سعید جلائیان - همین که به زمین نیمه‌ساز با دیوارهای فلزی و دری که سال‌هاست انگار قفل بر آن نهاده‌اند نزدیک می‌شویم دختری به سوی ما می‌آید و شروع به اعتراض می‌کند. اعتراضش به ما نیست بلکه به رهایی یک مسجد نیمه کاره است که از حدود 6سال پیش هیچ آجری بر آجرهایش افزوده نشده است. او همسایه دیوار به دیوار و در جریان تمام مراحل ساخت مسجد است. می‌گوید: «دیوارهای ما ترک کرده است و جک و جانور به خانه‌مان می‌آید. حالا بماند که شب‌ها محل امنی برای معتادان شده است. تو را به خدا پیگیری کنید تا اینجا را بسازند! مسجدمان خوب بود و تازه بازسازی شده بود که به هوای ساخت یک مسجد بهتر خرابش کردند و بعد از آن به حال خود رهایش کردند. حالا به محلِ امنی برای عبادت تبدیل شده به جایی برای معتادان! مردم محله‌مان دیگر جایی برای اجتماع ندارند. شما بنویسید شاید مسئولیان بخوانند و ما را از این وضعیت نجات دهند!»
درباره بلایی که بر سر مسجد امام خمینی (ره) آمد و در پی آن حالا مقداری بتن و آهن بجا مانده روایت‌ها بسیار است. سناریوهای زیادی به وسیله شهروندان بازگو می‌شود که در تمام آن‌ها یک نفر نقش اول را بازی می‌کند و او امام جماعت وقت مسجد بوده است. با ده‌ها تن از شهروندان که گفت‌وگو می‌کنیم انتهای داستان همه آن‌ها این است که امام جماعتی به این محله آمد و محله‌‌ای را از برکت وجود مسجدی که مورد علاقه اهالی بود بی‌بهره ساخت و حالا هم از اینجا رفته است. اکنون مشکل اصلی نبود بودجه است که کار احداث مسجد را با تأخیر روبه‌رو کرده است. مسجدی که تخریب شد ولی ساخته نشد و اهالی که دلخوش به نگاه و وعده خیران هستند!

تاریخچه مسجد امام خمینی(ره)
مسجد امام خمینی(ره) در سال60 به همت شهروندان و شهرداری مشهد در مساحت 400مترمربع احداث شد و تا سال 94 چندین بار بازسازی شد تا اینکه در انتهای سال 94 کلنگ بر پیکره‌ مسجد نهاده شد.
همراه با جهان‌تیغ، عضو شورای اجتماعی محله ایمان، که خودش از سازندگان اولیه مسجد امام خمینی(ره) و عضو سابق هیئت امنای آن بود به محل بنای رها شده‌ مسجدی می‌رویم که جوانی جهان‌تیغ در آن سپری شده است. دیواری فلزی میان ما و بتن‌ها و آهن‌هایی که قرار بود مسجد با شکوهی را شکل دهند، قرار دارد. عضو هیئت امنای سابق مسجد امام خمینی(ره) همان طور که به این آهن و سیمان خیره شده است از مسجدی می‌گوید که آن را با همت اهالی و شهرداری مشهد بنا کرده بود و حالا سرنوشتش نامعلوم است.
این فرد دخیل در ساخت مسجد امام خمینی(ره) محله ایمان از ساخت آن و استقبال شهروندان از این مسجد می‌گوید: در سال 60 این مسجد را با کمک اهالی محله و شهرداری بنا کردم. با آغاز به کار مسجد بسیار مورد استقبال اهالی و کسبه قرار گرفت به طوری که کمتر صف خالی به چشم می‌آمد. مسجد در فعالیت‌های فرهنگی بسیار فعال بود و برنامه‌های متعددی در مسجد برگزار می‌کردیم. او ادامه می‌دهد: این مسجد در محدوده سیدی واقعا نمونه بود و هیچ مشکلی نداشتیم تا اینکه امام جماعت مسجد تغییر کرد.

از بین رفتن داشته‌ها
عضو شورای اجتماعی محله ایمان به اینجا که می‌رسد کمی تعلل می‌کند. جهان‌تیغ تلاش می‌کند بغض چند ساله‌ خود را فرو نشاند و نمناکی چشمانش را از ما پنهان سازد اما تراژدی که در اینجا رخ داده آن‌قدر تلخ است که نمی‌تواند موفق بماند. او با حسرتی که به‌جا مانده از دست رفتن زحماتش است، اظهار می‌دارد: مدتی پس از آمدن امام جماعت جدید او به مردم گفت: «بهتر است اینجا را بکوبیم و دوباره در 5طبقه بسازیمش.» او می‌خواست برای خودش یک طبقه‌ مجزا داشته باشد و به همین دلیل می‌گفت: «برای خادم، روحانی و فعالیت‌های فرهنگی مسجد طبقه‌های مجزا بسازیم تا مسجد به درآمدزایی برسد.»
لحن سخن گفتن شهروند محله ایمان در اینجا تغییر کرد. او همان‌گونه که به آثار باقی‌مانده از مسجدی که می‌شناخت خیره شده‌ است با حسرت اظهار می‌دارد: وقتی این را گفت من و بیشتر اهالی با آن مخالفت کردیم. او که مخالفت‌ها را دید شروع به طرح کردن مسائل حاشیه‌ای کرد. قبل از تخریب مسجد او می‌گفت من یک میلیارد تومان پول دارم و با این پول می‌توانیم مسجد بسازیم. به او می‌گفتیم حسابی که پول مدنظر است به مردم نشان بده اما او فرافکنی می‌کرد. این حرف را وقتی می‌زد که من مطمئنم در حساب مسجد تنها 7میلیون تومان پول بود و آن را هم من از شهرداری برای بازسازی گرفته بودم.

صیانت از مسجد
شهروند محله ایمان از اقدامات اهالی این محله برای صیانت از بنای سابق مسجد امام خمینی(ره) می‌گوید: ما به هر دری زدیم تا مانع تخریب مسجد شویم، اعتراض و تجمع کردیم حتی بانوان در مقابل ساختمان امور مساجد تحصن کردند اما همگی بی‌فایده بود. امور مساجد از روحانی حمایت ‌کرد و ما هر چه می‌گفتیم کسی به حرف ما توجه نکرد. روحانی مسجد که مخالفت‌های مردم را دید و برای رهایی از دست ما به همراه 4نفر از هیئت امنای جدید مسجد که خودش آن‌ها را انتخاب کرده بود از دست من و تعدادی دیگر از اهالی شکایت کرد. در دادگاه نیز از ما تعهد گرفته شد تا دیگر کاری به این مسجد نداشته باشیم و مزاحمتی برای امام جماعت ایجاد نکنیم.
او به سمت آب‌سردکنی می‌رود که سال‌ها شهروندان تشنه‌ محله را سیراب می‌کرد. خدمت‌گذار سابق مسجد امام خمینی(ره) یادش نیست که دیگر از آب سردکن مسجد تنها پیکره‌ای آهنی مانده است. او بغض خود را فرو می‌خورد و از روزی می‌گوید که شاهد تخریب تمامی زحماتش بوده است. او تصریح می‌دارد: یک روز دیدیم یک لودر آمده و در حال تخریب مسجد است. تمام مسجد را خراب کردند و وسایلی از قبیل درها و آهن‌آلات مسجد که من با کمک مردم تهیه کرده بودم به بهانه‌ مزد کار بردند. امام جماعت در پاسخ به اعتراض مردم گفته بود وسایل مسجد را به احسن تبدیل کرده است. یکی از اهالی خانه‌ای داشت که گفت تا زمان احداث مسجد شهروندان در آن نماز بخوانند.
او ادامه می‌دهد: بعد امام جماعت از مردم خواست که خانم‌ها طلاهای خود را بفروشند و آقایان محله نفری یک میلیون تومان بدهند تا مسجد را بسازند. تا جایی که من اطلاع دارم یک نفر هم به او پولی نداد.
شهروند محله ایمان از سرانجام کار مسجد امام خمینی(ره) بیان می‌دارد: مرحوم خانی، جانباز دفاع مقدس و خادم این مسجد بود که مدام مسائل مربوط به مسجد را پیگیر بود. هر وقت او را می‌دیدم گریه می‌کرد و در آخر برای غصه‌هایی که برای همین مسجد می‌خورد از دنیا رفت. امام جماعتی که مسجد را خراب کرد نیز 2سال ماند و زمانی که مطمئن شد کاری نمی‌تواند بکند نیمه‌شب از این محله رفت.

چرا کسی از مسئولان مانع او نشد؟
جهان‌تیغ در انتها خطاب به مسئولانی که مجوز تخریب مسجد را صادر کردند، می‌افزاید: به هر دری زدیم و از همه کمک خواستیم اما هیچ کسی در این شهر مانع خراب شدن این مسجد نشد. کسی از اوقاف یا امور مساجد نیامد از امام جماعت بپرسد تو که می‌خواهی مسجد را خراب کنی و دوباره بسازی، چقدر پول داری؟ اصلا مگر مسجد خراب کردن به همین راحتی است؟
معصومه اخگر، از فعالان فرهنگی و اجتماعی محله ایمان نیز که برای مانع شدن از تخریب این مسجد تلاش‌های زیادی کرده است سخنان جالبی مطرح می‌کند.
اخگر از فعالیت خود برای ممانعت از تخریب مسجد می‌گوید: من و برادرم مانند بسیاری از اهالی محله ایمان مخالف تخریب مسجد بودیم. من برای اینکه جلو تخریب مسجد را بگیرم چندین بار اتوبوس گرفتم و همراه با بانوان محله در جلو ساختمان امور مساجد تجمع و حتی تحصن کردم. یکی از مسئولان آنجا به ما گفتند بروید و بعد بیاید صحبت کنیم و من پیگیری می‌کنم. یک بار گفتند بازرس می‌فرستم تا نظر مردم را درباره امام جماعت مسجد جویا شوم اما بعد از آن فهمیدیم از ما شکایت شده است.

تعهد برای مداخله نکردن در امور مسجد!
اخگر می‌افزاید: از من و برادرم و تعدادی از شهروندان که مخالف تخریب مسجد بودند، تعهد گرفته شد که دیگر در امور مسجد دخالت نکنیم و پیشنهاد نیز دادند به مسجد دیگری برویم تا کمی اوضاع آرام شود.
شهروند محله ایمان ادامه می‌دهد: مسجد ما هیچ مشکلی نداشت و بسیار سرپا بود. به ما گفته بودند نام این مسجد در بین 110مسجدی است که قرار است ساخته شود اما پس از تخریب مسجد فهمیدیم اصلا این چنین نبود و نام این مسجد اصلا در میان نبوده است. حتی کوچک‌ترین مشکلی هم نداشت. در دادگاه تعهدی از ما گرفت که دیگر حق دخالت ندارید. پس از خراب شدن مسجد خادم مسجد پیگیری‌های زیادی کرد.

دل خوش به وعده وعیدها
با حجت‌الاسلام موحدی، امام جماعت فعلی مسجد امام خمینی(ره) که در واقع هنوز ساخته نشده است نیز به گفت‌وگو می‌نشینیم و از او نیز جویای حال مسجدی می‌شویم‌ که قرار است بالاخره روزی در آن نماز را اقامه کنند. حجت‌الاسلام موحدی با ابراز امیدواری از احداث این مسجد از شرایط فعلی آن می‌گوید: ما به تهران رفتیم و با خیری که به ساخت این مسجد کمک کرده بود به مذاکره پرداختیم. او به ما قول داد تا برای حداقل احداث سرویس بهداشتی، آشپزخانه و از همه مهم‌تر مصلی کمک کنند و قولی که دادند به سرانجام برسانند. در واقع همین مقدار هم مورد نیاز شدید ماست و دیگر بخش‌ها را به مرور زمان می‌توانیم در سال‌های آینده بسازیم.
حجت‌الاسلام موحدی در پاسخ به سؤال شهرآرامحله درباره مبلغ مورد نیاز برای اتمام ساخت این مسجد می‌گوید: برای کامل شدن مسجد حدود 3میلیارد تومان نیاز است اما ما امیدواریم با حدود 700میلیون تومان بتوانیم کار ساخت مصلای مسجد را به اتمام برسانیم و حداقل شهروندان از آن فعلا بهره ببرند.
در عرض 4ماه مصلای مسجد سرپا می‌شود
امام جماعت محله ایمان با اشاره به مهندسانی که برای احداث مصلی فعالیت می‌کردند، می‌افزاید: این خیر به ما گفته است مهندسان مورد اعتماد خودتان را بیاورید و این پول را به خود شما خواهم داد و به امید خدا اگر مشکلی به وجود نیاید و با تکیه بر گفته‌ مهندسان که بیان داشتند اگر امکانات فراهم شود در عرض 4 ماه مصلای این مسجد را احداث خواهند کرد، می‌گویم تا قبل از اتمام سال شهروندان ایمان می‌توانند از مسجد بهره ببرند.
امام جماعت محله ایمان درباره نیاز مبرم شهروندان این محله به مسجد اظهار می‌دارد: از زمان تخریب مسجد نماز در منزل یکی از اهالی اقامه می‌شود که در آن شهروندان زیادی مشارکت می‌کنند. حتی در مراسم مذهبی که برگزار می‌کنیم تا50 نفر گاهی حضور دارند. با توجه به بافت متراکم این محله و نیاز مبرمی که شهروندان به مسجد دارند ما برای مذاکره با خیر به تهران نیز سفر کردیم.
موحدی درباره امام جماعت قبلی این مسجد نیز می‌افزاید: درست است با وجودی که بسیاری از اهالی مخالف تخریب مسجد امام خمینی(ره) بودند این کار انجام شد اما این نارضایتی‌ها همیشه برای هر تخریبی وجود دارد و امام جماعت قبلی این مسجد به من این گونه ‌گفته است که قصدش این بود با همکاری اوقاف، امور مساجد، هیئت امنای مسجد و شهروندان این مسجد را بسازد. در واقع نفس کار او خوب بود و می‌خواست مکانی احداث شود که مردم از آن استفاده کنند.

مسجد خوب و سرپایی بود
موضوع را با حجت‌الاسلام رضایی، مسئول ارزیابی امام جماعات مشهد، مطرح می‌کنیم و از او جویای شرایط مسجد امام خمینی(ره) می‌شویم.
حجت‌الاسلام رضایی از روزگاری که بر این مسجد گذشته است، می‌گوید: مسجد خوب و سرپایی بود. متأسفانه امام جماعت وقت بلندپروازی‌هایی داشت. او فکر می‌کرد می‌تواند با 300میلیون تومان پولی که قرار بود برای ساخت 110مسجد هزینه شود مسجد را در 5طبقه بسازد.
رضایی در پاسخ به واکنش امور مساجد به تخریب این مسجد و دلیل بی‌توجهی به درخواست مردم برای تغییر کردن امام جماعت نیز پاسخ می‌دهد: ما به دنبال این بودیم که او کاری را که آغاز کرده است به سرانجام برساند و دلیل ماندن او در محله تنها این بود. مگر نه ما واقعیت این شخص را شناخته بودیم و زمانی که دیدیم دیگر کاری نمی‌تواند انجام بدهد او را عزل کردیم و امام جماعت دیگری را به این محله فرستادیم.
رضایی با اشاره به شایعات مطرح شده درباره‌ امام جماعت سابق این مسجد اظهار می‌دارد: درباره امام جماعت وقت مسجد شایعات زیادی مطرح است که بسیاری از آن‌ها درست نیست. تا جایی که ما اطلاع داریم این شخص زمانی که می‌خواست از این محله برود به دلیل مبالغی که هزینه کرده از ما طلبکار نیز بوده است و امور مساجد و اوقاف مبلغی را هم به او پرداخت کردند. شایعاتی که مطرح می‌شود به این دلیل است که مردم از دست او عصبانی هستند و البته حق هم دارند. مگر نه اوقاف و ما پیگیر مسائل بودیم.
مسئول ارزیابی امور مساجد مشهد مقدس دادن هرگونه مجوز برای تخریب این مسجد را تکذیب می‌کند و بیان می‌دارد: ما هیچ گونه مجوزی برای تخریب این مسجد صادر نکردیم و اصلا ساخت، تخریب و بازسازی مساجد به عهده ما نیست که بخواهیم مجوزی صادر کنیم. مجوز تخریب، ساخت و بازسازی مساجد بر عهده اداره اوقاف است و مسئولیت امور مساجد تنها پیگیری مسائل مساجد نظری امام جماعت، هیئت امنا، خادم و دیگر امور است.

مسئولیت تخریب و ناتوانی از ساخت مسجد
با اصلانی، مسئول رسیدگی به امور مساجد حاشیه شهر که پیگیر مسائل ساخت این مسجد بوده است به گفت‌وگو می‌پردازیم.
اصلانی ابتدا در پاسخ به سؤال ما و بسیاری از شهروندان محله ایمان به اینکه این مسجد به تخریب که نه حتی بازسازی نیاز داشت، اظهار می‌دارد: من در زمان تخریب مسجد نبودم و گر نه هرطور شده مانع تخریب می‌شدم.
وی ادامه می‌دهد: متأسفانه من تازه زمانی که گودبرداری برای ساخت مسجد انجام شده بود وارد این قضیه شدم و مسئول تخریب این مسجد امام جماعت وقت و هیئت امنای مسجد بودند.
اصلانی با تأیید اینکه نام این مسجد در طرح 110 مسجدی که قرار به احداثش بوده نیز قرار نداشته است، می‌گوید: پولی که به این مسجد اختصاص پیدا کرده است در واقع متعلق به آن نبود. این پول مال مسجد دیگری در محله سیدی بوده است که با توجه به اینکه آن‌ها نتوانستند هزینه کنند بخشی از آن به این مسجد داده شد.
اصلانی درباره اقداماتی که تاکنون برای ساخت مسجد امام خمینی(ره) انجام شده است، می‌گوید: تا الان سازه‌های اولیه‌ طبقه منهای یک و همکف مسجد احداث شده است اما با توجه به افزایش شدید قیمت‌ها دیگر خیری که وعده ساخت این مسجد را داده بود نتوانست ادامه دهد.

پیمانکار فرصت را از دست داد
اصلانی انتقادی نیز به پیمانکار این پروژه دارد او اظهار می‌دارد: پیمانکار زمان زیادی را از دست داد وگر نه کار ساخت مسجد این‌قدر طول نمی‌کشید و قبل از افزایش قیمت‌ها ما می‌توانستیم زودتر کار احداث مسجد را به سرانجام برسانیم.
وی به رقم هزینه شده در این پروژه اشاره می‌کند و می‌افزاید: در کل این پروژه حدود یک میلیارد تومان هزینه شده است و برای اتمام این پروژه بسیار بیش از این مبلغ همچنان مورد نیاز است. ما تلاش می‌کنیم امسال ساخت شبستان مسجد را به سرانجام برسانیم تا شهروندان این محله بتوانند حداقل از آن بهره ببرند.اصلانی از وضعیت خیری که در ساخت این مسجد تاکنون مشارکت داشته است می‌گوید: خیر از تهران به مشهد آمد. جلسه‌ مشترکی را با هیئت امنای مسجد و امام جماعت و او برگزار کردیم. خیر به ما تنها وعده اختصاص مبلغی در حدود 300میلیون تومان داد که با توجه به اینکه ساخت این مسجد پروژه بزرگی است این مبلغ به ساخت سقف مسجد هم نخواهد رسید.

دعوت از شهروندان برای مشارکت در ساخت مسجد
اصلانی خطاب به شهروندان و خیران شهر مشهد می‌افزاید: از خیران و شهروندانی که حاضر به مشارکت در ساخت این مسجد هستند دعوت به همکاری می‌کنیم. از آن‌ها می‌خواهیم پای کار بیایند تا بتوانیم با یکدیگر این مسجد را بسازیم.اتفاقی که برای مسجد امام خمینی(ره) در محله ایمان رخ داد تنها مختص به این مسجد نبوده است. چندین مسجد دیگر در منطقه و مشهد حال و روز مشابهی‌ داشتند. برخی از آن‌ها با وعده‌ احداث در چند طبقه سال‌ها پیش تخریب شدند و برخی با مقاومت امامان جماعت و همراهی مردم به خیر گذشته است. در پایان امیدواریم بیشتر قدر داشته‌های خود را بدانیم و با چشمانی بسته و جیب خالی دیگر کمر به تخریب داشته‌های معنوی شهر خود نبندیم.