شکیبا افخمی راد | شهرآرانیوز؛ این روزها تماشاخانههای مشهد میزبان آثار مختلف نمایشی هستند؛ آثاری که هریک از زاویهای متفاوت به مسائل انسانی و اجتماعی میپردازند. درمیان این اجراها، نمایش «یرما»، به طراحی و کارگردانی ندا کاظمی، برداشتی آزاد از نمایشنامه مشهور «یرما»، اثر فدریکو گارسیا لورکا، حضور دارد که از ۲۵ مرداد در سالن یک پردیس تئاتر آکتور روی صحنه رفته است.
کاظمی در این اثر، علاوه بر بازآفرینی نمایشنامه لورکا، بخشهایی از «رقص مادیان ها»، نوشته محمد چرم شیر، را نیز به متن افزوده و با ایجاد نوعی کولاژ متنی، تلاش کرده است «یرما» را از منظری متفاوت بازخوانی کند. نتیجه، نمایشی است که اگرچه نقطه آغازش مسئله زن و میل او به مادر شدن است، در ادامه، دامنه بحث را به مفهوم گسترده تری از سرکوب اجتماعی و آرزوهای برآورده نشده زنان و مردان میکشاند.
بازخوانی یک متن قدیمی با مسئلهای همچنان زنده
ندا کاظمی، طراح و کارگردان «یرما»، درباره ایده این نمایش میگوید: ایده اصلی نمایش از نمایشنامه یرما، اثر فدریکو گارسیا لورکا، گرفته شده، اما در روند بازآفرینی، بخشهایی از «رقص مادیان ها»، نوشته محمد چرم شیر، به بافت نمایشنامه لورکا اضافه شده است.
درواقع من تلاش کردم نمایشنامه لورکا را از منظری جدید روی صحنه بیاورم. به گفته کاظمی، انتخاب «یرما» بیش از هر چیز به دلیل زنده بودن مسئلهای است که لورکا حدود یک قرن پیش، مطرح کرده است؛ مسئلهای که به باور وی، همچنان میتواند مخاطب امروز را به فکر وادارد.
کارگردان نمایشنامه «یرما» یادآوری میکند: لورکا در یرما فقط درباره میل یک زن به مادر شدن صحبت نمیکند، بلکه مسائلی، چون میل انسان به کشف خویشتن، فشارهای اجتماعی بر زن و زیرسؤال رفتن هویت او را نیز مطرح میکند.
از نگاه کارگردان کشورمان، جامعه سنتی با ایجاد کنترل اجتماعی شدید و تعریف نقشهای جنسیتی ثابت، میتواند فرد را از بخش مهمی از توانمندی هایش دور کند.
از مسئله زن تا آرزوهای سرکوب شده مرد
یکی از تفاوتهای مهم اجرای کاظمی با متن اصلی لورکا، تلاش برای ایجاد تعادل میان شخصیتهای زن و مرد است. در نمایشنامه اصلی، محور اصلی داستان زنی است که در جامعهای مردسالار، امیال و آرزوهایش سرکوب شده است.
کاظمی درباره این رویکرد توضیح میدهد: من دو نمایشنامه را تلفیق کردم تا هم مخاطب آقا و هم مخاطب خانم، بتواند با اثر ارتباط برقرار کند. متن اصلی بسیار زنانه است و میتوان گفت رویکردی فمینیستی دارد.
کاظمی باور دارد که همین تغییر باعث شده است نمایش از تقابل ساده زن و مرد فاصله بگیرد و به نقد گسترده تری از سنتهای نادرست و فشارهای اجتماعی برسد. درواقع در این نمایش میبینیم که هم زنان و هم مردان به نوعی توسط جامعه و قوانین و فرهنگهای نادرست سرکوب شدهاند و هر دو نیز از منظر جامعه شناسی و روان شناسی حق دارند.
پروژهای که از یک کلاس بازیگری آغاز شد
«یرما» در ابتدا قرار نبود یک اجرای حرفهای و عمومی باشد. کاظمی کار را با هنرجویان کلاسهای بازیگری خود آغاز کرد و هدف نخستش، تنها یک نمایش خوانی و ارائه محدود بود، اما علاقه و اشتیاق هنرجویان، باعث شد مسیر پروژه تغییر کند.
کارگردان نمایش «یرما» یادآوری میکند: متأسفانه در فضای تئاتر مشهد، به جوانانی که تازه کارشان را آغاز کردهاند، آن طور که باید میدان داده نمیشود؛ به همین دلیل و به خاطر اشتیاق و علاقه بچه ها، تصمیم گرفتم کار را جدیتر دنبال کنم.
به گفته او، تمرینهای گروه «یرما» حدود یک سال ادامه داشته است و در این دوره بازیگران جوان، پیش از ورود جدی به بحث تحلیل نمایشنامه، تمرینهای بیان، بدن و دیگر مهارتهای ضروری بازیگری را پشت سر گذاشتهاند.
کاظمی تأکید میکند که هدفش تنها تولید یک نمایش نبوده، بلکه تلاش کرده است فرصتی برای دیده شدن استعدادهای جوانان نیز فراهم کند؛ جوانانی که بسیاری از آنها برای نخستین بار روی صحنه حرفهای حضور یافتهاند.
نبود حمایت از گروههای جوان
یکی از چالشهای جدی که کارگردان «یرما» در مسیر تولید نمایش با آن روبه رو شده، تأمین هزینههای تولید و نبود حمایت کافی از گروههای جوان است.
کاظمی در این باره میگوید: وقتی با گروهی جوان کار میکنید، سنگ اندازی زیاد است و حمایت چندانی وجود ندارد. از نظر مالی هم با شرایط دشواری روبه رو هستید؛ چون وقتی بازیگر مطرحی در یک کار حضور نداشته باشد، تهیه کننده یا حامی مالی، ریسک سرمایه گذاری را نمیپذیرد.
او با اشاره به نیاز گروههای بزرگ به فضای تمرین مناسب، بیان میکند: هزینه پلاتو، مکان تمرین و طولانیتر بودن فرایند آماده سازی بازیگران کم تجربه، فشار مالی پروژه را افزایش داده است. به نظر کاظمی اگر قرار باشد نسل تازهای وارد تئاتر شوند، باید برای آنها امکان تجربه کردن و دیده شدن فراهم شود؛ چون بدون حمایت، بسیاری از استعدادها پیش از آنکه فرصت شکوفایی پیدا کنند، از این عرصه کنار میروند.
{$sepehr_key_243346}
مسئله حضور زنان در تئاتر مشهد
کارگردان «یرما» در بخش دیگری از صحبت هایش به وضعیت حضور زنان در تئاتر مشهد اشاره میکند. او که سالها در تهران فعالیت کرده و چند سالی است به مشهد آمده است، فضای تئاتر این شهر را مردانهتر از تجربه خود در تهران میداند.
کاظمی یادآوری میکند: در تهران تعادل بیشتری وجود دارد، اما در مشهد، زنان، چه در بازیگری و چه در کارگردانی، آن طور که باید حمایت نمیشوند. او خواستار توجه بیشتر پیشکسوتان و استادان تئاتر مشهد به آثار زنان است؛ چون باور دارد که بسیاری از هنرمندان زن این شهر، توانمند و فعال هستند، اما به اندازه کافی دیده و تشویق نمیشوند.
این کارگردان در پایان صحبت هایش از استقبال مخاطبان از نمایشش نیز ابراز رضایت میکند. به گفته او پر کردن سالن آکتور با ظرفیت حدود ۱۸۰ نفر، برای گروهی که بسیاری از اعضای آن نخستین تجربه صحنه خود را پشت سر میگذارند، چالش بزرگی بوده است، با این حال استقبال تماشاگران، فراتر از انتظار گروه بوده است.