بازار بدون زیرساخت

روایتی از دوشنبه‌بازار خواجه ربیع و مشکلاتش

کد خبر: ۱۱۸۷۱

تاریخ : ۲۴ آذر ۱۳۹۸ - ۰۹:۲۸

نوشته

فرنود فغفور مغربی - زمینی روباز در حاشیه خیابان شهید یوسف‌زاده و هم‌جوار آرامگاه خواجه ربیع، دوشنبه‌های هر هفته شاهد جوش‌وخروشی ویژه است. بساط عریض و طویل اهالی روزبازار مشهد در این روز سهم ساکنان محله‌های مهر مادر، خواجه ربیع، بهمن و... می‌شود. دو سال قبل، از روزبازاری مشابه در نزدیکی همین مکان گزارشی تهیه کرده بودم. وارد محدوده بازار می‌شوم آرام به یاد گفته و شنیده‌های مردم و فروشندگان بازار می‌افتم و مسائل مطرح‌شده را امروز در این رویداد شهری جست‌وجو می‌کنم.

نمایی کلی از بازار
بازار یاد شده در همه روز‌های هفته دایر است و هر روز در نقطه‌ای از شهر برقرار است.. حدود ۴۰۰ غرفه در روز بازار برپاست. از پارچه، روانداز و انواع پوشاک (مردانه، زنانه و بچگانه) گرفته تا وسایل فنی و حتی انواع میوه‌جات را می‌توان در این بازار دید. باید کفش و وسایل روزمره موردنیاز خانواده و آشپزخانه را هم افزود. شهرداری در این روزبازار، غرفه‌هایی همسان برای فروشندگان ایجاد کرده است. در این بازار بانوان فروشنده هم به چشم می‌خورند و ملزومات زنانه را می‌فروشند.

گفتگو با فروشندگان و خریداران
روح‌ا... سلیمانی نژاد از پیش‌کسوت‌های بازار است. مردی میانسال که مؤدبانه سخن می‌گوید و از سال ۸۴ در روز بازار مشغول کار است. او می‌گوید: معیشت من از همین روز بازار تأمین می‌شود. شرط تأمین مالی از این روزبازار هم در یک کلمه خلاصه می‌شود و آن «همت» است. تصورم این است که وقتی کسی همت کند و جنس مناسب تهیه کرده و مرتب به بازار بیاید سر آخر با رضایت به خانه‌اش برمی‌گردد.
او که فروشنده سفره و لوازم پلاستیکی خانه است در ادامه بیان می‌کند: اینجا هر چیزی را نمی‌شود فروخت. این‌قدر نظارت هست که اگر جنسی مشابه داخلی داشته باشد، ما نمونه خارجی آن را عرضه نکنیم و به‌نوعی خدمت و حمایتی از تولیدکننده داخلی انجام شود.
سازمان سامان‌دهی مشاغل شهری و فرآورده‌های کشاورزی به ازای هر مجوزی که صادر می‌کند مبلغی از متقاضی دریافت می‌کند. این فروشنده ضمن تأیید این موضوع می‌گوید: ماهانه از من ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان می‌گیرند و مجوز می‌دهند. سلیمانی نژاد می‌گوید: روزبازار دارای غرفه‌های زیادی است و آمدن و دیدن همه غرفه‌ها وقت زیادی می‌خواهد و در این وضعیت پیش‌بینی دست‌شویی ضروری است. من گاهی مشتریانی را در بازار می‌بینم که واقعاً در عذاب هستند و باید مسافتی طولانی را طی کنند و به داخل آرامگاه بروند. تصور کنید اگر کودک یا فردی که کنترل کمتری دارد نیازمند سرویس بهداشتی شود تا چه اندازه می‌تواند مشکل‌ساز باشد.
او ادامه می‌دهد: گاهی بچه‌ها خسته می‌شوند و از والدینشان خوراکی می‌خواهند. اگر غرفه‌هایی باشند که خوراکی‌های کوچکی به کودکان ارائه کنند می‌تواند تأثیر مثبتی بر طولانی‌تر ماندن مراجعان داشته باشد و رونق بیشتری برای بازار به وجود آورد.
احمد خان‌زاده از دیگر فروشندگان بازار حدود ۴ سال است که مرتب فروشندگی در روز بازار دارد. او فروشنده میوه و تره‌بار است و می‌گوید: حدود ۵۰ فروشنده میوه و تره‌بار در دوشنبه‌بازار کار می‌کنند.
او درباره قیمت میوه و تره‌باری که در بازار عرضه می‌شود، توضیح می‌دهد: قیمت‌هایمان نسبت به مغازه فوق‌العاده ارزان‌تر و به‌صرفه‌تر برای خریداران است. نمونه‌اش پرتقال را ۳ کیلو ۱۰ هزار تومان می‌فروشیم و همین را در مغازه‌ها بعضاً تا کیلویی ۵ هزار تومان می‌فروشند و درباره دیگر میوه‌ها هم ماجرای مشابهی وجود دارد.
او نیز به کمبود امکانات بهداشتی اشاره می‌کند و می‌گوید: در بعضی روز بازار‌ها تدابیری اندیشیده و کانکس‌هایی تعبیه شده است، اما در روز بازار منطقه خواجه ربیع کماکان مشکل وجود دارد.
خان‌زاده پیشنهاد می‌کند: بهتر است نقاط برخوردار مشهد هم سهمی از روز بازار‌ها داشته باشند تا رغبت بیشتری برای فروشندگان به وجود آید. الآن عموماً روز بازار‌ها در نقاط کم‌برخوردار برگزار می‌شود.
در این میان خریداران نیز دغدغه‌هایی مشابه دارند و از نبود سرویس بهداشتی و قیمت نداشتن کالا‌ها شاکی هستند. خان طیبه پیراسته در این زمینه می‌گوید: معمولاً هر هفته به روز بازار می‌آیم و، اما همیشه نگرانم اگر کالایی که می‌خرم معیوب باشد چطور می‌توانم پیگیری کنم. اینجا نه نام فروشنده برای مردم معلوم است و نه خبری از فاکتور است.

مشکلات بازار را دریابیم
هرچند راه انداختن بازار‌های روزانه برای افرادی که سرمایه خرید مغازه یا پرداخت اجاره‌های سنگین فروشگاهی را ندارند اتفاقی خجسته است، اما نمی‌توان از ملزومات کار غافل بود. هر بازار بنا به تعاریف و استاندارد‌هایی که دارد باید دارای آبریزگاه، آبخوری و پارکینگ خودرویی باشد. تدابیری هم باید اندیشیده شود تا افراد بتوانند اجناس خریداری‌شده را به سهولت به خروجی بازار برسانند و مکان‌هایی برای استراحت کوتاه‌مدت هم در نظر گرفته شود. همچنین مسائل رفاهی ویژه کودکان و افراد کهنسال باید دیده شده
باشد.
علاوه بر امکانات رفاهی شایسته است که فروشندگان بالباس‌هایی مجزا و یک‌شکل حضور داشته باشند و نام و شماره آن‌ها بر روی کارت‌هایی رسمی ثبت شده و بر روی لباسشان نصب شده باشد تا امکان هرگونه تخلف احتمالی گرفته شود.