وقف، جاری ساختن خیر در زندگی نسلهای آینده و یکی از راههای زیبای ماندگار کردن نیکی است و میتوان آن را از مصادیق برجسته باقیاتصالحات دانست که در آیه ۴۶ سوره کهف به آن اشاره شده است: «وَ الْباقِیاتُ الصّالِحاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً وَ خَیْرٌ أَمَلاً.» یعنی آثار ماندگار شایسته، ثوابش نزد پروردگارت، بهتر و امیدبخشتر است.
وقف، سنتی ریشهدار است که در طول تاریخ، هزاران مدرسه و بیمارستان ساخته، دست نیازمندان بسیاری را گرفته و چراغ دانش و معنویت را روشن نگه داشته است. بااینحال، بهرهگیری کامل از این ظرفیت عظیم، نیازمند بازنگری شیوههای مدیریت و جهتدهی منابع وقفی است. وقف، همچنان میتواند گرههای بسیاری را بگشاید؛ به شرط آنکه هم نگاه ما به آن بهروز شود و هم شیوه اداره موقوفات با نیازهای زمانه، هماهنگی بیشتری پیدا کند.
جای تأسف است که گاه، برخی موقوفات، با وجود ارزش فراوان، بازده اقتصادی مناسبی ندارند. ملکی که میتواند منشأ خدمات گسترده باشد، گاه بهدلیل فرسودگی یا نبود برنامهای برای احیا و بهرهبرداری، کماثر باقی میماند. بی تردید سرمایهگذاری ایمن و مولد با رعایت نیت واقف و غبطه وقف، میتواند این داراییها را دوباره به جریان خدمت بازگرداند.
ازسوی دیگر، کاستیهای مدیریتی و نبود شفافیت کافی، گاه اعتماد عمومی را کاهش میدهد. اعتماد واقفان و خیران، زمانی تقویت میشود که آثار اجتماعی وقف و چگونگی اداره منابع آن را ببینند.
اگر مردم بهروشنی بدانند که موقوفات چگونه اداره میشود و منافع آنها به کدام بخش جامعه میرسد، با اطمینان و انگیزه بیشتری به تحقق شعار «همه واقف باشیم» کمک خواهند کرد و در این مسیر، ایجاد شفافیت با راهکارهایی نظیر گزارشدهی روشن و فراهم کردن امکان ارزیابی عملکرد موقوفات، میتواند این اعتماد را تقویت و راه وقفهای تازه را هموار کند.
یکی دیگر از الزامات ترویج وقف، ایجاد پیوند بین نیات واقفان و نیازهای امروز جامعه در عرصههای آموزش، درمان، اشتغال، محیطزیست، فناوری، مسکن، حمایت از استعدادهای علمی و... است. یقینا ترویج و تعریف وقف در این عرصهها با تدوین «اطلس نیازهای وقفی» و معرفی اولویتهای وقفی و طراحی بستههای روشن و قابلاعتماد، «وقف مسئلهمحور» را از یک ایده به برنامهای عملی تبدیل و به واقفان و خیران کمک میکند آگاهانهتر تصمیم بگیرند.
{$sepehr_key_243853}
علاوهبر این، به نظر میرسد با توجه به شرایط امروز جامعه، گذر از فرهنگ فردمحوری و ساماندهی حرکات جمعی نیز ضروری است. شعار «همه واقف باشیم» زمانی تحقق مییابد که وقف را تنها در ساخت مسجد، مدرسه یا بخشیدن یک ملک خلاصه نکنیم. ترویج «وقفهای جمعی و مشارکتی» یکی از اقدامات پسندیده سیاستگذاران عرصه وقف در سالهای اخیر است که موجب شده است هر فرد، حتی با سهمی کوچک، خود را در ساختن خیری بزرگ و ماندگار شریک بداند.
روز وقف، فرصتی است برای نگاهی دوباره به این ظرفیت تمدنساز و تبدیل دارایی امروز به منفعتی ماندگار برای فردا. وقف، نهادی متعلق به گذشته نیست، بلکه سرمایهای برای ساختن آینده است، پس اگر نیازهای نو را به نیتهای ماندگار پیوند دهیم، هر شهروند میتواند در حل مسئلهای از مسائل جامعه، سهمی همیشگی داشته باشد.