زمانی - کشور ایران همواره از فرهنگ و تمدنی غنی با مشاهیر و بزرگانی ارزشمند برخوردار بوده است که در هر جای دنیا می‌توان با افتخار از آن‌ها نام برد، بزرگانی همچون حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر حماسه‌سرای ایرانی و سراینده شاهنامه. در کنار آن همواره فرهنگ‌دوستانی نیز بوده‌اند که در راه اعتلای فرهنگ و بزرگداشت مشاهیر کشور خود قدم‌های بزرگی برداشته‌اند. افرادی که گرچه در میان ما حضور ندارند اما نام و یادشان تا ابد باقی خواهد ماند. یکی از این بزرگ‌مردان شادروان دکتر محمدحسین توسی‌وند، جراح برجسته مغز و اعصاب و بنیان‌گذار بنیاد فردوسی، است. بنیادی که اکنون با گذشت سال‌ها در نبود او همچنان برجای خود باقی است و فعالیت‌های گسترده‌ای در حوزه فرهنگ و هنر ایرانی دارد. ما نیز به مناسبت زادروز او سری به بنیاد فردوسی در مشهد زدیم و با پروین خاکپور، مدیر آن به گفت‌و‌گو نشستیم.

آرزوی ناتمام
خانم خاکپور در ابتدا به یاد مؤسس بنیاد می‌گوید: دکتر محمدحسین توسی‌وند در مهرماه سال1315 در روستای پاژ دیده به جهان گشود. از همان کودکی توسط پدر با شاهنامه آشنا شد طوری‌که بخش‌هایی از شاهنامه را حفظ کرده بود. وی پس از تحصیل در ایران با دریافت پذیرش از دانشگاه هامبورگ برای ادامه تحصیل راهی آلمان شد و در کنار تحصیل در رشته پزشکی به پژوهش در زمینه فرهنگ ایرانی نیز پرداخت. پس از گذراندن دوره‌های عمومی پزشکی و تخصصی در زمینه جراحی مغز و اعصاب و طب ورزشی به ایران بازگشت و در وزارت بهداری و دانشگاه فردوسی استخدام شد اما در سال1979 به آلمان رفته و به عنوان معاون بخش جراحی بیمارستان دولتی نوکلن شروع به کار کرد و در کنار درمان به کارهای انسان‌دوستانه و خیرخواهانه در جهان پرداخت. او همیشه دغدغه احیای روستای پاژ و ارائه خدمت در راه بزرگداشت فردوسی را در سر داشت و از تمام رئیس‌جمهورهای بعد از انقلاب نیز دست‌خطی مبنی بر احیای پاژ در اختیار داشت اما هیچ‌گاه این اتفاق به سرانجام نرسید. وی از سال80 به فکر راه‌اندازی مرکز تخصصی شاهنامه در ایران افتاد و با همفکری استادان بزرگی همچون دکتر خالقی مطلق و دیگران در سال84 بنیاد فردوسی را در تهران پایه‌گذاری کرد و پس از آنکه در سال 2006 جایزه بااخلاق‌ترین پزشک اروپا را از صدراعظم آلمان دریافت کرد مرکزی را در مشهد خریداری و آن را وقف ادبیات کهن ایران، فردوسی و شاهنامه کرد. سرانجام با برپایی چهارمین کنگره بین‌المللی پاژ، بنیاد فردوسی شاخه توس را در مشهد به بهره‌برداری رساند و از آن زمان تاکنون کلاس‌های آموزشی آن مرتب در حال برگزاری است.

خدمات بی حد و مرز
خدمات این پزشک شاهنامه‌پژوه فقط به تأسیس بنیاد و درمان اختصاص نمی‌یابد بلکه وی در مناطق زلزله‌زده نیز فعالیت داشته است. خانم خاکپور در این‌باره توضیح می‌دهد: دکتر توسی‌وند در زلزله بم به مدت 9ماه در زمینه جراحی مغز، نخاع و اعصاب به زلزله‌زدگان کمک کرد. بی‌شک او یکی از مفاخر ایرانی است که با فعالیت‌های خود در زمینه‌های پزشکی و فرهنگی افتخارهای فراوانی را به دست آورد که از آن می‌توان به مبتکر جراحی میکروسکوپی در ایران، شهروند افتخاری شهر سن‌پترزبورگ روسیه و همراهی در ثبت هزاره شاهنامه در یونسکو، کسب بالاترین نشان افتخار جمهوری فدرال آلمان، کاندیدای جایزه نوبل بخش انسان‌دوستی، ساخت 3خانه بهداشت در نواحی زلزله‌زده بیرجند و کمک به آسیب‌دیدگان آنجا، ساخت بیمارستان در زلزله ترکیه، کمک‌رسانی به سیل‌زدگان و زلزله‌زدگان کشورهای مختلف، اخذ بالاترین نشان جمهوری فدرال آلمان، مداوای بیماران بی‌بضاعت و محروم و... اشاره کرد. فردوسی و شاهنامه همیشه مورد توجه دکتر توسی‌وند بود و دست روزگار او را در شامگاه 25اردیبهشت سال93 هم‌زمان با روز ملی بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی از ما گرفت و اکنون وی در روستای پاژ به خاک سپرده شده است.

تلاش برای گسترش زبان و فرهنگ ایرانی
خانم خاکپور ادامه می‌دهد: البته با نبود دکتر، بنیاد فردوسی بی سکاندار نماند و دکتر جلال
خالقی مطلق مرد اول شاهنامه‌پژوهی و صاحب معتبرترین تصحیح شاهنامه در جهان بنیاد را تنها نگذاشت. در حال حاضر این مکان که با هدف گسترش فرهنگ ناب نهفته در شاهنامه، بهره‌گیری از اندیشه حکیم توس و در راستای ایجاد پایگاهی برای پاسداشت آموزه‌های ارزشمند فرهنگ ایرانی اسلامی در برابر نفوذ دیگر فرهنگ‌ها به ثبت رسمی رسید، فعالیت‌های زیادی درباره فرهنگ و هنر این مرز و بوم انجام می‌دهد. برگزاری نشست‌های ادبی‌فرهنگی با بهره‌گیری از اندیشه حکیم توس و ادبیات کهن پارسی، کارگاه‌های داستان‌نویسی، خوانش و شرح شاهنامه، برگردان، ترجمه و تدوین شاهنامه فردوسی و مجموعه آثار بزرگان، انتشار نشریه فردوسی‌‌شناسی و دیگر ویژه‌نامه‌های مرتبط، شناساندن میراث فرهنگی و تاریخی ایران، انجام پروژه‌های نظرسنجی، آمار و افکارپژوهی، ارائه خدمات پژوهشی در ایران و جهان به‌ویژه در روستای پاژ و مجموعه فرهنگی‌تاریخی توس، تشکیل کتابخانه تخصصی و مرکز اسناد فرهنگی‌تاریخی ادبی، ارائه خدمات گردشگری و برگزاری تورهای گردشگری، راه‌اندازی پایگاه‌های اطلاع‌رسانی و ایجاد بانک اطلاعات مشاهـیر، برگزاری همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها در ایران و جهان فقط بخشی از فعالیت‌های بنیاد است که با استقبال خوبی نیز همراه است. ضمن اینکه ساخت فرهنگ‌سراهای فردوسی بر پایه معماری ایرانی اسلامی، ایجاد بوستان‌سراهای مفاخر ایران و ترویج گیاهان دارویی در شهرهای گوناگون را نیز در برنامه‌های خود قرار داده‌ایم.