به گزارش شهرآرانیوز؛ سفر مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، به هند در شرایطی انجام شد که هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلینو، به یکی از مهمترین صحنههای رایزنی قدرتهای غیرغربی درباره تحولات سیاسی و اقتصادی جهان تبدیل شده است.
پزشکیان در این سفر ضمن حضور در نشست سران بریکس، با مقامهای هندی و شماری از رهبران کشورهای عضو این گروه دیدار و درباره تحولات منطقهای، همکاریهای اقتصادی و آینده روابط چندجانبه گفتوگو کرد.
این سفر از آن جهت اهمیت دارد که ایران در شرایطی در اجلاس بریکس حضور یافته که این گروه پس از گسترش اعضای خود، به مجموعهای متنوعتر و اثرگذارتر در اقتصاد و سیاست جهانی تبدیل شده است.
اکنون بریکس ۱۱ عضو دارد و کشورهای عضو آن بخش بزرگی از جمعیت و اقتصاد جهان را نمایندگی میکنند؛ موضوعی که اهمیت حضور ایران در سازوکارهای این مجموعه را افزایش داده است.
هند؛ مقصدی فراتر از یک سفر دیپلماتیک
سفر پزشکیان به هند را نمیتوان صرفاً یک سفر برای شرکت در اجلاس بریکس دانست. روابط تهران و دهلینو سابقهای طولانی دارد و دو کشور در حوزههایی همچون انرژی، تجارت، حملونقل، بندر چابهار و ارتباطات منطقهای منافع مشترکی دارند.
در شرایطی که تحریمهای آمریکا محدودیتهایی برای تعامل اقتصادی ایران با بسیاری از کشورها ایجاد کرده، هند همچنان یکی از شرکای مهم تهران در آسیا محسوب میشود. از سوی دیگر، دهلینو نیز تلاش میکند در سیاست خارجی خود میان روابط با آمریکا، روسیه، چین و کشورهای غرب آسیا توازن ایجاد کند. همین موازنه، ایران را برای هند به شریکی مهم در معادلات منطقهای تبدیل میکند.
دیدار پزشکیان و نارندرا مودی، نخستوزیر هند، نیز در همین چارچوب قابل توجه است. مودی پیش از آغاز اجلاس بریکس با رئیسجمهوری ایران دیدار کرد و بر اهمیت همکاریهای دوجانبه و ثبات منطقهای تأکید شد.
{$sepehr_key_247892}
چابهار؛ حلقه اتصال ایران و هند
یکی از مهمترین موضوعات در روابط دو کشور، بندر چابهار است؛ پروژهای که برای هند تنها یک طرح اقتصادی نیست، بلکه بخشی از راهبرد این کشور برای دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی و کاهش وابستگی به مسیرهای تحت کنترل رقبای منطقهای است.
برای ایران نیز توسعه چابهار میتواند به افزایش نقش کشور در کریدورهای ترانزیتی منطقه و تبدیل شدن به مسیر ارتباطی میان اقیانوس هند، آسیای مرکزی و افغانستان کمک کند.
از این منظر، مناسبات تهران و دهلینو تنها به روابط دوجانبه محدود نمیشود و به رقابتها و همکاریهای گستردهتر در آسیای مرکزی، افغانستان و اقیانوس هند گره خورده است.
بریکس و تلاش برای شکلدهی به نظم جدید جهانی
یکی از محورهای اصلی سفر پزشکیان، حضور در اجلاسی است که خود نشانهای از تغییرات ساختاری در نظام بینالملل به شمار میرود.
بریکس در سالهای اخیر از یک گروه محدود از اقتصادهای نوظهور به مجموعهای بزرگتر تبدیل شده و کشورهایی مانند ایران، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر، اتیوپی و اندونزی نیز به آن پیوستهاند. افزایش تعداد اعضا، ظرفیت اقتصادی و سیاسی این مجموعه را افزایش داده، اما در عین حال اختلاف منافع میان اعضا نیز کار هماهنگی را دشوارتر کرده است.
هند در این میان تلاش دارد جایگاه خود را به عنوان کشوری که هم با غرب ارتباط گسترده دارد و هم در بریکس و دیگر نهادهای غیرغربی فعال است، حفظ کند. دهلینو تأکید کرده است که بریکس را نباید ائتلافی علیه کشور خاصی دانست؛ رویکردی که نشاندهنده سیاست موازنهگرای هند در شرایط رقابت فزاینده میان آمریکا، چین و روسیه است.
جنگ و بحران منطقهای؛ سایه سنگین بر اجلاس
حضور پزشکیان در دهلینو در شرایطی صورت گرفت که تحولات غرب آسیا نیز در دستور کار اصلی رهبران بریکس قرار دارد. جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل و پیامدهای آن بر امنیت منطقه، بازار انرژی و تجارت جهانی، فضای اجلاس را تحت تأثیر قرار داده است.
از سوی دیگر، بحران در روابط ایران و برخی کشورهای منطقه نیز یکی از موضوعات قابل توجه در حاشیه اجلاس بود. پزشکیان در دهلینو با خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، دیدار کرد؛ دیداری که به گفته گزارشهای منتشرشده، با تأکید دو طرف بر عبور از تنشهای گذشته و حرکت به سمت همکاری همراه بود.
این دیدار نشان میدهد که سفر پزشکیان به هند علاوه بر کارکرد اقتصادی و چندجانبه، فرصتی برای رایزنی درباره پروندههای منطقهای نیز فراهم کرده است.
هند و ایران؛ بازگشت به دیپلماسی تمدنی
یکی دیگر از وجوه این سفر، تأکید دو طرف بر پیوندهای تاریخی و فرهنگی ایران و هند است. مقامهای هندی در استقبال از پزشکیان بر سابقه طولانی روابط تمدنی دو کشور تأکید کردند و سفر او را فرصتی برای تقویت روابط تهران و دهلینو دانستند. رسانههای هندی نیز حضور رئیسجمهوری ایران را نخستین سفر رسمی او به هند توصیف کردهاند.
از همین منظر، سفر پزشکیان را میتوان تلاشی برای فعالتر کردن دیپلماسی ایران در شرق دانست؛ دیپلماسیای که در آن هند، چین، روسیه و سازوکارهایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای، جایگاه ویژهای دارند.
سفر مسعود پزشکیان به هند را باید در سه سطح بررسی کرد: روابط دوجانبه ایران و هند، نقش ایران در بریکس و تحولات امنیتی غرب آسیا.
تهران از این سفر به دنبال تثبیت جایگاه خود در یکی از مهمترین نهادهای چندجانبه غیرغربی، گسترش همکاری با هند و استفاده از ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی این کشور است. در مقابل، دهلینو نیز ایران را شریکی مهم در مسیرهای ارتباطی با آسیای مرکزی و افغانستان و بخشی از سیاست موازنهگرایانه خود در برابر تحولات منطقهای میداند.
به این ترتیب، سفر پزشکیان به هند را میتوان فراتر از یک حضور تشریفاتی در اجلاس بریکس دانست؛ سفری که در شرایط پرتنش کنونی، تلاشی برای تقویت دیپلماسی شرقی ایران، فعال کردن ظرفیتهای اقتصادی و ترانزیتی و افزایش نقش تهران در معادلات چندجانبه جهان غیرغربی است.