محبوبه عظیمزاده | شهرآرانیوز؛ در روزهای گرم سال، نوشیدن یک لیوان آب یخ برای بسیاری از افراد لذتبخش و گاهی وسوسهانگیز است. با این حال، سالهاست باورهای مختلفی درباره عوارض مصرف آب یخ مطرح میشود؛ از اختلال در هضم غذا تا آسیب به اندامهای داخلی، اما آیا این ادعاها پشتوانه علمی دارند؟
آیا نوشیدن آب یخ برای همه مضر است؟
پاسخ این است که خیر. بر اساس شواهد موجود، نوشیدن آب یخ، یعنی آبی با دمای نزدیک صفر تا ۴ درجه سانتیگراد، برای بیشتر افراد سالم، خطر شناختهشدهای ایجاد نمیکند. تاکنون هیچ مطالعه باکیفیتی نشان نداده است که آب یخ باعث بیماریهایی مانند کبد چرب، آسیب به معده یا سفت شدن چربیهای غذا در بدن میشود. گرچه برخی پژوهشها نشان میدهد نوشیدن آب یخ ممکن است در برخی افراد، مانند مبتلایان به میگرن یا اختلال «آشالازی» (اختلال حرکتی مری)، باعث تشدید علائم شود.
رابطه بین آب یخ و سرماخوردگی
یکی از باورهای رایج این است که نوشیدن آب یخ باعث سرماخوردگی میشود. شواهد علمی چنین چیزی را تأیید نمیکنند. سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است و نوشیدن آب سرد بهتنهایی باعث ابتلا به آن نمیشود.
توصیه: اگر سرماخوردهاید و احساس میکنید نوشیدنی گرم علائم شما را کمتر میکند، انتخاب آب یا نوشیدنی گرم میتواند راحتی بیشتری ایجاد کند؛ اما این به معنای مضر بودن آب یخ برای همه نیست.
یافتههای علمی:
پانزدهفرد سالم در یک مطالعه، در زمانهای مختلف آب سرد، آب گرم و سوپ مرغ نوشیدند. پژوهشگران تأثیر این نوشیدنیها را بر عملکرد مخاط بینی بررسی کردند.
نتیجه: آب سرد به طور موقت روند پاکسازی مخاط بینی را کندتر کرد، در حالی که آب گرم و سوپ مرغ این روند را بهبود بخشیدند.
اگر سردرد دارید...
نوشیدن آب بسیار سرد یا خوردن خوراکیهای یخی میتواند در برخی افراد باعث سردرد ناشی از سرما شود. پژوهشها نشان میدهد افراد مبتلا به میگرن، بیش از دیگران مستعد تجربه این نوع سردرد هستند.
توصیه: اگر سابقه میگرن دارید و متوجه شدهاید آب یخ باعث شروع سردردتان میشود، نوشیدنی را آهستهتر بنوشید یا از آب با دمای بالاتری استفاده کنید.
یافتههای علمی (۲۰۰۱):
۶۶۹ زن در یک مطالعه شرکت کردند و هر نفر ۱۵۰میلیلیتر آب یخ نوشیدند. هدف این بود که بررسی کنند چه کسانی دچار سردرد میشوند.
نتیجه: ۷.۶ درصد از زنان دچار سردرد ناشی از سرما شدند و این سردرد در افراد مبتلا به میگرن بهطور معناداری شایعتر بود.
آب یخ و اختلال بلع
در افراد مبتلا به آشالازی-یک بیماری نادر که باعث اختلال در حرکت مری میشود- نوشیدن آب سرد میتواند انقباض مری را افزایش دهد و بلع غذا را دشوارتر کند. برعکس، نوشیدن آب گرم باعث کاهش فشار مری و بهبود نسبی علائم میشود.
توصیه: اگر پزشک برای شما آشالازی یا اختلالات حرکتی مری تشخیص داده است، درباره دمای مناسب نوشیدنی با پزشک یا متخصص گوارش مشورت کنید.
یافتههای علمی (۲۰۱۲):
دوازدهمرد و زن مبتلا به آشالازی در یک مطالعه شرکت کردند و پژوهشگران پس از نوشیدن آب ۲ درجه سانتیگراد و آب ۵۰ درجه سانتیگراد، عملکرد مری را مقایسه کردند.
نتیجه: آب سرد باعث افزایش فشار و اختلال بیشتر در حرکت مری شد، در حالی که آب گرم به بهبود بلع کمک کرد.
ضربان قلب یخی
نوشیدن آب بسیار سرد میتواند به طور موقت بر عملکرد دستگاه عصبی خودکار اثر بگذارد و باعث کاهش خفیف ضربان قلب شود. این تغییر در افراد سالم معمولا گذراست و شواهدی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب یخ بهتنهایی برای سلامت قلب مفید یا مضر است.
توصیه: اگر پس از نوشیدن آب بسیار سرد دچار سرگیجه، احساس ناخوشایند یا تپش قلب میشوید، آب را با دمای بالاتر و بهآرامی بنوشید. در صورت ابتلا به بیماریهای قلبی یا اختلالات ریتم قلب، درباره دمای مناسب نوشیدنی با پزشک خود مشورت کنید.
یافتههای علمی (۲۰۱۰):
۵۳ فرد سالم به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. ۲۵نفر۲۵۰میلیلیتر آب یخ نوشیدند و ۲۸نفر همان مقدار آب با دمای اتاق نوشیدند. قبل و بعد از نوشیدن ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب را اندازهگیری کردند.
نتیجه: در گروهی که آب یخ نوشیده بودند ضربان قلب اندکی کاهش یافت و فعالیت عصب واگ افزایش پیدا کرد.
آب یخ و ورزش، همیشه هم بد نیست
شاید برای شما هم جالب باشد بدانید برخی از مقالههای منتشرشده، نوشیدن آب سرد را در هنگام فعالیت بدنی توصیه میکنند. برخلاف تصور رایج، نوشیدن آب سرد در هنگام فعالیت بدنی در هوای گرم میتواند به کاهش افزایش دمای مرکزی بدن کمک کند و تحمل ورزش را بهتر کند.
توصیه: در روزهای گرم، مهمتر از دمای آب، پیشگیری از کمآبی بدن است. آب را پیش و حین فعالیت بدنی، به مقدار کافی و در چند نوبت بنوشید.
یافتههای علمی (۲۰۱۰):
۴۵ورزشکار در یک مطالعه، هنگام فعالیت بدنی در محیط گرم، در شرایط مختلف آب سرد یا آب با دمای معمولی نوشیدند. پژوهشگران دمای مرکزی بدن، میزان تعریق و عملکرد ورزشی آنها را مقایسه کردند.
نتیجه: نوشیدن آب سرد باعث شد افزایش دمای مرکزی بدن کندتر و تحمل ورزش در گرما بهتر شود.
آیا آب یخ هضم غذا را مختل میکند؟
یکی از رایجترین باورها این است که آب یخ باعث سفت شدن چربی غذا یا کند شدن هضم میشود، اما واقعیت این است که تاکنون هیچ مطالعه بالینی معتبر این ادعاها را تایید نکرده است. پس از ورود مایعات به معده، دمای آنها بهسرعت به دمای بدن نزدیک میشود و شواهدی مبنی بر توقف یا اختلال هضم در افراد سالم وجود ندارد.
توصیه: اگر پس از نوشیدن آب بسیار سرد همراه غذا احساس ناراحتی میکنید، به واکنش بدن خود توجه کنید و از آب با دمای دلخواهتان را استفاده کنید.
آب یخ و دندان؛ یک شوک کوتاه برای دندانهای حساس
نوشیدن آب بسیار سرد در کسانی که حساسیت دندانی دارند، ممکن است باعث درد ناگهانی و کوتاهمدت شود. این درد معمولا به دلیل تحریک لایههای داخلی دندان در اثر تغییر سریع دما ایجاد میشود؛ بهویژه اگر مینای دندان آسیبدیده باشد یا لثهها عقبنشینی کرده باشند.
توصیه: اگر هر بار با نوشیدن آب یخ دچار تیر کشیدن دندان میشوید، این واکنش را نادیده نگیرید؛ ممکن است نشانه حساسیت دندانی، پوسیدگی یا مشکل لثه باشد و بهتر است توسط دندانپزشک بررسی شود.
یک نسخه واحد برای همه وجود ندارد
دمای مناسب نوشیدن آب، علاوه بر شرایط محیطی و میزان فعالیت، به وضعیت سلامت و واکنش بدن هر فرد نیز بستگی دارد. به جای تکیه بر باورهای رایج، به توصیههای علمی و واکنش بدن خود توجه کنید و اگر بیماری زمینهای دارید، نظر پزشک را در اولویت قرار دهید.
{$sepehr_key_237052}
طب سنتی چه میگوید؟
از دیدگاه طب سنتی ایران، نوشیدن مداوم آب بسیار سرد (آب یخ) توصیه نمیشود. حکمایی مانند ابنسینا معتقد بودند آب بسیار سرد میتواند به معده آسیب برساند، هضم را تضعیف کند و در طولانیمدت موجب کاهش حرارت غریزی شود. آنها توصیه میکردند از نوشیدن آب یخ در این موارد پرهیز شود:
- بلافاصله پس از فعالیت بدنی سنگین و تعریق زیاد
- بلافاصله بعد از حمام
- همراه غذا یا بلافاصله پس از صرف غذا
- پس از قرار گرفتن طولانیمدت در آفتاب یا هوای بسیار گرم
- در افرادی که از دیدگاه طب سنتی مزاج سرد دارند
برای یادآوری
۲ و ۳ لیتر
مردان طی روز به حدود ۳ لیتر (تقریبا ۱۲ لیوان) و زنان به حدود ۲ لیتر (تقریبا ۹ لیوان) مایعات نیاز دارند.
۲۰ و ۸۰ درصد
به طور متوسط حدود ۲۰ درصد آب موردنیاز روزانه از غذاها تأمین میشود و حدود ۸۰ درصد از نوشیدنی ها. البته این نسبت بسته به رژیم غذایی افراد متفاوت است.
۳۷ درجه
دمای متعادل بدن انسان ۳۷ درجه سانتی گراد است.
یافتههای این مطلب بر اساس مطالعات منتشرشده در مجلات علمی و فهرست شده در پایگاه PubMed تهیه شده است.