محبوبه عظیمزاده| شهرآرانیوز؛ تا چند سال پیش، میکروپلاستیکها بیشتر یک دغدغه محیط زیستی به نظر میرسیدند؛ ذرات ریزی که در آب، خاک و زنجیره غذایی پراکنده بودند، اما امروز شواهد علمی نشان میدهد که این ذرات راه خود را به بدن انسان نیز باز کردهاند و ردپای آنها در خون، ریه و برخی دیگر از بافتهای بدن گزارش شده است. در کنار میکروپلاستیکها، گروهی حتی کوچکتر به نام نانوپلاستیکها نیز توجه دانشمندان را به خود جلب کردهاند؛ ذراتی که به دلیل اندازه بسیار ریز، نگرانیهای بیشتری را درباره توانایی عبور از برخی سدهای زیستی و پیامدهای احتمالی آنها بر سلامت برانگیختهاند. با این حال، شواهد موجود درباره حضور و اثرات نانوپلاستیکها هنوز محدودتر از میکروپلاستیکهاست و بسیاری از یافتهها بر پایه مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی است. بنابراین، اگر میکروپلاستیکها به یکی از دغدغههای امروز پژوهشگران تبدیل شدهاند، نانوپلاستیکها را میتوان یکی از نگرانیهای مهم فردا دانست؛ نگرانیای که علم هنوز در حال شناخت ابعاد واقعی آن است.
{$sepehr_key_223302}
میکروپلاستیک چیست؟
ذرات پلاستیکی کوچکتر از ۵ میلیمتر هستند.
این ذرات یا از ابتدا در ابعاد بسیار کوچک تولید میشوند یا در اثر تجزیه و فرسایش پلاستیکهای بزرگتر به وجود میآیند.
امروزه ردپای آنها در خاک، آب، هوا و برخی محصولات روزمره دیده میشود.
نانوپلاستیک چیست؟
ذرات پلاستیکی بسیار ریز و تقریبا نامرئی که معمولا کوچکتر از یک میکرومتر هستند.
اندازه بسیار کوچک این ذرات باعث شده است که پژوهشگران درباره توانایی بالقوه آنها برای عبور از برخی سدهای زیستی، از جمله سدهای خونی-مغزی، جفت و دیواره روده، ابراز نگرانی کنند.
از چه راهی وارد بدن میشوند؟
نوشیدن آب آشامیدنی آلوده به میکروپلاستیکها
مصرف برخی مواد غذایی، بهویژه غذاهای دریایی
تنفس ذرات معلق موجود در هوا و گردوغبار خانگی
استفاده نادرست از برخی محصولات پلاستیکی، مانند گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی غیراستاندارد
نکته:
میزان رویارویی افراد با میکروپلاستیکها میتواند متفاوت باشد و هنوز روش استاندارد و یکسانی برای اندازهگیری دقیق این رویارویی وجود ندارد.
چرا این ذرات خطرناکاند؟
اندازه بسیار کوچک و درنتیجه عبور از سدهای زیستی مثل سدهای خونی و مغزی
جذب مواد شیمیایی سمی همراه خود
تجمع تدریجی در بافتها
به خاطر بسپاریم
۶۸ هزار ذره
تا حدود ۶۸هزار ذره میکروپلاستیک ممکن است روزانه از طریق هوا استنشاق شوند.
۲ میلیون تن
بیش از ۲میلیون تن پلاستیک در سطح اقیانوسهای جهان شناور است.
مسیر حرکت میکروپلاستیکها
تولید و مصرف پلاستیک
رها شدن زبالههای پلاستیکی در محیط
فرسایش و تجزیه به ذرات کوچکتر
ورود به آب خاک و هوا
ورود به بدن جانداران و زنجیره غذایی
رویارویی انسان از طریق غذا، آب آشامیدنی و تنفس
ردپای میکروپلاستیکها در بدن انسان
خون:
در نخستین مطالعه انسانی (۲۰۲۲)، ذرات پلاستیکی در ۱۷نمونه از ۲۲ نمونه خون (۷۷ درصد) شناسایی شدند.
ریه:
مطالعات سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ وجود میکروپلاستیکها را در بافت ریه گزارش کردند.
جفت:
پژوهشهای سالهای اخیر، حضور این ذرات را در جفت انسان نیز نشان دادهاند.
مغز، کبد و کلیه:
مطالعات جدید، میکرو و نانوپلاستیکها را در این بافتها نیز شناسایی کردهاند.
نکته:
یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان داد که غلظت این ذرات در نمونههای مغزی مربوط به سال ۲۰۲۴، حدود ۵۰ درصد بیشتر از نمونههای سال ۲۰۱۶ بوده است.
باید نگران آینده بود؟
با اینکه وجود این ذرات در بدن انسان به معنای اثبات قطعی بیماریزا بودن آنها نیست و بیشتر یافتههای موجود بر اساس مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی است و هنوز برای بسیاری از پیامدها شواهد قطعی انسانی وجود ندارد دانشمندان نگرانیهایی در این باره دارند. اما چه نگرانی هایی؟
آسیب سلولها
اختلال در رشد و تأثیرپذیری تکامل جنین
آسیب سلامت عصبی
التهابهای مزمن
انتقال مواد شیمیایی به همراه پلاستیکها به بدن
اختلال در عملکرد هورمونی
اختلال در عملکرد سیستم ایمنی
میکروپلاستیکهای پنهان در زندگی روزمره
بطریهای پلاستیکی آب
ظروف پلاستیکی نگهداری غذا
برخی کیسههای چای پلاستیکی
لباسهای الیاف مصنوعی و پلیاستر
گردوغبار داخل خانه
گردوغبار شهری و ذرات ناشی از سایش لاستیک خودرو
چند راهکار ساده
غذای داغ را در ظروف پلاستیکی گرم نکنیم.
مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف را کم کنیم.
از بطریها و ظروف شیشهای یا استیل استفاده کنیم.
لباسهایی با الیاف طبیعی را انتخاب کنیم.
زبالههای پلاستیکی را بهدرستی تفکیک و مدیریت کنیم.
پلاستیکها و مسئله زمان
{$sepehr_key_223306}
فراموش نکنیم که بخش بزرگی از پلاستیکهای یکبارمصرف، تنها برای مدت کوتاهی استفاده میشوند، اما در مقابل، تجزیه برخی پلاستیکها در طبیعت ممکن است صدها سال و در مواردی حتی هزاران سال زمان ببرد.
پلاستیکها در گذر زمان
۴۰۰
هر سال بیش از ۴۰۰میلیون تن پلاستیک در جهان تولید میشود.
۹
فقط ۹درصد از زبالههای پلاستیکی جهان بازیافت میشوند.
۱.۲
اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، مصرف جهانی پلاستیک تا سال۲۰۶۰ تقریبا سهبرابر خواهد شد و به حدود ۱.۲ میلیارد تن در سال میرسد.
۳
در همین سناریو، میزان زبالههای پلاستیکی جهان نیز تا سال۲۰۶۰ نزدیک به سهبرابر افزایش خواهد یافت.
چیزهایی که میدانیم و چیزهایی که نمیدانیم
در سالهای اخیر، خبرهای زیادی درباره پیامدهای احتمالی میکروپلاستیکها منتشر شده است؛ از نگرانی درباره تأثیر بر باروری گرفته تا احتمال ارتباط با برخی بیماریها، اما واقعیت این است که علم هنوز در میانه راه قرار دارد. پژوهشگران با اطمینان میگویند این ذرات در محیط زیست و بدن انسان وجود دارند، اما درباره شدت و گستره اثرات آنها بر سلامت، پرسشهای مهمی همچنان بیپاسخ مانده است. بنابراین، اگرچه هنوز نمیتوان با قطعیت درباره پیامدهای این مسئله سخن گفت، نادیده گرفتن آن نیز منطقی به نظر نمیرسد. به همین دلیل، تصمیم و رویکرد منطقی، تلاش برای کم کردن محصولات پلاستیکی و در نتیجه در امان بودن از شر میکروپلاستیکها و نانوپلاستیکهاست.
آیا میتوان بدون پلاستیک زندگی کرد؟
احتمالا نه. پلاستیک بخشی جداییناپذیر از زندگی امروز ماست؛ از تجهیزات پزشکی گرفته تا بسیاری از وسایل روزمره. اما میتوان هوشمندانهتر مصرف کرد، بهویژه در مورد پلاستیکهای یکبارمصرفی که عمر استفاده از آنها کوتاه است، اما ممکن است سالها یا حتی قرنها در محیط زیست باقی بمانند.
{$sepehr_key_223318}