شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ فصل دوم مجموعه طنز آیتمی «با عرض معذرت» از ۳۱ مرداد روی آنتن شبکه ۲ سیما رفت، مجموعهای که فصل نخست آن با تکیه بر ظرفیتهای هنری مشهد ساخته شد و حالا سازندگانش تلاش کردهاند در فصل جدید، هم از نظر فرم و هم محتوا یک قدم جلوتر بروند. این بار موقعیتهای داستانی عمق بیشتری پیدا کردهاند، شخصیت پردازی پررنگتر شده است و موضوعهای روز اجتماعی و سیاسی، از مسائل جامعه تا حواشی جنگ دوازده روزه و حتی شخصیت دونالد ترامپ، دستمایه طنز قرار گرفتهاند.
به بهانه آغاز پخش فصل دوم «با عرض معذرت»، با رضا حاتمی وفا، تهیه کننده، محمدرضا حاجی غلامی، کارگردان و محمدجواد میری، سرپرست نویسندگان این مجموعه گفتوگو و از شکل گیری ایده، تفاوتهای فصل دوم، تجربه تولید در مشهد و چشم انداز ادامه این مجموعه صحبت کردهایم.
احیای طنز آیتمی
رضا حاتمی وفا، تهیه کننده «با عرض معذرت»، میگوید زمانی که ایده اولیه ساخت این مجموعه در سال ۱۴۰۲ شکل گرفت، دغدغه اصلی سازندگان، پرداختن به مسائل گسترده جامعه در قالب یک اثر نمایشی و طنز بوده است. او با اشاره به تأثیر سابقه روزنامه نگاری خود در شکل گیری این مجموعه طنز نیز بیان میکند: از زمانی که کار رسانه و خبر را شروع کردم، دغدغههایی در مسائل اجتماعی و سیاسی داشتم و تلفیق فضای ژورنالیستی با فضای آرتیستی همیشه برایم مسئله بوده است که در نهایت با «با عرض معذرت» توانستیم بخشی از این دغدغهها را دنبال کنیم و به نتیجه برسانیم.
حاتمی وفا «با عرض معذرت» را حاصل تلفیق تلاش روزنامه نگاران و هنرمندان میداند و درباره دلیل انتخاب قالب آیتمی برای این برنامه توضیح میدهد: طنز آیتمی در تلویزیون کم رنگ شده بود و ما میخواستیم دوباره این قالب را احیا کنیم. از طرف دیگر، چون سابقه رسانهای داشتیم و در فضای مجازی نیز فعال بودیم، برایمان مهم بود کاری که در تلویزیون پخش میشود، ظرفیت گردش در فضای مجازی را هم داشته باشد. درخواستهای خود سازمان و همچنین ظرفیت تولید در مشهد نیز در انتخاب این قالب و مسیر تولید تأثیرگذار بود.
{$sepehr_key_241703}
بازخوردی فراتر از انتظار
به گفته تهیه کننده «با عرض معذرت»، دریافت بازخوردهای مثبت و فراتر از انتظار از فصل نخست، مهمترین دلیل برای تولید فصل دوم بوده است.
او همچنین با اشاره به بازتاب مجموعه در فضای مجازی نیز میگوید: صفحه اینستاگرام برنامه بیش از ۶۰ میلیون بازدید داشته و هزاران نظر و دهها هزار اشتراک گذاری ثبت شده است. از نگاه حاتمی وفا، این میزان واکنش برای یک کار تلویزیونی که با بودجهای محدود در مشهد تولید شده، درخور توجه است.
این تهیه کننده دلیل استقبال از مجموعه «با عرض معذرت» را پرداختن برنامه به مسائل روز مردم میداند، از مسائل اجتماعی و سیاسی گرفته تا نقدهای فرهنگی. البته حاتمی وفا معتقد است طنز آیتمی برای دیده شدن و تبدیل شدن به یک برند، نیازمند زمان است و با تعداد محدودی قسمت نمیتوان انتظار داشت یک مجموعه به سرعت در سبد مصرف مخاطب قرار بگیرد. به همین دلیل طراحی گروه سازنده «با عرض معذرت» نیز در ابتدا بلندمدتتر بوده، اما مسائل مختلفی پیش آمده و بین فصل اول و دوم فاصله افتاده است.
نزدیک شدن به کمدی موقعیت
حاتمی وفا درباره تفاوت فصل دوم با فصل اول توضیح میدهد: برخی آیتمهای برنامه به سیت کام (کمدی موقعیت) نزدیکتر شدهاند. درواقع موقعیتها محدودتر، اما عمیقتر و شخصیت پردازی نیز جدیتر دنبال شده است.
به گفته او اگر مخاطب فصل یک و دو را کنار هم بگذارد، تفاوتهای آشکاری خواهد دید؛ از مدل نوشتن و کارگردانی گرفته تا دکور، صداگذاری و تدوین.
این تهیه کننده ادامه میدهد: ما توجه ویژهای به بازخورد مخاطبان داشتیم، از همین رو آیتمهایی را که در فصل نخست بیشتر استقبال شده بودند حفظ و موضوعهایی را که احساس کردیم دغدغه مردم است، در فصل دوم تقویت کردیم.
حاتمی وفا یادآور میشود: آیتمهایی که به نقد جریان روشنفکری و غرب زدگی پرداختهاند، برخلاف نگرانی اولیه برخی عوامل، از پربازخوردترین بخشهای فصل نخست بودهاند. تجربهای که باعث شد ما در فصل دوم با اعتماد به نفس بیشتری سراغ چنین موضوعهایی برویم.
ترامپ در اتاق بیضی
یکی از متفاوتترین بخشهای فصل دوم، آیتمهایی است که به دونالد ترامپ اختصاص دارد. حاتمی وفا میگوید پس از جنگ دوازده روزه و تغییر فضای اجتماعی و سیاسی کشور، گروه تولید به این نتیجه رسیدند که باید به شکل جدی تری به سراغ موضوعهای سیاسی بروند، در نهایت هم آیتم ترامپ را طراحی کردند.
او درباره طراحی این بخش توضیح میدهد: اتاق بیضی کاخ سفید با الگوبرداری از نمونه واقعی طراحی و ساخته شده و شخصیت ترامپ در موقعیتهای مختلف هجو شده است.
تهیه کننده برنامه این بخش را کاری پرریسک میداند و میگوید از همان زمانی که رئیس جمهور آمریکا درباره حمله به ایران و بازگرداندن کشور به عصر حجر صحبت کرده، طراحی بخش ترامپ آغاز شده است.
او این بخش را اتفاقی متفاوت در رسانه جمهوری اسلامی میداند و تأکید میکند: برای نخستین بار شخصیت رئیس جمهور آمریکا با چنین گستردگی و در قالب یک اثر نمایشی طنز هجو شده است؛ از رفتار و برنامه ریزیهای سیاسی تا نحوه تعاملات و وجوه مختلف زندگی شخصی او.
حاتمی وفا حتی برای این آیتم نگاه بین المللی هم دارد و میگوید نسخههای انگلیسی، عربی و اسپانیایی آن نیز در حال آماده سازی است تا امکان عرضه بین المللی این بخش فراهم شود.
به گفته او آیتم ترامپ در فضای فعلی دارای کارکردی فراتر از سرگرمی است: این کار در همین فضای فعلی میتواند نقش یک عملیات روانی را داشته باشد و اعتمادبه نفس ما را نشان دهد. یعنی ما نه تنها اهمیتی برای هارت وپورتهای این آدم قائل نیستیم، بلکه برایش کار نمایشی هم میسازیم.
تهیه کننده «با عرض معذرت» مهمترین ویژگی فصل دوم را سریالیتر شدن مجموعه میداند و ادامه میدهد: در فصل دوم مخاطب بیشتر از قبل منتظر این خواهد بود که قسمت بعد چه میشود و شخصیتها را دنبال خواهد کرد.
حاتمی وفا تأکید میکند: کار مال امروز است و مسئله جنگ و مسائل خاورمیانه در آن به شکل جدی مورد توجه قرار گرفته است. از این نظر برای مخاطب جذاب خواهد بود.
{$sepehr_key_241704}
طنز؛ فقط برای خندیدن نیست
برای تهیه کننده مجموعه «با عرض معذرت»، طنز صرفا ابزاری برای خنداندن مخاطب نیست و بعد از پایان هر آیتم باید چیزی در ذهن مخاطب باقی بگذارد.
به گفته او، از ابتدا برای هر آیتم یک مسئله و استراتژی مشخص وجود داشته و هدف این بوده است که مسئله اجتماعی یا سیاسی، بدون آنکه محتوا به شکل شعاری بیرون بزند، در قالب نمایش و طنز روایت شود.
حاتمی وفا که طنز را یکی از جدیترین ابزارها برای حرف زدن با مخاطب میداند تأکید میکند در «با عرض معذرت» تلاش شده حتی در نقدهای تند اجتماعی و سیاسی نیز مخاطب ناامید نشود و میان نقد، سرگرمی و امید تعادل ایجاد شود.
گلایهای از تولید در مشهد
یکی از مهمترین بخشهای صحبتهای حاتمی وفا به تجربه تولید در مشهد مربوط میشود. او با وجود تأکید بر ظرفیتهای بالای این شهر، از نبود حمایت کافی برای ادامه این مسیر گلایه دارد.
این تهیه کننده میگوید «با عرض معذرت» یک محصول ملی است که نویسندگان، بازیگران و بخش عمده تیم تولید آن مشهدی هستند، اما در پایان کار، حتی مشخص نیست در تیتراژ باید از چه نهادی در مشهد تشکر کرد.
حاتمی وفا باور دارد مشهد ظرفیت ایجاد یک خط تولید مستمر آثار نمایشی را دارد؛ نه اینکه هر چند سالی یک سریال در این شهر تولید شود و بعد همه چیز متوقف شود.
به گفته او، بودجه تولید آثار ملی را باید از تهران جذب کرد، چون ساخت چنین پروژههایی با بودجههای معمول شبکه استانی امکان پذیر نیست. حاتمی وفا تأکید میکند اگر تولید مستمر در مشهد شکل بگیرد، بازیگر، نویسنده، طراح صحنه، گریمور، کارگردان و دیگر عوامل حرفهای احساس میکنند که در این شهر نیز امکان ادامه فعالیت جدی وجود دارد. او میگوید همین نگاه باعث شده است گروه «با عرض معذرت»؛ مسئولان تهران را برای تولید در مشهد متقاعد کند، اما عمل نکردن مسئولان شهر و استان به قول هایشان باعث ناامیدی آنها شده است.
حاتمی وفا درباره برنامههای آینده اش نیز بیان میکند:امیدواریم در آینده بتوانیم سیت کام ترامپ را بسازیم. متن و طراحی اش را هم شروع کردهایم ولی بعید میدانم تولیدش در مشهد انجام شود. این تهیه کننده همچنین از طراحی فصل سوم مجموعه «با عرض معذرت» خبر میدهد: «با عرض معذرت ۳» را هم طراحی کردهایم و به سازمان صداوسیما پیشنهاد دادهایم. اما فعلا ما و سازمان منتظریم بازخوردهای این فصل گرفته شود و بعد برای آینده تصمیم بگیریم.
فصل دوم از نظر کیفی رشد کرده است
محمدرضا حاجی غلامی، کارگردان «با عرض معذرت»، درباره مسیر شکل گیری فصل دوم میگوید موفقیت نسبی فصل اول باعث شده است فرصت تولید فصل دوم فراهم شود.
او مهمترین ویژگی فصل جدید را رشد کیفی آن میداند و بیان میکند: در تمام عناصر تصویری، از متن و صحنه گرفته تا لباس و دیگر جزئیات تولید، تلاش شده کیفیت افزایش پیدا کند. به گفته این کارگردان، بسیاری از بخشهایی که در فصل اول نیازمند پیشرفت بودند، در فصل دوم حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رشد کیفی داشتهاند.
از نگاه حاجی غلامی، یکی از ویژگیهای دیگر فصل دوم «با عرض معذرت»، انتخاب موضوعهایی است که معمولا تلویزیون کمتر به آنها نزدیک شده است.
{$sepehr_key_241705}
پرداخت سریع به موضوعهای روز
حاجی غلامی قالب «با عرض معذرت» را در میانه طنز آیتمی کلاسیک و کمدی موقعیت معرفی میکند؛ قالبی که نه مانند آیتمهای کوتاه گذشته است و نه کاملا در قالب سیت کام قرار میگیرد.
او امیدوار است این شکل تازه بتواند مخاطب خود را پیدا کند و باعث شود طنز آیتمی بار دیگر جایگاه پررنگ تری در تلویزیون پیدا کند.
به گفته این کارگردان روند سریع تولید طنز آیتمی این امکان را فراهم میکند تا برنامه به موضوعهای روزی بپردازد که ممکن است در فرایند تولید سریالهای بلند، تازگی خود را از دست بدهند.
حاجی غلامی ادامه میدهد: یک موضوع ممکن است تنها چند ماه در جامعه داغ باشد، از همین رو اگر قرار باشد برای تبدیل شدن آن به سریال مراحل طولانی تولید طی شود، زمانی که روی آنتن میرود، دیگر برای مخاطب تازگی نخواهد داشت. در این مواقع طنز آیتمی میتواند سریعتر واکنش نشان دهد.
او با اشاره به آیتم ترامپ در فصل جدید برنامه بیان میکند: موضوع ترامپ بسیار به روز و متفاوت است. از همین رو در بعضی قسمتهای «با عرض معذرت ۲» حتی دو آیتم به این موضوع اختصاص داده شده است.
کارگردان «با عرض معذرت» هدف اولیه این مجموعه را تلنگر و نقد اجتماعی معرفی میکند، اما معتقد است این هدف بدون سرگرمی و خنده کامل نمیشود: به نظرم در «با عرض معذرت» از ابتدا هدف، تلنگر و نقد اجتماعی بوده، اما نمیشود بدون سرگرمی و بدون خندیدن این اتفاق بیفتد. وظیفه طنز آیتمی نیز این است که در عین حال که نیش میزند، گاهی هم باعث خنده شود.
مشهد؛ کارخانهای برای کشف استعداد
حاجی غلامی تولید در مشهد را در کنار دشواری ها، فرصتی برای کشف استعدادهای تازه میداند. او میگوید در فصل اول با حدود ۵۰۰ بازیگر مشهدی به شکل مستقیم گفتوگو کرده و از نزدیک با ظرفیت بازیگری این شهر آشنا شده است.
به گفته وی، «با عرض معذرت» این فرصت را ایجاد کرده است تا برخی بازیگران برای نخستین بار دیده شوند و برخی دیگر نیز بیش از گذشته توانایی خود را نشان دهند. در حوزه نویسندگی نیز جوانانی در کنار سرپرست نویسندگان باتجربه فعالیت کردهاند و تجربه نوشتن برای آنتن را به دست آوردهاند.
این کارگردان باور دارد چنین پروژههایی میتواند نیروهای تازهای را وارد چرخه تولید طنز و کمدی کند. حوزهای که مشهد در آن ظرفیت بالایی دارد.
او فصل اول را مرحله تولد «با عرض معذرت» و فصل دوم را مرحله رشد آن میداند و معتقد است برای رسیدن به بلوغ همچنان به تجربه و تولید بیشتر نیاز است.
موفقیت از نگاه کارگردان
حاجی غلامی میگوید هدف گروه این بوده که ترکیبی از طنز آیتمی و کمدی موقعیت ارائه دهد، آیتمهایی که نسبت به نمونههای قدیمی طولانیتر و داستانیتر شدهاند.
در نهایت، برای کارگردان «با عرض معذرت»، موفقیت سادهترین شکل خود را دارد: دوست دارم وقتی «با عرض معذرت» پخش میشود، مخاطب کانال را عوض نکند و دوست داشته باشد ادامه آن آیتم را ببیند. فکر میکنم اگر بتوانیم یک یا دو آیتم مخاطب را نگه داریم کار خودمان را انجام دادهایم.
به نظر او طنز آیتمی قرار نیست یک شبه جامعه را تغییر دهد، اما میتواند تلنگری بزند و در بلندمدت اثر خودش را بگذارد. همان طور که بسیاری از طنزهای آیتمی گذشته نیز در ذهن و نگاه مخاطبان ماندگار شدند.
کمدی باید در خدمت نقد اجتماعی باشد
محمدجواد میری، سرپرست نویسندگان مجموعه، «با عرض معذرت» را ادامه تجربه طنزهای آیتمی در تلویزیون ایران میداند، تجربهای که از نمونههای قدیمی مانند «ساعت خوش» تا آثار جدیدتر ادامه داشته است.
به نظر او ویژگی متمایز «با عرض معذرت» به ویژه در فصل دوم، ورود به فضاها و موضوعهایی است که کمتر در آثار مشابه دیده شدهاند. این نویسنده ادامه میدهد: در فصل دوم علاوه بر موقعیتهایی مانند کافه و مدرسه، فضاهای تازهای مانند دفتر تشریفات و خدمات مراسم، خانه مجردی، انجمن معتادان گمنام، تیمارستان و اتاق بازجویی در یک کشور غربی فرضی طراحی شده است.
میری نیز متفاوتترین موقعیت فصل دوم را همان اتاق بیضی کاخ سفید معرفی میکند که شخصیت ترامپ و کنشهای سیاسی او، به ویژه در ارتباط با جنگ، در آن به هجو کشیده میشود.
{$sepehr_key_241707}
شوخی بر پایه مسئله شناسی
سرپرست نویسندگان «با عرض معذرت» تأکید میکند که آیتمهای این مجموعه صرفا بر اساس شوخی نوشته نشدهاند، بلکه پشت هر کدام پژوهش و مسئله شناسی وجود دارد.
او میگوید شوخی زمانی میتواند به کمدی مؤثر تبدیل شود که بر اساس یک مسئله واقعی و نیاز مخاطب شکل گرفته باشد. در این صورت، شوخی از یک سرگرمی صرف فراتر میرود و به شناخت و حتی حل مسئله کمک کند.
به گفته میری، تلاش نویسندگان و کارگردان این بوده که مجموعه به اندازه کافی شوخ طبع و سرگرم کننده باشد، اما همه این عناصر در نهایت در خدمت نقد اجتماعی و پرداختن به آسیبهای رفتاری و ذهنی قرار بگیرند، آسیبهایی که ممکن است خود ما نیز به آنها گرفتار باشیم.
وظیفه تلویزیون در عصر فضای مجازی
این نویسنده با اشاره به گسترش فضای مجازی و ساخت تولیدات کوتاه و آیتمی فراوان توسط مردم بیان میکند: در این شرایط تلویزیون همچنان وظیفه دارد سراغ موضوعهایی برود که در فضای مجازی کمتر امکان پرداخت جامع و منصفانه به آنها وجود دارد.
میری میگوید الگوریتمهای فضای مجازی و منطق حاکم بر آن، گاهی اجازه نمیدهد مسائل اجتماعی با تمام ابعادشان دیده شوند. به همین دلیل، تلویزیون میتواند با پرداختن به مسائل زندگی مدرن، زندگی رسانهای، فردگرایی و دیگر مسائل فرهنگی و اجتماعی، نقش متفاوتی ایفا کند.
از نگاه او، تلویزیون در کنار جذب مخاطب باید به تأثیرگذاری درست بر مخاطب نیز توجه داشته باشد.
«با عرض معذرت»؛ یک محصول مشهدی با نگاه ملی
یکی از نکات مهم برای میری، هویت مشهدی این مجموعه است. به گفته او، اینکه یک اثر با کیفیت و استاندارد ملی که معمولا نمونههای مشابهش در پایتخت تولید میشوند، این بار توسط تیم تولیدی مشهدی و اغلب نویسندگان مشهدی ساخته شده است، دستاوردی برای شهرمان محسوب میشود.
میری همچنین تأکید میکند: این اتفاق نشان میدهد با اتکا به استعدادها و توانمندیهای بومی میتوان اثری ساخت که فراتر از جغرافیای مشهد دیده شود و حتی برخی بخشهای آن ظرفیت عرضه بین المللی داشته باشد.
ادامه راه در گرو استقبال مخاطب
آینده «با عرض معذرت» هنوز قطعی نیست و تهیه کننده، کارگردان و نویسنده پروژه، ادامه مسیر را تا حد زیادی وابسته به بازخورد مخاطبان میدانند.
میری نیز معتقد است این فرم همچنان ظرفیت ادامه پیدا کردن دارد و موضوعهای اجتماعی و دغدغههایی که میتوان درباره آنها حرف زد، تمام نشدهاند. با این حال، ادامه یک اثر هنری فرمول قطعی و تضمین شدهای ندارد و عوامل مختلفی در آن دخیل هستند.
او امیدوار است این مجموعه یا در همین سطح ادامه پیدا کند یا در فصلهای بعدی با کیفیت بالاتر و موقعیتهای جذاب تری تولید شود تا عوامل فرصت بیشتری برای نشان دادن توانایی خود داشته باشند.
میری در پایان درباره هدفی که گروه سازنده از تولید «با عرض معذرت» دنبال کرده است، میگوید: در نهایت، آنچه برای سازندگان اهمیت دارد این است که «با عرض معذرت» بتواند به مسائل واقعی و روز جامعه با نگاهی خلاقانه نزدیک شود، همچنین در کنار نقد و تلنگر، لحظاتی شاد و سرگرم کننده برای مخاطب بسازد و با حفظ چارچوبهای خود، غافل گیریها و نوآوریهایی داشته باشد.
{$sepehr_key_241706}