه نیز یکی از دلایل اصلی است بسیاری از شهروندان مجبورند برای رسیدن به مقصد چند بار وسیله عوض کنند و زمان انتظار زیادی را تحمل کنند.
در حالی که با خودروی شخصی میتوانند با یک مسیر مستقیم و بدون توقف به مقصد برسند از دید اقتصادی زمان برای مردم ارزشمند است و اگرچه هزینه استفاده از خودروی شخصی بالاست، اما مردم آن را با زمان از دست رفته در سیستم حمل و نقل عمومی مقایسه میکنند و به این نتیجه میرسند که صرف هزینه بیشتر مقرون به صرفه است علاوه بر این دشواری دسترسی به حمل و نقل عمومی در برخی مناطق حاشیهای باعث میشود استفاده از آن برای بسیاری از خانوارها حتی ممکن نباشد و در نتیجه خودروی شخصی تنها گزینه قابل اعتماد آنان باقی میماند.
راحتی امنیت و کنترل عوامل پنهان، اما تعیین کننده
راحتی، یکی از مهمترین انگیزههای استفاده از خودروی شخصی است مردم در خودرو حریم شخصی دارند میتوانند موسیقی مورد علاقه خود را گوش کنند تهویه را تنظیم کنند یا در سکوت سفر کنند این سطح از کنترل در حمل و نقل عمومی وجود ندارد و برای برخی افراد این تفاوت بسیار مهم است به ویژه خانوادههایی که کودک خردسال دارند یا افرادی که در ساعات غیر متعارف کار میکنند. استفاده از خودرو امنیت بیشتری به همراه دارد بسیاری از مردم احساس میکنند در خودرو کمتر در معرض خطر سرقت، مزاحمت یا ازدحام قرار میگیرند؛ در نتیجه استقلال، امنیت و راحتی سه ستون اصلی جذابیت خودرو در برابر حمل و نقل عمومی هستند.
از منظر روانشناسی نیز داشتن کنترل بر مسیر و زمان حرکت سبب کاهش استرس میشود و همین امر باعث میشود مردم تمایل داشته باشند هزینه بیشتری بپردازند تا این سطح از کنترل را از دست ندهند؛ حتی با وجود ترافیک مردم ترجیح میدهند در فضای خصوصی خودرو منتظر بمانند تا اینکه با ازدحام و توقفهای مکرر در سیستم عمومی مواجه شوند در نتیجه ترکیب آسایش امنیت و کنترل استفاده از خودرو را به انتخابی منطقی در نگاه بسیاری از شهروندان تبدیل میکند.
هزینههای پنهان و ضرورت سیاست گذاری برای سوختهای جایگزین
هرچند استفاده از خودرو هزینههای زیادی دارد، اما مردم بخشی از این هزینهها را غیرقابل اجتناب میدانند و آن را جزئی از سبک زندگی شهری خود تلقی میکنند؛ با این حال افزایش مداوم قیمت سوخت و فشار اقتصادی باعث شده توجه بیشتری به موضوع سوختهای جایگزین جلب شود. اگرچه سیاست گذاری اقتصادی نیازمند نگاه جامع است، اما تجربه نشان داده بدون ارائه گزینههای کم هزینهتر و کارآمدتر نمیتوان انتظار داشت مردم به سادگی از خودروی شخصی فاصله بگیرند بسیاری از کشورها با ارائه تسهیلات برای استفاده از سوختهای جایگزین مانند گاز یا برق توانستهاند هزینه استفاده از خودرو را کاهش دهند و در عین حال مصرف انرژی را مدیریت کنند.
در صورتی که زیرساختهای لازم و تسهیلات کافی در دسترس باشد مردم نیز به سمت استفاده از خودروهای کم مصرفتر یا دارای سوخت جایگزین حرکت میکنند تحلیل هزینه فایده نشان میدهد که با سرمایه گذاری در سوختهای جایگزین و زیرساخت شارژ یا سوخت گیری میتوان فشار بر بودجه خانوارها را کاهش داد و همزمان مصرف انرژی را به شکل پایدارتر مدیریت کرد بدون چنین سیاستهایی رفتار مصرفی مردم کنترل نمیشود و همچنان خودرو با سوختهای سنتی انتخاب اول باقی خواهد ماند.
بررسی دلایل اقتصادی اجتماعی و ساختاری نشان میدهد که علت اصلی ترجیح خودروی شخصی ترکیبی از کمبودهای حمل و نقل عمومی و مزایای روانی و عملی خودرو برای مردم است در شرایطی که سیستم حمل و نقل عمومی نتواند زمان سفر قابل رقابت راحتی قابل قبول و دسترسی مناسب ارائه دهد مردم طبیعی است که خودروی شخصی را انتخاب کنند حتی اگر هزینههای مستقیم آن بالا باشد از نگاه بسیاری از شهروندان خودرو به عنوان ابزاری برای حفظ استقلال کنترل و امنیت شناخته میشود و این عوامل نقش تعیین کنندهای در انتخابهای روزانه دارند همچنین هزینه زمانی برای مردم ارزشمند است و زمانی که حمل و نقل عمومی نتواند زمان سفر قابل پیش بینی و منظم ارائه دهد.
صرف هزینه بیشتر برای خودرو انتخابی قابل توجیه خواهد بود از سوی دیگر افزایش قیمت سوخت نشان میدهد که برای مدیریت هزینهها و جهت دهی صحیح به رفتار مصرفی نیاز به سیاست گذاری در زمینه سوختهای جایگزین وجود دارد تسهیلات برای استفاده از گاز برق یا انرژیهای جدید در کنار توسعه ناوگان حمل و نقل عمومی میتواند تعادلی تازه میان هزینه و کیفیت سفر ایجاد کند بدون این اصلاحات انتظار تغییر رفتار از سمت مردم غیرواقعی است در نهایت تا زمانی که حمل و نقل عمومی نتواند به استانداردی قابل اعتماد برسد و گزینههای کم هزینهتر و کارآمدتر ارائه نشود خودروی شخصی همچنان انتخاب اول بخش بزرگی از جامعه باقی خواهد ماند.
منبع: مهر
{$sepehr_key_222011}