شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ سینمای مستند در سالهای اخیر سهم مهمی در ثبت و روایت زندگی شهدای مدافع حرم داشته است، آثاری که تلاش کردهاند فراتر از بازنمایی صحنههای نبرد، سبک زندگی، باورها، دغدغهها و مسیر پر فراز و نشیب این شهیدان را از زبان خانواده، دوستان و هم رزمانشان به تصویر بکشند.
این مستندها هر کدام از زاویهای متفاوت به زندگی شهدای مدافع حرم نزدیک شدهاند. برخی بر زندگی خانوادگی و فعالیتهای فرهنگی آنان تمرکز دارند، برخی روایتگر روزهای حضور در میدان نبرد هستند و تعدادی نیز تلاش کردهاند تصویری جامع از جبهه مقاومت و نقش رزمندگان در مقابله با گروههای تروریستی ارائه دهند.
به مناسبت ۱۸ مرداد، روز بزرگداشت شهدای مدافع حرم، مروری داریم بر تعدادی از مهمترین مستندهایی که در سالهای گذشته درباره این شهیدان ساخته شدهاند؛ آثاری که هر یک بخشی از تاریخ معاصر و روایت مقاومت را در قاب دوربین ثبت کردهاند.
روایت جهاد از روستاهای محروم تا سوریه
مستند «لبخند» به کارگردانی و نویسندگی سیدمهدی حسینی و تهیه کنندگی حامد بامروت نژاد، پرترهای از زندگی شهید محسن حججی است؛ چهرهای که پس از شهادتش به یکی از شناخته شدهترین شهدای مدافع حرم تبدیل شد. این مستند تنها به حضور شهید حججی در سوریه نمیپردازد، بلکه بخش مهمی از آن به فعالیتهای فرهنگی و جهادی او در مناطق محروم اختصاص دارد. مخاطب در این اثر با جوانی آشنا میشود که پیش از حضور در میدان نبرد، سالها در اردوهای جهادی، ترویج کتاب خوانی، فعالیتهای فرهنگی و خدمت رسانی به مردم نقش آفرینی میکرد.
رزمندهای که دوباره راهی جبهه شد
مستند «سی سال بعد بوکمال» ساخته ابوالفضل محمدباقر، زندگی شهید حمیدرضا ضیایی را روایت میکند؛ رزمندهای که نوجوانی خود را در جبهههای دفاع مقدس گذراند و سالها بعد با آغاز بحران سوریه بار دیگر لباس رزم بر تن کرد.
فیلم، دو مقطع مهم از زندگی این شهید را کنار هم قرار میدهد، نخست حضور او در جبهههای دفاع مقدس در نوجوانی و سپس اعزامش به سوریه برای مقابله با گروههای تروریستی. همین نمایش دو دوره متفاوت از مبارزه، از ویژگیهای مهم این مستند به شمار میرود.
قصه ناتمام یک تازه داماد
مستند «پرواز از حلب» ساخته محسن عقیلی فیلم ساز مشهدی، روایتی احساسی از زندگی شهید حسین هریری است. شهید هریری تنها چند ماه از ازدواجش گذشته بود که برای دومین بار راهی سوریه شد و اندکی بعد در ۲۰ آبان ۱۳۹۵ در سن ۲۷ سالگی در حلب به شهادت رسید. روایت همسر، دوستان و هم رزمان، فضای مستند را به اثری صمیمی تبدیل کرده است؛ اثری که بیش از هر چیز بر روحیه ایثار و مسئولیت پذیری این شهید تمرکز دارد. رفت و برگشتهای تأثیرگذار از منطقه جنگی به شهر بدون هیچ پرشی در تدوین نیز از ویژگیهای «پرواز از حلب» است.
پرترهای از فرمانده فاطمیون
مستند «ردی از یک مرد» به کارگردانی محسن اردستانی رستمی، زندگی شهید علیرضا توسلی، مشهور به «ابوحامد» را روایت میکند، فرماندهای اهل افغانستان که نقش مهمی در شکل گیری و هدایت لشکر فاطمیون داشت. فیلم مسیر زندگی او را از مهاجرت به ایران، حضور در جبهههای جنگ هشت ساله، مبارزه در افغانستان و در نهایت حضور در سوریه دنبال میکند. روایت هم رزمان، تصاویر آرشیوی و بازخوانی مقاطع مختلف زندگی این فرمانده، مستند «ردی از یک مرد» را به یکی از آثار شاخص درباره جبهه مقاومت به ویژه لشکر فاطمیون تبدیل کرده است.
داستان زندگی و شهادت «حاج عمار»
مستند «علمدار» به کارگردانی مجید بهجت، زندگی شهید محمدحسین محمدخانی را از دوران کودکی تا فرماندهی در سوریه مرور میکند.
این اثر با روایت هم رزمان، روند شکل گیری شخصیت فرماندهای را نشان میدهد که پس از سالها فعالیت در بسیج دانشجویی و سپاه قدس، مسئولیت فرماندهی تیپ «سیدالشهدا» در سوریه را برعهده گرفت. فیلم در نهایت، نحوه شهادت این فرمانده را نیز بازگو میکند؛ فرماندهای که در میدان نبرد با نام «حاج عمار» شناخته میشد.
جانشینی که به فاتح مشهور بود
مستند «فاتح دل ها» به کارگردانی ساسان فلاح فر روایت زندگی شهید مدفع حرم رضا بخشی، مشهور به «فاتح» و جانشین فرمانده لشکر فاطمیون است. شهیدی که پیش از حضور در میدان نبرد، در حوزه علمی و پژوهشی نیز چهرهای موفق بود و حتی فرصت ادامه تحصیل در خارج از کشور را داشت، اما با آغاز بحران سوریه و تهدید حرم حضرت زینب (س)، مسیر دیگری را برگزید. هم رزمان او در مستند از فرماندهای سخن میگویند که حضورش در هر عملیات، روحیهای مضاعف به نیروها میبخشید و نامش با موفقیت عملیاتها گره خورده بود.
بازگشت بعد از سالها
مستند «آخرین مسافر» به کارگردانی محمدرضا حسین پور، زندگی سردار شهید حاج رحیم کابلی را روایت میکند؛ فرماندهای که از دوران دفاع مقدس تا نبرد با داعش در جبهه حضور داشت.
فیلم با استفاده از تصاویر آرشیوی و روایت خانواده و هم رزمان، فعالیتهای شهید را از زمان انقلاب و دوران دفاع مقدس تا حضور در سفرهای راهیان نور و فعالیتهای فرهنگی در مساجد و پایگاههای بسیج و سپس رسیدن به درجه رفیع شهادت در جبهههای نبرد حق علیه باطل به تصویر میکشد. یکی از بخشهای تأثیرگذار مستند، ماجرای مفقودالاثر شدن پیکر شهید در خان طومان و بازگشت آن پس از سالها انتظار به وطن است.
روایت فرماندهای که از ارتش تا جبهه مقاومت رفت
مستند «شیر زیتان» به زندگی و شهادت سرهنگ مجتبی ذوالفقارنسب، از شهدای مدافع حرم ارتش جمهوری اسلامی ایران میپردازد. این اثر مسیر زندگی او را از دوران کودکی، ورود به دانشگاه افسری و سالها خدمت در ارتش تا حضور داوطلبانه در سوریه دنبال میکند.
فیلم نشان میدهد که شهید ذوالفقارنسب بارها درخواست اعزام به سوریه را مطرح کرد و سرانجام در سال ۱۳۹۴ موفق شد به جبهههای دفاع از حرم حضرت زینب (س) بپیوندد. «شیر زیتان» نحوه شهادت شهید ذوالفقارنسب را هم روایت میکند. فردی که مسئولیت فرماندهی یگان ادوات ارتش را بر عهده داشت، اما روحیه ایثارگرانه اش باعث شد تا برای نجات هم رزمانش که در محاصره تکفیریها بودند دل به دریای گلوله و ترکش بزند.
شهیدی که به «شهید اربعین» معروف شد
مستند «عمود ۱۴۱۴» ساخته احمدرضا آبی، برشی از زندگی شهید مدافع حرم نوید صفری است. رزمندهای که در میان هم رزمانش به «شهید اربعین» شهرت یافت. این مستند، علاوه بر مرور زندگی شخصی و فعالیتهای فرهنگی شهید، به آخرین مأموریت او برای مبارزه با تروریستهای تکفیری در منطقه البوکمال میپردازد؛ مأموریتی که با اسارت و سپس شهادتش در روز اربعین سال ۱۳۹۶ همراه شد. از ویژگیهای مستند «عمود ۱۴۱۴»، توجه به جنبههای شخصیتی شهید صفری است؛ از علاقه او به هیئتهای مذهبی، ارتباط با خانواده شهدا و فعالیتهای فرهنگی گرفته تا وصیتهایی که پس از شهادتش بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت.
مروری بر زندگی یار نزدیک حاج قاسم
مستند «آقای اصغر اکبر من» پرترهای از شهید اصغر پاشاپور، از نیروهای باسابقه جبهه مقاومت و از نزدیکترین هم رزمان سردار شهید حاج قاسم سلیمانی است. نام این مستند از جمله معروف سردار سلیمانی در یکی از تصاویر منتشرشده از میدان نبرد گرفته شده است؛ همان لحظهای که شهید پاشاپور تلاش میکند فرمانده خود را از حضور در خط مقدم بازدارد و حاج قاسم در پاسخ میگوید: «آقای اصغر، ما را از گلوله نترسان.» فیلم با روایت خانواده و هم رزمان، سالهای طولانی حضور این رزمنده در سوریه، نقش او در آموزش نیروهای مقاومت و شهادتش در حلب را بازگو میکند؛ شهادتی که تنها چند هفته پس از شهادت سردار سلیمانی رقم خورد.
{$sepehr_key_237850}
جهاد برای مردم، پیش از جهاد در میدان نبرد
مستند «سلام مهربون» به کارگردانی فرشاد یحیایی، روایت زندگی شهید محمود شفیعی است؛ رزمندهای که سالها پیش از اعزام به سوریه، فعالیتهای گسترده جهادی در مناطق محروم کشور انجام میداد. فیلم نشان میدهد که دغدغه خدمت به مردم، تنها به داخل کشور محدود نبود و شهید شفیعی در سوریه نیز در کنار مأموریت نظامی، رسیدگی به خانوادههای نیازمند و تهیه غذا برای محرومان را وظیفه خود میدانست. روایت خانواده و دوستان، چهرهای از یک فعال فرهنگی و جهادی را ترسیم میکند که خدمت به مردم را بخشی جدایی ناپذیر از مسیر زندگی خود میدانست.
تلفیق مستند و داستان برای روایت یک زندگی
در میان آثار ساخته شده درباره شهدای مدافع حرم، «سایه روشن» تجربهای متفاوت محسوب میشود. این فیلم به کارگردانی سعید چاری، در قالب مستند داستانی به زندگی شهید حسن رجایی فر، از شهدای خان طومان، میپردازد. سازندگان اثر برای بازسازی زندگی شهید، از اعضای خانواده او در نقش خودشان استفاده کردهاند؛ اتفاقی که به باور بسیاری از مخاطبان، بر باورپذیری روایت افزوده است. فیلم از دل یک داستان امروزی آغاز میشود و به تدریج مخاطب را با زندگی، باورها و مسیر شهادت حسن رجایی فر همراه میکند.
