علت زمین‌لرزه‌های پیاپی در هرمزگان چیست؟

مدیر هسته پژوهشی سونامی و زمین لرزه و عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه هرمزگان از راه اندازی مرکز پیش‌یابی زلزله در استان طی روز‌های آینده خبر داد و گفت: با توجه به نقشه گسل‌های منطقه به نظر می‌رسد این زمین لرزه‌ها با وجود معادن آهن در این محدوده ارتباط دارد.

کد خبر: ۱۱۳۳۹۷

تاریخ : ۳۰ خرداد ۱۴۰۱ - ۱۱:۵۷

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، در بازه زمانی ۲۵ تا ۲۸ خرداد ماه جاری بیش از ۴۰ بار زمین لرزه و پس لرزه از سه ریشتر تا ۵.۲ ریشتر در چارک از توابع شهرستان بندرلنگه استان هرمزگان رخ داد که اگرچه تلفات جانی نداشت اما سبب ترس مردم شد در کانون زلزله و مناطق پیرامونی آن شد.

البته در آبان ماه پارسال نیز ده‌ها زلزله و پس لرزه در روستاهای بخش فین به بزرگی ۶.۴ و ۶.۳ ریشتر روی داد که سه هزار واحد مسکونی  روستایی هرمزگان را تخریب کرد.

علت بروز این زمین لرزه‌های پی در پی و قدرتمند ما را بر آن داشت تا در گفت‌و‌گو با مدیر هسته پژوهشی سونامی و زمین لرزه و عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه هرمزگان موضوع را مورد واکاوی علمی و زمین شناختی قرار دهد. وی در این گفت و گوی تخصصی تاکید کرد که می‌توان انتظار داشت زمین‌لرزه های بیشتری در آینده رخ بدهد و احتمال رخداد زلزله های آینده به سمت جنوب غرب یعنی به سمت جزیره کیش دور از انتظار نخواهد بود.

مهدی مسعودی در بیان دلایل علمی بروز این زمین لرزه ها گفت: با توجه به نحوه توزیع زمین‌لرزه های رخ داده در ۶ ماه گذشته این استان بایستی بیش از پیش به نقش گسل های امتداد لغز پی سنگی زاگرس در وقوع زمین لرزه ها منطقه توجه کرد.

وی اظهار داشت: نگاه کلاسیک برای ارتباط دادن زمین لرزه ها به گسل های تراستی مدفون دیگر پاسخگو نیست، اگر نگاهی به نقشه های موجود از گسل های استان که چندین دهه قبل توسط سازمان زمین شناسی و شرکت نفت منتشر شده است، بیندازیم در این محدوده از زاگرس تنها چند گسل تراستی احتمالی مشاهده می شود.

گسل امتداد لغز در علم زمین شناسی به گسلهایی گفته می شود که دو سوی صفحه گسل در راستای افقی کنار هم بلغزند یا جابه جا شوند؛ اما گسل تراستی نوع دیگری از انواع گسل است که بر روی سطح زمین گسیختگی ایجاد نمی کند.

وی ادامه داد: سالیان زیادی در تحلیل زلزله های استان به آنها استناد شده است بدون اینکه طی این سالها بر اطلاعات کمی این گسل ها افزوده شود و این گسلها از جمله گسل پیش ژرفای زاگرس و گسل پیشانی کوهستان همچنان با علامت خط چین بر روی نقشه های زمین شناسی حضور دارند.

وی اضافه کرد: این‌ گسلها به طور عمده با امتداد شمال غربی - جنوب شرقی تا شرقی - غربی در نقشه ها مشاهده می شود و قریب به اتفاق زمین‌لرزه هایی که در این محدوده رخ داده است از جمله زمین‌لرزه های فین را به این گسل های تراستی ارتباط داده اند و آن‌هم صرفا با استناد به داده های چند ایستگاه محدود زلزله نگاری در استان این کار را کرده اند.

مسعودی با بیان اینکه به صورت شخصی با این تفاسیر موافق نیست، ابراز داشت: نقشه ای در مطالعات آمایش سرزمین استان هرمزگان توسط دانشگاه هرمزگان تهیه شد که مطالعات بخش زمین شناسی آن را بر عهده داشتم و در آن نقشه برای ارزیابی محدوده های معدنی استان و ایجاد یک افق اکتشافی جدید، با توجه به داده های مختلف از منطقه یک تحلیل متالوژنی انجام شد و توزیع کانسارها و آنومالی های معدنی در ارتباط با روندها و گسل های پی سنگی بررسی شد.

مناطقی که غلظت یک یا چند عناصر نسبت به غلظت میانگین افزایش می یابد و حجم زیادی از ماده معدنی در آنجا متمرکز می شود به طوری که استخراج آن از نظر اقتصادی، مقرون به صرفه است را کانسار می نامند.

مدیر هسته پژوهشی سونامی و زمین‌لرزه دانشگاه هرمزگان افزود: نتیجه این تحلیل متالوژنی در قالب یک نقشه با عنوان محدوده ها و روندهای تکتونیکی مستعد در هرمزگان در طرح آمایش استان عرضه شد.

تحلیل متالوژنی تعریف رابطه ژنتیکی یا زایشی بین تاریخچه زمین شناسی یک منطقه و ذخایر معدنی موجود در آن منطقه. نتایج تحلیل متالوژنی ادامه مسیر اکتشافات معدنی در یک منطقه را روشن می سازد.

آنومالی ها معدنی نیز به مناطقی که در مطالعات اولیه، برخی شواهد حضور یک ماده معدنی مشاهده شده است گفته می شود؛ این شواهد ممکن است با استفاده از تحلیل های زمین شناسی، ژئوفیزیکی، ژئوشیمیایی و با تجزیه مواد معدنی حاصل شود

مسعودی خاطر نشان کرد: با توجه به نقشه فوق یک توزیع معنا داری از مواد معدنی مختلف از جمله آهن، کرومیت و موقعیت گنبدهای نمکی را در منطقه مشاهده کردیم و به این نتیجه‌گیری رسیدیم که این محدوده های معدنی غالبا با یک سری روندهای متالوژنی در ارتباط هستند که درگذشته به آن توجهی نشده بود.

برای نمونه معادن آهن تنگ زاغ (گنبد تنگ زاغ)، کودی (گنبد موران)، کهور (گنبد تاشکند) و چاه سرمه (گنبد بم) در راستای خطواره زمین ساختی شماره ۱ با راستای N۷۰E و معادن آهن چشم چمپه (گنبد چمپه)، گودکنار (گنبد زندان)، دژگان (گنبد دوآو) در راستای خطواره زمین ساختی شماره ۲ با راستای N۷۰E واقع شده اند. با این دیدگاه گنبدهای چهاربرکه، چارک و چیرو در امتداد خطواره تکتونیکی شماره ۱ توانمندی خوبی برای پی جویی اکتشافی آتی خواهند داشت. گنبدهای خمیر، پل، گچین، کلات بالا و دربست با توجه به قرار گیری در راستای خطواره تکتونیکی شماره ۳ در اولویت بعدی قرار گرفتند.

وی گفت: این محدوده های در نقشه مشخص شده و در اختیار سازمان برنامه و بودجه قرار گرفته تا بتوانند در برنامه‌ها و مطالعه های بعدی از آن استفاده کنند، اگر به نقشه دقت کنیم یکی از این خطوط با عنوان خط شماره یک ترسیم شده که روند شمالی شرق به جنوب غربی دارد و به طور تقریبی از شمال چارک آغاز می‌شود و تا شمال فاریاب ادامه می‌یابد.

عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه هرمزگان بیان کرد: یکی دیگر از خطوط با عنوان روند شماره ۲ نامگذاری شده که از گنبد چاه مُسَلَم آغاز می‌شود و در همان مسیر به سمت شمال شرق ادامه می‌یابد و روند شماره سه از شمال لافت و بندر خمیر آغاز می‌شود و موازی با روند شماره یک و ۲ به سمت جنوب فاریاب امتداد می‌یابد.

وی افزود: این روندها بخش مهمی از کانی سازی های معدنی هرمزگان را کنترل می‌کنند، اگر دقت کنیم متوجه می‌شویم بیشتر معادن آهن در امتداد این روندها قرار می‌گیرند. بنابراین به این نتیجه رسیدیم که یک محدوده متالوژنی یا کریدور و گذرگاهی بین روند های پی سنگی شماره یک و شماره سه یک می توان در نظر گرفت بطوری که بیشتر ظرفیت های معدنی هرمزگان را کنترل می‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه هرمزگان اظهار داشت: بازدیدهای میدانی فراوانی که طی ده سال گذشته در منطقه انجام داده ام به این نتیجه رسیده ام که علاوه بر آن گسل های تراستی معمول که همه در نقشه های زمین شناسی به آن اشاره می‌کنند، یک سری روندهای پی سنگی بسیار بزرگی هم در این محدوده وجود دارد که توسط گسل های امتداد لغز کنترل می‌شوند.

روندهای پی سنگی در حقیقت روندهای خطی در یک منطقه که عمق تاثیر قابل توجهی (تا چندین کیلومتر) دارند. این روندها ممکن است در سطح زمین با گسلش همراه باشند یا اینکه شواهد غیر مستقیمی در سطح زمین به حضور گسل پی سنگی در أعماق اشاره کند.

مسعودی افزود: برای اینکه بتوانیم ارتباط بین مطالب فوق و زمین‌لرزه ها را بخوبی درک کنیم بهتر است نگاهی به نقشه ای که در این زمین تهیه کرده ام، داشته باشیم. که در واقع توزیع زمین‌لرزه های رخ داده در ۶ ماه گذشته (از سایت مؤسسه ژئوفیزیک) را با رنگ قرمز بر روی تصویر ماهواره ای است. و خطوط سیاه رنگ روندهای متالوژنی هستند که در بالا به آنها اشاره شد و شواهد فراوانی وجود دارد که گسل های امتداد لغز پی سنگی این‌ روند متالوژنی را کنترل می‌کند.

مسعودی افزود: اگر نگاه کنیم به توزیع زمین‌لرزه ها عمده زمین‌لرزه هایی که در این محدوده از هرمزگان رخ داده متوجه می‌شویم که عمده آن‌ها بین این ۲ روند متالوژنی قرار می‌گیرند.

وی یادآور شد: اعتقاد دارم همان کریدور یا گذرگاه متالوژنی بین فاریاب و کیش که بخش مهمی از ظرفیت‌های معدنی استان را در بر می‌گیرد و توسط یک سری گسل های امتداد لغز پی سنگی کنترل می شود در اصل لرزه خیزی هرمزگان را به‌خصوص در سال‌های اخیر در این محدوده کنترل می‌کند.

کریدور یا گذرگاه لرزه ای به تمرکز رخدادهای لرزه ای در یک منطقه ای با پهنای کم وطول قابل توجه گفته می شود. کریدور لرزه ای می تواند به یک پهنه گسلی قابل توجه محدود شود اما در بیشتر موارد منطقه بین چندین گسل را در بر گیرد.

این استاد دانشگاه هرمزگان افزود: نکته قابل توجه این است که اگر به توزیع زمین‌لرزه ها را نگاه کنیم یکسری خوشه های مختلفی از نقاط قرمز رنگ را روی نقشه می بینیم، یک توزیع خوشه ای از زلزله ها در اطراف چارک مشاهده می شود.

وی گفت: خوشه دوم بین چاه مُسَلَم و لاوردین قرار گرفته و خوشه دیگر در شمال گری شیخ و شمال بندر پل قرار گرفته است و خوشه دیگر بین سرزه و فین قرار دارد که چند ماه قبل زمین‌لرزه و پس لرزه های بسیاری ایجاد کرد.

وی افزود: در انتهای این کرویدور لرزه ای هم منطقه فاریاب واقع شده که از گذشته بسیار لرزه خیز است.

عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه هرمزگان بیان کرد: بنابراین اگر توزیع زمین‌لرزه ها را با شواهد زمین شناسی و زمین ساختی منطقه مقایسه کنیم اهمیت کریدور متالوژنی فاریاب و کیش ارتباط آن با توزیع زمین‌لرزه ها را نشان می‌دهد.

مسعودی گفت: با توجه به تقریباً ۱۰ سال فعالیت پژوهشی در بخش‌های مختلف هرمزگان معتقدم زمین‌لرزه هایی که در چند ماه گذشته در هرمزگان رخ داده چه اطراف فین و سرزه و چه در سمت گری شیخ، در شمال چاه مُسَلَم، در اطراف بندر چارک و کیش و حتی زمین‌لرزه هایی که در بندر خمیر و بندر لافت اتفاق می‌افتند به این کریدور متالوژنی - لرزه‌ای ارتباط دارند و باید مطالعه های بیشتری با یک نگاه جدید و فارغ از باورهای کلاسیک موجود روی این انجام شود.

وی ادامه داد: در این راستا دانشگاه هرمزگان با بهره گیری از تکنولوژی روز دنیا و اشتراک علمی با متخصصان ملی و بین المللی، حسب مسئولیت اجتماعی و وظایف علمی خود یک مرکز پیش یابی زمین لرزه در استان راه اندازی کرده است که طی چند روز آینده افتتاح خواهد شد.

عضو هیات علمی گروه زمین شناسی دانشگاه هرمزگان اضافه کرد: انتظار می‌رفت پس از اینکه این اطلاعات در سازمان برنامه و بودجه قرار گرفت، طرح های پژوهشی برای مطالعه دقیق‌تر روندهای مورد اشاره تعریف شود که در گذشته به آن‌ها دقت نشده بود اما هنوز این اتفاق رخ نداده است.

مسعودی اظهار امیدواری کرد: با توجه به زمین‌لرزه هایی که در این محدوده رخ می دهد انگیزه‌ای ایجاد شود که با تعریف طرح های پژوهشی با نگاه نو اطلاعات بیشتری در خصوص این روندها کسب شود.

وی در خاتمه یادآور شد: در محدوده این کریدور یاد شده می‌توان انتظار داشت زمین‌لرزه های بیشتری در آینده رخ بدهد و احتمال رخداد زلزله های آینده بسمت جنوب غرب این کریدور یعنی بسمت کیش دور از انتظار نخواهد بود.

منبع: ایرنا