تحقیر دیگران، یک صفت زشت اخلاقی است. پیامبر خدا (ص) و امامان (ع) همواره مسلمانان را تکریم میکردند و برای آنها احترام قائل بودند و از تحقیر، نهی میکردند. پیامبر اکرم (ص) به همه مسلمانان چنین هشدار دادهاند: «لا تَحْقِرَنَّ أَحَدًا مِنَ المُسْلِمِینَ، فَإِنَّ صَغِیرَهُمْ عِندَ اللهِ کَبِیرٌ: هرگز هیچیک از مسلمانان را خوار و حقیر نشمار و تحقیر نکن؛ زیرا کوچک آنها هم در نزد خداوند، بزرگ است.» (تنبیهالخواطر و نزههالنواظر معروف به مجموعه ورام، تألیف ورامبنابیفراس حلی، قرن ششم، ج یک، ص ۳۱)
این حدیث نبوی با «لاتَحْقِرَنَّ» آغاز شده است. این کلمه، فعل نهی با نون تأکید ثقیله و مناسب زمان آینده است. فایده و هدف از الحاق نون تأکید به فعل، اظهار عزم و اراده متکلم بر انجام کار است. در این جمله، پیامبر خدا (ص) با تأکید و بسیار جدی از حقیر و خوار شمردن و کوچک دانستن مسلمانان نهی کردهاند، بنابراین تحقیر مسلمانان، حرام و بسیار زشت است.
تحقیر، خدشهدار کردن شخصیت انسانهاست و میتواند سبب رنجش و ناراحتی و سرشکستگی و خجالت و خمودگی مخاطب شود. تحقیر، کوچکشماری، خوارسازی، زبون و خوار کردن و خوار شمردن، توهین و خرد انگاشتن، خفیف شمردن و سبک نمودن دیگران است. تحقیر افراد در جامعه، سبب سرافکندگی و ضعف و از دست دادن اعتمادبهنفس و توکل آنها میشود.
تحقیر و تکریم دربرابر هم قرار دارند. تحقیر، زشت و تکریم، زیباست. تحقیر دیگران در محیط کار، نشاط و انگیزه کاری را از بین میبرد و مانع برقراری ارتباط صمیمانه و اثرگذاری است.
تحقیر افراد به هر شکلی، بیاحترامی به آنهاست و بیاحترامی به دیگران، سبب بیاحترامی به خود انسان میشود. هنگامی که شما رودررو یا پشتسر، فردی را کوچک میشمارید، درواقع او هم میتواند درباره شما رفتار متقابل تحقیرآمیز و شاید بسیار بدتر از آن را انجام دهد.
این نکته را بهخاطر بسپارید که تحقیر دیگران، نوعی تحقیر خود محسوب میشود، پس مراقب باشید با این کار، چارچوب شخصیت خود و سایرین را نشکنید. فراموش نکنید که همه انسانها ویژگیهای مخصوص بهخود دارند و شایسته ستایشاند. بهجای کشف عیبها و جنبههای منفی دیگران و خوار کردن آنها، به جنبههای مثبت و سازنده آنها، توجه و رابطه مناسب و صحیح با اشخاص برقرار کنید. در ادامه این حدیث، پیامبر خدا (ص) یک دلیل حرام بودن تحقیر و ممنوعیت آن را ذکر کردهاند.
{$sepehr_key_244503}
جمله «فَإِنَّ صَغِیرَهُمْ عِندَ اللهِ کَبِیرٌ» حکمت بد و زشت بودن تحقیر را یاد میدهد. خداوند همه انسانها را گرامی داشته است. آدمی که در نزد شما کوچک است، در نزد خداوند مهربان بزرگ است. همه مسلمانان محترماند و تحقیر آنها روا نیست، تحقیر انواعی دارد؛ تحقیر قلبی و زبان و عملی که هر سه زشت است و مصداقهای فراوانی دارند که باید از همه آنها پرهیز کرد. هیچ مسلمانی را نباید تحقیر کرد؛ چون بنده خداست و بنده خدا احترام دارد و سزاوار تکریم است.
رواج تحقیر در جامعه، زیانهای فراوانی دارد و امنیت و آسایش روحی و روانی افراد را بههم میریزد. مسلمانی که تحقیر میشود، استعدادهایش شکوفا نمیشود و رشد او متوقف میشود. تحقیر قلبی که انسان در فکر و نظرش، دیگری را کوچک و خوار بپندارد، در نگاه و رفتارش نسبتبه او اثر میگذارد.
انسانی که تحقیر شده است، پویایی و کارآمدی ندارد و به خودکمبینی و افسردگی گرفتار میشود. باید کسانی را که به تحقیر کردن دیگران روی آورده و به آن عادت کردهاند، نهی از منکر کرد. پیامبر خدا (ص) از گفتار و رفتار تحقیرآمیز مسلمانان نهی کردهاند.