مسلمان، باید مدام در کار دانش ورزی باشد. نه فقط به سیاهی سطور که به روشن سازی چراغ اندیشه در ذهن و جان. باید به افقهای بلند بیندیشد و راه به سوی قلهها بپیماید. سنت و سیره و کلام پیامبر اعظم (ص) و امام صادق (ع)، قاب معبر این رویکرد است.
این را تاریخ روایت کرده است که «دو گروه از مردم در مسجد بودند؛ گروهی مشغول عبادت و نیایش و گروهی مشغول یادگیری و بحث علمی. پیامبر (ص) به هر دو گروه نگاه کرد و فرمود: هر دو کار خوبی است، اما من به عنوان معلم مبعوث شدهام.» همین معلم بشریت است که زیست پژوهشگری را برای مردمان طراحی میکند و این کلام معیار اوست که؛ «طَلَبُ اَلْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَى کُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ؛ یادگیری علم بر هر مرد و زنِ مسلمان واجب است.» پس هرکس به همان درجهای مسلمان است که به این حکم نبوی رفتار کند.
این هم یک بحث انتزاعی و کتابخانهای نیست که باید در علومی بکوشد که گره از زندگی مردم باز کند. دانشی که عظمت انسان را و حرمت ایمان را نگهبان باشد. ما مکلف به زیست دانش بنیان هستیم، چه امام صادق (ع) ما را به زیستن در یک مثلث ترغیب و از افتادن به ضلع چهارم بر حذر داشتهاند؛ «اغدُ عالماً أو متعلّماً أو مُحبّاً للعلم و لا تکن الرابع فتهلک؛ یا دانشمند باش یا دانشجو یا دوستدار دانش و چهارمی مباش که نابود میشوی.»
این حدیث را نباید فردمحور خواند که مخاطب آن همه انسانها هستند. جامعه هم از جمع مردمان شکل میگیرد و کشور نیز جغرافیایی مشخص است که یک ملت را برخویش مینشاند. پس میتوان این احادیث همواره تازه و راهنما را ملی خواند و یک ملت را مخاطب آن دانست. ما همه باید آن را تکلیف خود بدانیم چنان که هر مومن باید خویشتن را مخاطب آیات قرآن بداند. تجربه زیسته بشر میگوید تنها کسانی به رستگاری میرسند که خود را مخاطب خدا بدانند. تنها جوامعی سرفراز میشوند که راه را با چراغ علم بپیمایند.
{$sepehr_key_243416}
این سنت خداست که کوشندگان علم را به موفقیت میرساند. «وَأَن لَیسَ لِلإِنسانِ إِلّا ما سَعىٰ؛ و اینکه برای انسان بهرهای جز سعی و کوشش او نیست» همین را تأکید میکند. آنچه به تجربه درمی یابیم و در اخبار میخوانیم هم همین را تأیید و حتی تأکید میکند. هر ملتی که کوشیده به مقصد رسیده است.
بی کوشش توفیقی نیست که ساختمانهای بلند حاصل چینش منطقی خشتها و انسجام آهنها هستند. مکتب نبوی و منطق جعفری علم آموزی را بی مرز تعریف کردهاند. هیچ مانعی را نباید به رسمیت شناخت که رسم علم آموزی گذر از همه موانع و حدود است. اینکه امام صادق (ع) میفرمایند؛ «اطلبوا العلم ولو بالصین؛ علم را طلب کنید حتی اگر به چین باید رفت.»
ناظر بر همین حقیقت فرامرزی بودن دانش در منهج اهل بیت است. همچنان که شاخههای مختلف علم هم باید مورد توجه قرار گیرد. نظمی درختوارهای در حوزه علمی امام صادق (ع) به ما میآموزد نباید دانش را معدود و محدود انگاشت که در شاخههای مختلف باید به دنبال میوههایی گشت که کام انسان را شیرین کند.