محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ از خرید لباس برای یک مناسبت ویژه گرفته تا وسوسه خرید مدلی دیگر با یک تخفیف جذاب؛ خرید لباس برای خیلی از ما بخشی از زندگی روزمره محسوب میشود که معمولا برای تهیه آن رنگ، جنس و قیمتش را ملاک قرار میدهیم، اما چند درصد از آدمها به این میاندیشند که پشت هر لباسی که به کمدشان اضافه میشود چند لیتر آب پنهان شده است؟
دادههای جهانی میگوید صنعت مد و پوشاک یکی از عوامل اصلی فشار بر منابع آب و محیط زیست محسوب میشود. پس آیا وقت آن نرسیده است که هنگام خرید لباس فقط به برچسب آن نگاه نکنیم و از خود بپرسیم: «من واقعا به این لباس نیاز دارم؟»
آب پنهان در صنعت پوشاک
در شمارههای پیشین گفتیم منظور از آب پنهان یا آب مجازی میزان آبی است که در فرایند تولید یک کالا مصرف شده است بدون آنکه در محصول نهایی دیده شود، اما درباره لباسهایی که به تن میکنیم این آب در چه بخشهایی مصرف میشود؟ پیش از اینکه یک لباس به کمد ما برسد مسیر طولانیای را پشت سر میگذارد.
این مسیر از تولید مواد اولیه مانند کشت پنبه یا تولید الیاف مصنوعی آغاز میشود و سپس با نخریسی، بافندگی، رنگرزی، تکمیل پارچه، دوخت، بستهبندی و حمل و نقل ادامه پیدا میکند. هر یک از این مراحل به منابعی مانند آب، انرژی و مواد شیمیایی نیاز دارند. به همین دلیل، لباسها فقط کالاهایی برای پوشیدن نیستند. بلکه محصول زنجیرهای پیچیده از مصرف منابع طبیعیاند. آگاهی از این مسیر میتواند نگاه ما را از قیمت روی برچسب لباس فراتر ببرد و به انتخابهای مسئولانهتر در خرید و استفاده از پوشاک منجر شود.
فرهنگ مد پایدار در مقابل فست فشن
فستفشن الگویی است که بر لباسهای ارزان، تولید سریع و مصرف کوتاه مدت تمرکز کرده است و در واقع هدفش این است که مدلهای ترند لباس را به عموم عرضه کند. الگویی که امروزه به فرهنگ ما نفوذ کرده است و در نتیجه، لباسها با سرعت بیشتری تولید، خریداری و کنار گذاشته میشوند و مصرف آب، تولید زباله و فشار بر منابع طبیعی را به شدت افزایش میدهد.
در مقابل، هدف از رویکرد مد پایدار، کاهش اثرات زیست محیطی و اجتماعی صنعت مد از طریق مصرف مسئولانه منابع، افزایش طول عمر لباسها، کاهش ضایعات و حمایت از زنجیره تأمین است. حالا، شما بگویید از کدام الگو بهره میگیرید؟
آمارها چه میگوید؟
تولید منسوجات سالانه حدود ۹۳ میلیارد متر مکعب آب مصرف میکند.
کمتر از یک درصد مواد مورد استفاده برای تولید پوشاک دوباره به پوشاک جدید تبدیل میشود.
در هر ثانیه در جهان معادل یک کامیون لباس دفن یا سوزانده میشود.
برآورد میشود بیش از ۵۰ درصد از پوشاک تولیدشده در چهارچوب فستفشن در کمتر از یک سال کنار گذاشته شوند.
نتایج برخی از گزارشها نشان میدهد ۹ ماه استفاده بیشتر از لباسها میتواند ردپای کربنی، مصرف آب و تولید پسماند را حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کم کند.
مشکل فقط مصرف آب نیست
آب مصرف شده در صنعت پوشاک اغلب با مواد شیمیایی مختلف آلوده میشود. پسابهای ناشی از رنگرزی و فراوری پارچه در صورت مدیریت نامناسب میتوانند:
- کیفیت منابع آب را کاهش دهند.
- بر سلامت جوامع محلی تأثیر بگذارند.
- به اکوسیستمهای آبی آسیب برسانند.
{$sepehr_key_226498}
لباسهای ما و آلودگی آب و هوا
صنعت نساجی بین ۲ تا ۸ درصد از گازهای گلخانهای را در سطح جهان تولید میکند.
حدود ۳۵ درصد از میکروپلاستیکهای اولیه واردشده به اقیانوسها ناشی از شستوشوی منسوجات مصنوعی است.
بیش از ۶۰ درصد از الیاف مورد استفاده در صنعت پوشاک و نساجی را الیاف مصنوعی بهویژه پلیاستر، نایلون و اکریلیک تشکیل میدهد.
شستوشوی منسوجات مصنوعی سالانه حدود نیم میلیون تن (۵۰۰ هزارتن) میکروفیبر پلاستیکی را به اقیانوسها وارد میکند، یعنی معادل بیش از ۵۰ میلیارد بطری پلاستیکی.
چه کارهای از دست ما بر میآید؟
- کمتر، اما باکیفیتتر خرید کنیم.
- از لباسها مدت بیشتری استفاده کنیم.
- لباسهای آسیب دیده را تعمیر کنیم.
- لباسهای بدوناستفاده را اهدا کنیم.
- از برندهایی که رویکرد مسئولانهتری دارند حمایت کنیم.
- فراموش نکنیم که گاهی پایدارترین انتخاب نخریدن است.
ردپای آبی در کمد لباس ما
شاید مهمترین پرسش این نباشد که در کمدمان چند دست لباس داریم، بلکه این باشد که برای تولید آنها چند لیتر آب مصرف شده است. حالا نوبت شماست. دستبهکار شوید و تعداد تقریبی هریک از این اقلام را در کمد خود بشمارید و آنها در میزان آب پنهان هر محصول ضرب کنید. شاید نتیجه این محاسبه نگاه ما را به خریدهای بعدی تغییر دهد. نه برای کنار گذاشتن کامل مد و پوشاک، بلکه برای انتخابی آگاهانهتر، استفاده طولانیتر از لباسها و کاهش خریدهای غیرضروری.
- تیشرت نخی: ۲۷۰۰ لیتر
- پیراهن نخی: ۲۵۰۰ لیتر
- شلوار جین: ۸۰۰۰ لیتر
- کفش چرمی: ۸۰۰۰ لیتر
نکته: برای همه اقلام پوشاک عددهایی با استاندارد جهانی نداریم. بهتر است برای اینکه بتوانید محاسبه دقیقتری از میزان آب پنهان در کمد شخصیتان داشته باشید از این فرمول استفاده کنید:
ردپای آبی تقریبی لباسهای پنبهای = وزن لباس (کیلوگرم) × ۱۰ هزار لیتر
قانون ۳۰ بار چه میگوید؟
این ایده را اولین بار یک فعال حوزه مد پایدار مطرح کرد؛ او پیشنهاد داد پیش از خرید هر لباس از خود بپرسیم که آیا این لباس را دستکم سیبار خواهم پوشید؟ هدف از این پرسش تشویق به خرید آگاهانه و افزایش طول عمر استفاده از پوشاک است.
پیش از خرید
شاید بد نباشد قبل از خرید هر لباس از خودمان بپرسیم:
- آیا واقعا به این لباس نیاز دارم؟
- چند مرتبه از آن استفاده میکنم؟
- آیا لباس مشابهی دارم؟
- آیا کیفیت آن به اندازهای هست که سالها دوام بیاورد؟
{$sepehr_key_226499}
انتخابهای ما واقعا تفاوتی ایجاد میکند؟
شاید در نگاه اول سهم یک تیشرت یا شلوار جین در بحران آب ناچیز به نظر برسد، اما صنعت مد از مجموع میلیونها تصمیم روزمره شکل میگیرد. تصمیمهایی درباره خرید، نگهداری و کنار گذاشتن لباسها. هربار که لباسی را مدت بیشتری استفاده میکنیم، آن را تعمیر میکنیم، به فرد دیگری میبخشیم یا پیش از خرید از ضرورت آن مطمئن میشویم، در واقع به کاهش فشار بر منابع طبیعی کمک کردهایم.
هدف از آگاهی درباره ردپای آب پوشاک حذف لذت خرید یا کنار گذاشتن مد نیست. بلکه تشویق به انتخابهای آگاهانهتر است. انتخابهایی که شاید در وهله اول کم اهمیت و کوچک به نظر برسد، اما در مقیاس جمعی میتواند تأثیر قابل توجهی بر مصرف آب و تولید پسماند بگذارد.
پی نوشت: اعداد و ارقام موجود در این مطلب برگفته از وبسایتهای محیطزیستی UNEP (برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد)، Waterfootprint.org و Ellen MacArthur Foundation است.