به گزارش شهرآرانیوز؛ ماجرای ناترازی برق در کشور از زمانی ملموس شد که حول وحوش هفت سال قبل، پای برق دزدکهای دیجیتالی به نام «ماینر» به بازار دادوستد رمزارز رسید. تا آن زمان، قطعیهای گاه وبیگاه برق را میشد به حساب اتفاقات و حوادث یا انجام امور توسعهای شبکه این انرژی گذاشت و هرچند مجموعه توانیر با کلام «بابابرقی» گونه خود همیشه از مزموم بودن مصرف بی رویه سخن میگفت، حرفی از نامیزان بودن ترازوی تولید و مصرف به سبب زیاده خواهی اقتصادی عدهای معدود از آدمها به میان نمیآمد.
سال ۱۳۹۸ نخستین نوسانات جدی در شبکه سراسری برق به وجود آمد که حکایت از بروز و ظهور ذینفعان جدیدی داشت که به صورت زیرزمینی و غیرقانونی، خیلی بیشتر از سهم خود، شیره شبکه انرژی را شروع به مکیدن کردند؛ مصرف کنندگانی که با سودآفرینیهای عجیب وغریب بازار کریپتو و افزایش تأمل برانگیز نرخ ارز در چند سال اخیر تا به امروز، شمارشان همواره روبه فزونی بوده است؛ موضوعی که به سبب شبکهای بودن صنعت برق کشور و همچنین پراکندگی زیاد این شبکه، دامن تمامی نقاط کشور را گرفت و شهر مشهد نیز از این قاعده مستثنا نماند؛ شهری که بیش از یک میلیون و ۹۰۰ هزار مشترک برق دارد و روزی نیست که خبر از کشف تعدادی دستگاه ماینر در آن به گوش نرسد.
حالا که اسم مشهد را آوردیم، جالب است این را هم بدانید که سال گذشته، همین روزها خبری ازسوی شرکت توانیر رسانهای شد که میگفت ماینرها حدود ۱۷۰۰ مگاوات برق در کشور مصرف میکنند که این میزان، چیزی معادل برق مصرفی مشهد و حومه آن است. وزیر نیرو نیز همان روزها، خبر کشف ۲۴۸هزار ماینر را مطرح کرده بود که نشان دهنده حجم گسترده این فعالیت غیرقانونی است؛ فعالیتی که میتواند یکی از عوامل اصلی کمبود برق و اختلال در تأمین انرژی برای مصارف خانگی و صنعتی باشد.
ماینرها چقدر برق مصرف میکنند؟
مصرف برق ماینرها به مدل و مشخصات دستگاه بستگی دارد، اما به طور متوسط یک ماینر مدرن حدود ۳هزارو ۲۵۰ وات (۲۵/۳ کیلووات) در ساعت برق مصرف میکند. دستگاههای قدیمیتر یا کم قدرتتر ممکن است بین یک تا دو کیلووات در ساعت مصرف کنند، درحالی که ماینرهای پیشرفتهتر میتوانند تا پنج کیلووات یا بیشتر مصرف داشته باشند. این میزان مصرف باتوجه به فعالیت مداوم ماینرها که بیشتر آنها بیست وچهارساعته فعال هستند، میتواند به مصرف روزانه ۷۸کیلووات ساعت برای یک دستگاه برسد که معادل مصرف برق چندین خانوار در روز است.
در حالت معمول، میانگین مصرف برق خانگی یک خانواده سه تا چهارنفره، حدود دویست تا سیصد کیلووات ساعت در ماه است. برای مقایسه، یک خانوار متوسط در ایران، روزانه حدود هشت تا ده کیلووات ساعت برق مصرف میکند، بنابراین مصرف ۲۴۸هزار ماینر معادل مصرف حدود ۲ تا ۵/۲ میلیون خانوار است. این حجم عظیم مصرف، تأثیر جدی بر ناترازی برق در شبکه میگذارد.
کشف ۱۶ هزار ماینر در مشهد، ظرف ۷ سال
مجید حسن نژاد، مجری شناسایی و جمع آوری مراکز غیرمجاز استخراج رمزداراییهای شرکت توزیع برق مشهد، در گفتوگو با شهرآرا، از کشف ۱۶ هزار دستگاه ماینر در این شهر در طول هفت سال اخیر خبر میدهد و میگوید: این روند از اواخر سال۱۳۹۸ و با ابلاغ دستورالعملهای مربوط و مقررات برخورد با این پدیده، آغاز شد.
به گفته او، دستگاههای ماینری که خریدوفروش آنها از طریق سامانه جامع تجارت ثبت نشده است، کالای غیرمجاز تلقی میشوند و متخلفان با ایجاد انشعاب غیرمجاز، به شبکه برق دسترسی پیدا میکنند تا درآمدهای کلان حاصل از استخراج ارزهای دیجیتال را به دست آورند. هریک از این دستگاهها به طور میانگین ۵/ ۳ کیلووات برق مصرف میکنند و به دلیل نیاز به اتصال بیست وچهارساعته برای سوددهی، مصرف انرژی بسیار زیادی دارند.
او در ادامه برای روشن شدن ابعاد موضوع میگوید: در روزهای تابستان، الگوی مصرف هر خانوار با احتساب وسایل سرمایشی، حدود سیصد کیلووات ساعت در ماه درنظر گرفته میشود، درحالی که مصرف یک دستگاه ماینر به همراه تجهیزات جانبی نظیر کولر و سامانههای مخابراتی آن، بالغ بر ۳هزار کیلووات ساعت در ماه است. به عبارت دقیق تر، یک دستگاه ماینر به اندازه ۱۰خانوار، برق مصرف میکند که این رقم، نشان دهنده ابعاد فاجعه بار این معضل است.
زیرآبی رفتن سودجویان
اما سؤالی که برای بسیاری از مردم مطرح میشود، این است که شرکت برق چگونه مصرف کنندگان عمدهای را که از ماینرها برای استخراج رمزارز استفاده میکنند، شناسایی میکند؟ به عنوان یک مشترک خانگی، میزان مصرف یک خانوار مشخص است و اگر از حد معینی فراتر رود، باید قابل رؤیت باشد، پس چرا برخی مشترکان با وجود استفاده از ماینر، به سختی قابل شناسایی هستند؟
سخنگوی شرکت توزیع برق مشهد در پاسخ به این پرسش میگوید: ما الگوی مصرف خانگی و همچنین الگوی مصرف اکثر کاربران را به خوبی میشناسیم. تمام مشترکان بزرگ -اعم از صنعتی، عمومی، کشاورزی- دارای کنتور هوشمند هستند و به صورت لحظهای رصد میشوند.
در همین راستا، میزان جریان دریافتی هر فاز، ولتاژ محل و حداکثر دیماند مصرفی (بیشترین توان مصرفی یک مشترک در یک بازه زمانی مشخص) آنها را پایش میکنیم. سامانههای پایش هوشمند ما قادرند براساس الگوریتمهای تعریف شده، رفتار هر نوع مصرف کننده را شناسایی کنند. الگوی مصرف ماینرها برای ما کاملا مشخص است و سالها پیش، این الگوریتمها را به دست آوردهایم؛ به همین دلیل، بسیاری از مشترکانی که اشاره کردم، از همین طریق شناسایی و کشف میشوند.
حتی در مورد مشترکان خانگی نیز که فاقد کنترل هوشمند هستند، شرکت برق مشهد حدود ۳۰۰هزار کنتور هوشمند نصب کرده است که امکان پایش لحظهای آنها فراهم است. سایر مشترکانی که کنتور هوشمند ندارند و از کنتورهای دیجیتال معمولی یا مکانیکی استفاده میکنند، نیز در بازههای زمانی ماهانه یا دوماهانه، قرائت میشوند و هرگونه افزایش غیرعادی مصرف قابل تشخیص است.
او با این حال میافزاید: متأسفانه برخی متخلفان با دست اندازی به شبکه برق و انشعابهای غیرمجاز، درپی پنهان سازی مصرف هستند؛ به عنوان مثال، پیش از کنتور اقدام به زخمی کردن کابلها یا دست کاری در جعبه انشعاب و کابل تغذیه ترانسفورماتورها میکنند، با این حال تجهیزات هوشمند نصب شده برای ترانسفورماتورها و همچنین بازدیدهای میدانی نیروهای فنی ما به طور مستمر، بار شبکهها و ترانسها را رصد میکنند.
هرگاه بار غیرعادی مشاهده شود، بلافاصله محل مدنظر، شناسایی و به متخلف رسیدگی میشود. حسن نژاد به چالشی دیگر در این حوزه به ویژه در گستره مشترکان بزرگ، اشاره میکند و میافزاید: متأسفانه برخی مشترکان بزرگ نیز اقدام به مصرف ترکیبی میکنند؛ یعنی ضمن انجام فعالیت اصلی خود (تولید صنعتی، کشاورزی یا خدمات)، تعدادی ماینر نیز به صورت مخفیانه راه اندازی میکنند.
الگوریتمهای ما میتوانند این رفتارهای ترکیبی را شناسایی کنند، با این حال بزرگترین مشکل به این دلیل است که متخلفان به جای استفاده از انشعاب قانونی، از شبکه به صورت غیرمجاز بهره میبرند؛ به عنوان مثال، یک مشترک خانگی ممکن است با وجود داشتن کنتور، برای جلوگیری از ثبت مصرف زیاد، برق را به صورت غیرمجاز برداشت کند. این نوع تخلف به دلیل پراکندگی شبکههای فشارضعیف و طولانی بودن مسیر آن ها، شناسایی را دشوارتر میسازد، اما ما بازهم با استفاده از پایش شبکه در سطح ترانسفورماتورها، این موارد را رصد میکنیم.
مشارکت مردم؛ مهمترین راه جلوگیری از تخلفات
مجری شناسایی و جمع آوری مراکز غیرمجاز استخراج رمزداراییهای شرکت توزیع برق مشهد، مشارکت مردمی را یکی از راههای جلوگیری از سودجویی این گونه متخلفان، اعلام و مسیر ارتباطی خوبی را نیز به شهروندان معرفی میکند: «برای کمک به شناسایی این تخلفات، سامانه پیامکی۳۰۰۰۵۱۲۱ را به مردم معرفی کردهایم تا شهروندان بتوانند موارد مشکوک را گزارش دهند. براساس دستورالعملهای موجود و قوانین مربوط، به گزارش دهندگان پاداش تعلق میگیرد.
در سال جاری، به ازای هر دستگاه ماینر که گزارش و منجر به شناسایی و کشف شود، مبلغی معادل ۳میلیون تومان پاداش و تا سقف ۳۲۰میلیون تومان تعلق میگیرد. البته این مبلغ براساس تعداد دستگاههای کشف شده در هر گزارش، به صورت پلکانی تعیین میشود؛ به این ترتیب که برای ۱۰ دستگاه اول، پاداش هر دستگاه ۳میلیون تومان، برای ۱۰ دستگاه دوم، ۵/ ۲ میلیون تومان و برای تعداد دستگاه۲۱ به بالا، ۲میلیون تومان درنظر گرفته شده است، ضمن اینکه محرمانگی اطلاع دهنده، کاملا رعایت میشود و بلافاصله پس از تأیید شناسایی و جمع آوری، پاداش به حساب وی واریز خواهد شد.»
او ادامه میدهد: تاکنون مبلغ ۵/۲ میلیارد تومان پاداش، تأیید و به شهروندان پرداخت شده است. درحال حاضر، حدود ۶۰درصد از کشفیات ما براساس گزارشهای مردمی انجام میشود. بیشتر این گزارشها مربوط به کشف تعداد مراکز با تعداد ماینر کمتر است، اما تجمع بیشتر ماینرها را معمولا سامانههای پایش هوشمند ما کشف میکنند.
حسن نژاد در پاسخ به این سؤال که چه درصدی از بار مصرفی برق مشهد به ماینرها تعلق دارد، میگوید: متأسفانه نمیتوانم عدد دقیقی ارائه دهم؛ زیرا آمار واقعی دردسترس نیست. اما مسلم است که افراد سودجو با واردات غیرقانونی این دستگاهها و خریدوفروش آن ها، با استفاده از انشعابهای غیرمجاز، به شبکه برق متصل میشوند. آنها درحالی که خود نیز میدانند برخوردهای قانونی ما با این پدیده بسیار جدی و سنگین است، با تبلیغ درآمد هنگفت برای هر دستگاه، مردم را به آن ترغیب میکنند.
برخورد سنگین دستگاه قضایی
او با اشاره به برخوردهای سنگین و جدی دستگاه قضایی با متخلفان این حوزه، هشدار میدهد: مرجع قضایی برای متخلفان، احکام و جریمههای سنگینی صادر میکند. مبنای محاسبه، تعرفه خاص استخراج رمزارز است. به طور متوسط، برای هر دستگاه ماینر ۵/۳ کیلوواتی، مبلغ انرژی مصرفی و خسارت واردشده به تأسیسات تا ۳۰۰میلیون تومان است.
علاوه بر این، مرجع قضایی میتواند تا دوبرابر مبلغ انرژی مصرفی را نیز به عنوان جریمه تعیین کند که درمجموع به حدود ۸۰۰میلیون تومان میرسد. ازسوی دیگر، پرونده کالای قاچاق به اداره کل تعزیرات، ارجاع و جرائمی نیز از این نظر اعمال میشود، بنابراین فرد متخلف در صورت راه اندازی یک دستگاه ماینر، با جریمههای سنگین چندصدمیلیون تومانی مواجه میشود.
حسن نژاد ادامه میدهد: ما در شرکت توزیع برق با حساسیت فراوان، پیگیر جمع آوری ماینرها هستیم؛ به عنوان نمونه، از ابتدای سال جاری نزدیک به پانصد دستگاه ماینر، کشف و جمع آوری شده است که نشان از عزم جدی شرکت در برخورد با این موضوع دارد. همه دستگاههای کشف شده از نقاطی که بدون اطلاع ما به شبکه برق متصل شده بودند، شناسایی و پس از توقیف، به انبار سازمان اموال تملیکی، تحویل داده شدهاند و پرونده قضایی برای متخلفان، تشکیل میشود. این اقدام براساس قانون مجازات استفاده کنندگان غیرمجاز از شبکههای برق، آب و گاز صورت میگیرد.
{$sepehr_key_235194}
راه برای متقاضیان قانونی، باز است
اگر فردی بخواهد به صورت قانونی اقدام به استخراج رمزارز کند، تعرفه برق برای او چگونه محاسبه میشود؟ سخنگوی شرکت توزیع برق مشهد برای این سؤال هم پاسخ دارد: «ما برای متقاضیانی که به صورت قانونی خواهان استخراج رمزارز هستند، راههای لازم را باز گذاشتهایم. نرخ تعرفه برق برای فعالیتهای قانونی استخراج رمزارز، تحت عنوان «نرخ استخراج رمزدارایی ها» و هر سه ماه یک بار اعلام میشود. این نرخ براساس قیمت برق صادراتی محاسبه میشود و درحال حاضر حدود ۸هزارو ۲۰۰ تومان به ازای هر کیلووات ساعت است.»
پاداش گزارش دهی مردم
مبلغ پاداش برای هر دستگاه (برای ۱۰دستگاه اول): ۳ میلیون تومان
مبلغ پاداش برای هر دستگاه (برای ۱۰دستگاه دوم): ۵/ ۲ میلیون تومان
مبلغ پاداش برای هر دستگاه (از دستگاه۲۱ به بالا): ۲ میلیون تومان
سقف پاداش قابل پرداخت برای هر گزارش: ۳۲۰ میلیون تومان
مجموع پاداش پرداخت شده تاکنون: ۵/ ۲ میلیارد تومان
میزان مصرف برق ماینرها
میانگین مصرف یک دستگاه ماینر مدرن: ۲۵/ ۳ کیلووات در ساعت
میزان مصرف یک دستگاه ماینر به همراه تجهیزات جانبی (در ماه): ۳۰۰۰ کیلووات ساعت
مصرف ماهانه یک خانوار (در تابستان با وسایل سرمایشی): ۳۰۰ کیلووات ساعت