بیانات اهلبیت (ع) در کنار قرآن کریم، چراغ راه و هدایتگر انسان در تاریکیهای نفس و گرفتاریهای دنیوی است. بر آنیم تا با تبیین حدیث امام رضا (ع) درباره نهی از ربا، تلنگری اجتماعی فراتر از مصوبات قانونی و مبتنی بر آموزههای الهی به جامعه وارد کنیم.
ربا عملی حرام و موجب غضب الهی است که در تمامی ادیان و توسط همه پیامبران مورد نکوهش قرار گرفته است. روایات و آیات بسیار بر این موضوع تأکید دارند و علما نیز همواره درباره خطرات آن هشدار دادهاند. امام رضا (ع) در این باره میفرمایند:
«اِعْلَمْ ـ یَرْحَمُکَ اللّه ـ اَنَّ الرِّبا حَرامٌ سُحتٌ، مِنَ الکَبائِرِ وَ مِمّا قَدْ وَعَدَاللّه عَلَیْهِ النّارَ فَنَعوذُ بِاللّه مِنْها، وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلی لِسانِ کُلِّ نَبیٍّ وَفی کُلِّ کِتابٍ: خداوند تو را رحمت کند! بدان که ربا حرام و مالِ بهدستآمده از آن، حرام و ناپاک است؛ ربا از گناهان کبیره است و خداوند بر آن وعده آتش داده است، پس به خدا پناه میبریم از آن آتش! ربا همواره بر زبان هر پیامبری و در هر کتاب آسمانی، حرام اعلام شده است.» (فقهالرضا، ح۲۵۶)
توهم سود، باتلاق بیپایان گناه
اثر ظاهری ربا بر جامعه پوشیده نیست؛ ربا باعث میشود ناتوان، بیشتر ناتوان شود و ثروتمند، بر ثروت خود بیفزاید. اما در باطن، هر دو گروه در آتشی از غضب الهی میسوزند که خیر، برکت، معنویت و سعادت را در آنها خاکستر میکند.
شاید رباگیر تصور کند با این گناه، راهی برای حل مشکلات خود یافته است، اما او درواقع از خدا دور شده و زندگیاش را از برکت الهی تهی میکند. هرچه فرد از خدا دورتر شود، به وسوسههای شیطان نزدیکتر میشود؛ گویی در باتلاقی گرفتار شده که هرچه بیشتر دستوپا بزند، بیشتر در آن فرو میرود.
اگر کسی پیش از گرفتار شدن در دام شیطان، توبه کند و بهسوی خدا بازگردد، بیشک خداوند رحمان، پذیرای او خواهد بود. در غیر این صورت، او نهتنها آخرت، بلکه دنیای خود را نیز با انبوهی از مشکلات ناشی از بیبرکتی و غضب الهی ویران خواهد کرد.
از سوی دیگر، ربادهنده نیز ممکن است تصور کند با این سود، مالش افزون شده است، اما او غافل از این است که علاوهبر گرفتار شدن در غضب الهی، آرامش و آسایش خود را نیز قربانی کرده است. اثر خانمانسوز این عمل، بر آرامش روانی او نیز سایه میافکند؛ بهگونهایکه حتی اگر امکانات مادی فراهم شود، از لذت و بهره کافی از داشتههای خود، حتی به اندازه مردم عادی، بیبهره میماند. بلایای ناشی از عدمرضایت حق، آسایش درونی او را از بین میبرد.
{$sepehr_key_245186}
آتشی که دنیای انسان را هم میسوزاند
فرمان امام رضا (ع) گویای همه ابعاد این حقیقت است: نخست بر حرمت و کبیره بودن این گناه تأکید میورزند، سپس به وعده آتش دوزخی اشاره میکنند که زندگی دنیوی را نیز میسوزاند و درنهایت، بر حرمت این عمل در تمامی کتب آسمانی تأکید میکنند تا تردیدی برای ترک آن باقی نماند.
امام (ع) بر کلمه «آتش» تأکید ویژهای داشتند؛ شاید اشاره به ذات سوزان این آتش باشد که هیچ دارایی دنیوی و اخروی را باقی نمیگذارد، پس باید همچون امام رضا (ع) به خدا پناه برد، از این گناه بزرگ دوری کرد و آتشی را که وعده آن قطعی است، برای خود مهیا نساخت.