مؤمن حقیقی کیست؟ پیامبر خدا (ص) و امامان (ع) با رفتار و گفتار خویش، مؤمن حقیقی را معرفی کردهاند. ابراهیم جعفری گفته است ابوعبدالله، امامصادق (ع)، فرمودهاند: «قال رسولالله صلیاللهعلیهوآلهوسلّم: مَن واسَى الفَقیرَ مِن مالِهِ، وأَنْصَفَ النّاسَ مِن نَفْسِهِ، فذلک المؤمنُ حقًّا: هرکه فقیر را کمک مالی کند و او را در مال خود شریک سازد و انصاف را از جانب خود نسبتبه مردم رعایت کند، مؤمن راستین است.» (الکافی، محمدبنیعقوب کلینی، ج ۲، ص ۱۴۷* الوافی فیضکاشانی، ج ۴، ص ۴۷۴* تفصیل وسائلالشیعه، شیخ حرعاملی، ج ۱۵، ص ۲۸۴* بحارالانوار علامهمجلسی، ج ۷۵، ص ۴۰).
در این حدیث دو ارزش بزرگ اسلامی بیان شده است و شایسته است اهل ایمان و پیروان امام صادق (ع) به این دو صفت آراسته شوند.
کمک مالی به فقیر
در بخش اول این حدیث نبوی و صادقی، یک مسئولیت اقتصادی مؤمن ذکر شده است. در جمله «مَن واسَى الفَقیرَ مِن مالِهِ» لزوم مواسات مالی با فقیر یادآوری شده است. مواسات بهمعنای همراهی کردن و دستگیری و مددکاری و کمک کردن به دیگران و غمخواری و دلسوزی و یاریگری است. مواسات این است که انسان، کمک به برادر مؤمن را وظیفه خود بداند و در همه امور در یاری مؤمن تلاش کند؛ کمک فکری و کمک آبرویی و کمک بدنی و جسمانی و کمک مالی و اقتصادی و کمک علمی و آموزشی.
اما در این حدیث به «مواسات مالی» سفارش شده است. مواسات مالی، مشارکت و سهیم ساختن دیگران در مال و ثروت است. مواسات و تعاون اقتصادی و مالی به فقیر، کار بزرگی است. فقیر بهمعنای تنگدست، بینوا، محتاج، درویش، کمبضاعت، مفلس، نادار، نیازمند و دارای مشکل شدید اقتصادی است. فقیر، نیازمند مالی است که از تأمین هزینهها و مخارج سالیانه خود و خانوادهاش، ناتوان است. فقیر در وضعیت بد و وخیم اقتصادی قرار دارد.
اگر انسان مؤمن از فقر و نابسامانی اقتصادی مؤمنی باخبر شد، لازم است به مشکل او رسیدگی کند. زکات را باید به فقیر داد، اما فراتر از زکات، کمک و یاری اقتصادی تا رفع مشکل مؤمن فقیر نیز لازم است. هرکه مصداق فقیر بود، مواسات مالی او ضرورت دارد و این روحیه و همیاری اقتصادی با فقیر، نشانه مؤمن حقیقی است. هر مسلمانی میخواهد مؤمن حقیقی باشد، باید بداند که راه قرار گرفتن در زمره مؤمنان حقیقی، مواسات مالی به فقیران در جامعه است.
{$sepehr_key_244114}
رعایت انصاف با مردم
در بخش دوم این حدیث، در جمله «أَنْصَفَ النّاسَ مِن نَفْسِهِ»، ویژگی دوم مؤمن حقیقی، آموزش داده شده است. انصاف داشتن در ارتباطات با دیگران در خانواده و اجتماع، از فضیلتهای اخلاقی بزرگ در دین اسلام است. انصاف بهمعنای راستی و دادگری و رحم و مروت و عدالتورزی و احسان است. انصاف، رعایت مساوات و برابری در رفتار با مردم و اقرار به حقوق آنها و ادای آن بدون تبعیض است. احادیث بسیاری در فضیلت انصاف و تبیین آثار دنیوی و اخروی آن، وارد شده است.
انصاف یعنی تقسیم عادلانه فرصتها و درک نیاز دیگران. انصاف یعنی آنچه برای خود میپسندیم، برای دیگران هم بخواهیم و آنچه برای خود نمیپسندیم و نمیخواهیم، برای دیگران هم نپسندیم. التزام عملی به رعایت انصاف، سبب میشود انسان بتواند بهسادگی در هنگام اقدام، تصمیم درست و مناسبی بگیرد و راه خود را بیابد و از شک و تردید در فکر و عمل خارج شود. وقتی انسان در رفتار و گفتار به خودش مراجعه کند و خودش را جای طرف مقابل قرار دهد، باانصاف نسبتبه دیگران در جامعه، آرامش برقرار میشود و خداوند کاری میکند که دیگران نیز باانصاف با او برخورد کنند.
ثمره انصاف انسان با دیگران، انصاف دیگران نسبتبه اوست. انصاف در هر شغلی و برای هر صنفی و هر مقامی لازم است. این حدیث امامصادق (ع)، جایگاه عالی و برتر «مواسات» و «انصاف» را در ایمان حقیقی نشان میدهد. مواسات و انصاف، کارهایی سخت و دشوارند، از اینرو نقش مهمی در رسیدن به درجه مؤمن حقیقی دارند.