سید محسن موسویزاده - سال گذشته بود که عبور دلار از ۱۸ هزار تومان ولولهای انداخته بود میان همه. خیلیها با بیم کمیابی و گرانی بیشتر کالاهای اساسی، هجوم میبردند به فروشگاهها و چند برابر نیازشان جنس میخریدند. استدلالها هم حاکی از ترس از آینده بود: «مبادا همین هم در آینده پیدا نشود!» این شیوه خرید کلان و دپو کردن کالاها در انبارهای خانگی شاید برای برخیها مناسب بود، اما دلهره دوجانبه دیگری را به دنبال خود آورد: ترس خیلیها که قدرت خرید نداشتند و از گرانیهای آینده بیشتر میترسیدند و ترس فروشگاههای بزرگ برای خالی شدن انبارها و از دست دادن مشتریهای ثابت در دورههای بعدی خرید. البته فروشگاههای بزرگ دلنگرانیهای دیگری هم داشتند: اینکه تولیدکننده هم کالا را قطرهچکانی وارد بازار میکرد و آنها مجبور بودند بین تقاضای مشتریان و نوبت بعدی دریافت کالا از تولیدکننده، تعادلی برقرار کنند تا در یک جریان کج دار و مریز، هم اجناس را عرضه کنند، هم زیاد عرضه نکنند، هم هوای روزها و ماههای نامعلوم آینده را داشته باشند. این شد که خیلی از فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای برای خریدها محدودیتهایی وضع کردند. به عنوان مثال، برخی از فروشگاهها فقط ۳ بسته ماکارونی یا ۲ قوطی روغن و رب گوجهفرنگی به هر شهروند میفروختند. این وسط لازم بود بار روانی مثبتی نیز به جامعه تزریق شود: اینکه مسئولان دائم اعلام کنند انبارها پر از کالاهای اساسی است و نیازی به خرید کلان و خارج از نیاز شهروندان نیست. این وعدهها که خیلیهایش هم مطابق با واقعیت بود، نتوانست هراس و واهمه از ماههای آینده را از بین ببرد. به هر ترتیب، موج خریدهای فلهای تا زمان کاهش قیمت ارز در نیمه مهرماه سال گذشته، به طور جدی ادامه یافت.
روایت مرکز آمار از ماههای اخیر
نگاهی به ارقام اعلامشده از سوی مرکز آمار ایران میتواند تا حدودی اثبات این استدلال باشد که آرامش چگونه به بازار بازگشته است. در حالی که تورم ماهانه خوراکیها و آشامیدنیها در شهریور و مهر سال گذشته به بیش از ۴ درصد رسیده بود، این رقم در شهریورماه به منفی ۲/۱ درصد رسید. همچنین در مهرماه سال گذشته تورم نقطهبهنقطه خوراکیها ۴۶ درصد بود که این رقم در شهریور امسال به ۳۴ درصد رسید. هرچند ارقام مرکز آمار نشاندهنده توقف روند گرانی اقلام اساسی است، مقاومت در برابر کاهش قیمتها در خراسان رضوی در مقایسه با استانهای دیگر، نکته منفی دادههای تورمی شهریورماه است. بر این اساس، در حالی که در شهریورماه تورم خوراکیها در کشور منفی ۳/۱ درصد بوده، این رقم در خراسان ۱/۰ درصد کمتر کاهش یافته است. همچنین کاهش قیمت مواد غذایی در خراسان رضوی در شهریورماه از ۲۱ استان کشور کمتر بوده است.
قیمت اجناس در مشهد
بررسیهای میدانی خبرنگار ما از بازارهای خیابان مصلا و چهارراه میدان بار مشهد نشان میدهد هماکنون قیمت هر حلب روغن پنجکیلویی نیمهجامد ۴۶ هزار تومان، هر کیلو ماکارونی فله ۶۵۰۰ تومان، هر قوطی رب ۸ تا ۱۰ هزار تومان، برنج هاشمی به ازای هر کیلو ۲۲ هزار تومان، برنج پاکستانی درجیک ۱۱ تا ۱۳ هزار تومان، برنج نیمهمعطر ایرانی کیلویی ۱۱ هزار تومان، برنج هندی ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ تومان، عدس کیلویی ۷۰۰۰ تومان، لوبیا چشمبلبلی ۱۹ هزار تومان، چایهای برند بستهای ۵۵ هزار تومان، چای غیربرند بستهای ۲۹ تا ۴۰ هزار تومان، پودر لباسشویی پاکتی ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ تومان، دستمال کاغذی دهتایی ۲۰ تا ۲۹ هزار تومان، قند پنجکیلویی ۲۸ هزار تومان و مغز گردو کیلویی ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار تومان عرضه میشود. اکنون بیشتر کالاهای اساسی و ضرور بیش از نیاز شهروندان در بازار توزیع شده است، به طوری که فروشگاهها با در نظر گرفتن تخفیفها و نصب برچسبهایی مبنی بر در نظر گرفتن جایزه تخفیفی برای خرید بیشتر، شهروندان را به خرید از فروشگاه خود ترغیب میکنند.
مروری بر تیترهای رسانهها در نیمه نخست سال گذشته وضعیت بازار امروز را بهتر ترسیم میکند: «کمبود روغن در بازار برطرف میشود.» در خرداد ۱۳۹۷، «کمبود مواد اولیه دامن دستمال کاغذی را گرفت.» در ۲۶ شهریور ۱۳۹۷، «پوشک ارزان میشود؟» در ۱۱ شهریور ۱۳۹۷، «رب گوجهفرنگی گران و نایاب شد.» در ۴ مهر ۱۳۹۷. اینها بخشی از تیترهایی است که نشان میدهد مردم در سال گذشته برای تأمین کالاهایی که امروز بهوفور در بازار یافت میشود، بهشدت دچار مشکل بودهاند.
کاهش قیمت ۲۲ قلم کالا
معاون بازرسی و نظارت سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسانرضوی با بیان اینکه ۵۳ قلم کالای اساسی به صورت مدام در استان رصد میشود به شهرآرا میگوید: بررسی ما نشان میدهد که در بازه زمانی ۱۳ شهریور تا ۱۳ مهرماه امسال، قیمت ۲۲ قلم کالا کاهش یافته است. ۱۹ قلم کالا نیز ثبات قیمت داشتهاند. فقط ۱۲ قلم کالا افزایش قیمت داشتهاند. البته باید در نظر داشت که برخی از کالاها کمتر از یک درصد افزایش قیمت داشتهاند. رضا شجاعی درباره دلایل بازگشت آرامش به بازار کالاهای اساسی میگوید: خراسان رضوی دارای ذخایر راهبردی مناسبی است. همین مسئله سبب شده است مسئولان استانی با توزیع اقلام اساسی بهویژه در زمان نوسان قیمتها، از ایجاد تلاطم در بازار جلوگیری کنند. وی با بیان اینکه دیگر التهابات قیمتی سال گذشته تکرار نمیشود، ادامه میدهد: افزایش بازرسیها و رصد قیمتها نیز تاثیر زیادی بر بازگشت آرامش به بازار داشته است.
علت وفور امروز و کمیابی سال گذشته چیست؟ هرچند سال گذشته با شروع تحریمهای آمریکا نگرانی در بین برخی از شهروندان درباره کمبود موادغذایی ایجاد شد، مرور زمان و اطمینان از ایجاد نشدن اختلال در توزیع اقلام اساسی بهویژه کاهش قیمت ارز از ۱۸ هزار تومان به ۱۱ هزار و ۵۰۰ تومان سبب شد از حجم خریدها کم شود. با این حال، باید به حذف ارز رانتی یا همان ۴۲۰۰ نیز اشاره کرد. هرچند دولت در سال گذشته این ارز را با هدف جلوگیری از گرانیها به کالاهای اساسی تخصیص داده بود، در عمل این مسئله نتوانست جلو گرانیها را بگیرد و این دلالها بودند که بیشترین سود را از دلار دولتی بردند. بر اساس گزارش مرکز آمار، از ابتدای سال، ۴ گروه گوشت قرمز، کره، حبوبات و چای از فهرست دریافت ارز ۴۲۰۰ تومانی حذف شدهاند، اما بررسیها نشان میدهد رشد ششماهه قیمتهای این گروهها کمتر از رشد متوسط قیمتها (تورم) در ۶ ماه نخست سال جاری بوده است. این مسئله نشان میدهد حذف ارز رانتی و در نتیجه کاهش انگیزه سودجویی یکی از مهمترین دلایل ایجاد آرامش در بازار در شرایط فعلی است.