«‌HPV» بیماری که از آن کمتر می‌دانیم

هم‌زمان با روز جهانی سرطان‌ ملیحه حسن‌زاده، متخصص زنان و زایمان و استاد دانشگاه از گسترش یک بیماری برای زوجین می‌گوید.

کد خبر: ۱۶۹۴۷

تاریخ : ۱۶ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۰:۰۶

نوشته

لیلا کوچک‌زاده- روز جهانی سرطان از سال ۲۰۰۰ همه ساله در چهارم فوریه برابر با ۱۵ بهمن در سراسر جهان با هدف افزایش آگاهی مردم درباره سرطان، نحوه پیشگیری و برخورد با آن برگزار می‌گردد. شعار پویشی که از سال ۲۰۱۹ تا سال ۲۰۲۱ برگزار می‌شود «من‌هستم و خواهم‌بود» است.

این شعار از تعهد شخصی حمایت می‌کند و نشان‌دهنده تأثیر حرکت‌های فردی بر آینده بیماران مبتلا به سرطان است. هم‌زمان با هفته مبارزه با سرطان، به معرفی ویروس اچ‌پی‌وی یا پاپیلومای انسانی پرداخته‌ایم. ویروسی که عامل اصلی سرطان دهانه رحم(سرویکس)، چهارمین سرطان شایع در بین زنان است و مهم‌ترین علت مرگ ناشی از سرطان در کشورهای در حال توسعه.

این عفونت در صورت ضعف سیستم ایمنی بدن، به سرطان دهانه رحم تبدیل می‌شود. به همین علت است که پزشکان، انجام منظم تست پاپ‌اسمیر را که از روش‌های غربالگری و تشخیص به‌موقع احتمال سرطان است، توصیه می‌کنند.با ملیحه حسن‌زاده، متخصص زنان و زایمان، انکولوژیست زنان و استاد دانشگاه علوم پزشکی مشهد که در این باره پژوهش‌هایی نیز انجام داده است، گفت‌وگو کردیم و از راه‌های حفاظت بدن در مقابل این بیماری شنیدیم.

ویروس اچ پی وی چیست و در چه صورت باید آن را بیماری خطرناکی دانست؟
ویروس اچ پی وی یا پاپیلوم انسانی، شایع‌ترین عفونت منتقله جنسی در تمام دنیاست و تمام زنان و مردان ممکن است در طول زندگی‌شان به این عفونت آلوده شوند. برای پیشگیری از ابتلا به این نوع سرطان، جلوگیری از تماس جنسی با فرد آلوده به عفونت‌های جنسی، تعهد در رابطه جنسی و استفاده از رابطه محافظت‌شده بسیار توصیه می‌شود. همچنین واکسنی به نام گارداسیل یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از این بیماری است.

مبتلایان به اچ‌ پی‌ وی چطور از بیماری خود آگاه می‌شوند؟ آیا آزمایش خون این بیماری را نشان می‌دهد؟
این ویروس از طریق خون به فرد دیگری منتقل نمی‌شود بنابراین آزمایش خون برای تشخیص ویروس کاربردی ندارد. ویروس اچ پی وی، با ورود به بدن، تغییر سلولی ایجاد می‌کند و از طریق تست پاپ‌اسمیر شناسایی می‌شود.

در این میان، تست hpv به عنوان بیماریابِ سرطان، در کنار تست پاپ‌اسمیر برای غربالگری و بیماریابی، حساسیت آزمایش را بالا می‌برد.

البته مراجعان باید با نظر پزشک، به آزمایشگاه‌هایی که تست hpv را به صورت استاندارد بررسی می‌کنند، مراجعه کنند. چون بسیار شاهد این هستیم که برخی به دلیل مسائل مالی به تست‌های ارزان‌قیمت روی می‌آورند و این تست‌ها بیماری را به صورت کاذب نشان می‌دهد.

لطفا این بیماری را در این تست‌ها، تشریح کنید؟

همان‌طور که اشاره شد، بیشتر مبتلایان، نشانه بالینی ندارند و نمی‌دانند مبتلا هستند، اما ممکن است عفونت به صورت نهفته در بدنشان وجود داشته باشد. به طور دقیق‌تر، ویروس اچ پی وی بیش از ۱۰۰ تیپ دارد که ۴۰ تا ۵۰ نوع آن در ناحیه تناسلی، عفونت ایجاد می‌کند و به دودسته پرخطر و کم‌خطر تقسیم می‌شود.

کم‌خطر‌ها سرطان ایجاد نمی‌کنند، اما موجب زگیل می‌شوند و برای افراد، بار روانی منفی ایجاد می‌کنند. معمولا این تیپ‌ها با کرایوتراپی یا مصرف دارو، از بین می‌روند که البته این موضوع، به معنی پاک شدن ویروس از بدن نیست.

اما پرخطر‌ها در دوتیپ ۱۶ و ۱۸ در صورت دفع‌نشدن و ماندن در بدن، عامل بیش از ۶۰ درصد سرطان‌های دهانه رحم هستند.

در چه فاصله زمانی زنان نیاز به انجام تست پاپ‌اسمیر و آزمایش hpv دارند؟

توصیه می‌شود تست پاپ‌اسمیر از بیست‌ویک سالگی، هر ۳ سال یک‌بار انجام شود. اما تست hpv باید از سی سالگی به بعد هر ۵ سال انجام شود.

در این میان، اگر فرد مبتلا به تیپ‌های خطرناک ۱۶ و ۱۸ است، نیاز به نمونه‌برداری برای بررسی ضایعات پیش سرطانی دارد و دائم باید پیگیری شود. باقی تیپ‌های پرخطر نیز بنا بر نتیجه پاپ‌اسمیر، نیاز به بررسی بیشتر دارند.

راه‌های تشخیص عفونت برای آقایان و خانم‌ها یکسان است؟
در این باره برای خانم‌ها کارهای تحقیقاتی بسیاری انجام شده است و راه برای تشخیص از طریق تست پاپ‌اسمیر و اچ‌‌پی‌وی و ... وجود دارد.

اما برای آقایان، تست استانداردی برای نمونه‌گیری وجود ندارد و به همین دلیل تست‌های آن‌ها منفی می‌شود و بیماری را نشان نمی‌دهد و می‌توانند بدون نشانه، ناقل بیماری باشند.

این ویروس، بسیار مقاوم است و به راحتی از بین نمی‌رود. در محیط بیرون از بدن هم باقی می‌ماند و سخت از بین می‌رود آمار دقیقی از مدت زمان زندگی این ویروس در دست نیست. ممکن است 3 تا 4 هفته روی سطوح بدن باقی بماند.

راه‌های انتقال دیگری هم می‌تواند عامل انتقال ویروس باشد؟
راه‌های غیرجنسی به شکل اثبات‌نشده، مطرح هستند. ما مواردی از ابتلا به ویروس، از راه اپیلاسیون در مراکز غیراستاندارد داشته‌ایم.

از آنجایی که این ویروس بسیار مقاوم است، عفونت منتقل شده است.
نمود بیماری از زمان تماس با فرد آلوده تا ایجاد زگیل تناسلی در مردان حداکثر 11 تا 12 ماه و در خانم‌ها از 3 هفته تا 6 ماه طول می‌کشد.

اما در همین مدت هم قابلیت انتقال آن بسیار بالاست . ولی توجه به این نکته اهمیت دارد که از طریق روبوسی و ظرف مشترک و تعاملات روزانه معمولی منتقل نخواهد شد.

این بیماری درمان خاصی دارد؟
درباره مبتلایان به زگیل‌هایی که دیده می‌شود، درمانی مانند کرایوکردن صورت می‌گیرد. البته این درمان، ویروس را از بین نمی‌برد، فقط میزان آن را کم می‌کند ولی در هر صورت، باید ضایعه از بین برده شود. چون وجود زگیل‌، بیماری‌زایی و امکان انتقال را هم زیاد می‌کند.

نکته اساسی اینجاست که تنها با بالابردن سیستم ایمنی بدن، می‌توان به پاک‌شدن ویروس امیدوار بود. در این بین، کمبود ویتامین A و D، در رشد بیماری تأثیر منفی می‌گذارد.

در کارهای تحقیقاتی دیده شده که موم عسل رشد hpv را متوقف کرده است. اما در هر صورت، هیچ درمان اثبات‌شده و دارویی برای این بیماری وجود ندارد.

پس راه روبه‌رویی با این بیماری برای فرد مبتلا چیست؟

مریض مبتلا باید دائم تحت کنترل باشد. چون عفونت‌های رحمی اچ پی وی باعث ضایعات پیش سرطانی می‌شود. در واقع در طول ۱۰ تا ۱۵ سال این عفونت، به ضایعات پیش سرطانی و سرطان تبدیل می‌شود. البته با وجود شایع بودن این عفونت، در ۹۰ درصد موارد، عفونت در حد یک سال از سوی سیستم ایمنی بدن، پاک و دفع می‌شود.

مگر اینکه فرد دوباره با فرد آلوده مواجهه داشته باشد. در این بین، آن ۱۰ درصد که بیماری از بدنشان پاک نشده، باید پیگیری کنند. چون بدن در این ویروس بعد از ابتلا، ایمنی ایجاد نمی‌کند و واکسینه نمی‌شود. کمبود‌های تغذیه‌ای هم ممکن است باعث فعال‌شدن این بیماری شود.

نکشیدن سیگار و قلیان در کنترل بیماری بسیار تأثیر دارد.

درباره کشیدن قلیان مشترک، بحث ابتلا به hpv دهانی که منجر به سرطان‌های حلق و دهان می‌شود، اهمیت بسیاری می‌یابد. متأسفانه این بیماری در جامعه ما در حال افزایش است و بیماران از لحاظ بعد روانی در استرس هستند و در زندگی‌شان دچار مشکل می‌شوند.

واکسن گارداسیل چقدر در پیشگیری و درمان این بیماری مؤثر است؟

واکسیناسیون، بیماری را تا ۹۰ درصد کنترل می‌کند. اما زمان واکسیناسیون، بسیار مهم است. این زمان از سوی کمیته ملی مشاوره در امور ایمنی و واکسیناسیون، برای دختران و پسران، یازده، دوازده سالگی بیان شده است.

یعنی زمانی قبل از فعال‌شدن آنان برای شروع رابطه جنسی. در این سن، دریافت ۲ دوز واکسن کافی است. درواقع هم هزینه‌ها پایین می‌آید هم بیشترین تولید آنتی‌بادی در بدن همین سن است. اما پس از چهارده سالگی تزریق ۳ دوز واکسن لازم می‌شود.

واکسیناسیون را تا ۲۶ سال برای خانم‌ها و ۲۱ سال برای آقایان نیز مؤثر تشخیص داده‌اند. البته طبق آخرین منابع، تزریق واکسن، تا ۴۵ سال هم برای خانم‌ها و آقایان توصیه شده است.

این واکسن به راحتی در مشهد در دسترس است؟
بله واکسن موجود است اما شاید در همه جا ارائه نشود. در کمتر از یک سال، 3 دوز باید تزریق شود. قیمت این واکسن، به نسبت همه اقلامی که گران شده افزایش قیمت آنچنانی نداشته است. اما خیلی خوب است که واکسیناسیون ملی شود. در آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت (who)، توصیه کرده است که کشورها در صورت منابع کافی، برنامه واکسیناسیون را خصوصا برای دختران نه تا سیزده ساله اجرا کنند. هم‌اکنون 58کشور جهان واکسن hpv را در برنامه واکسیناسیون خود قرار داده‌‌اند.

فرد مبتلا، امکان بارداری و زایمان طبیعی دارد؟
بسیاری از بیماران با وجود داشتن سرطان که در مراحل اولیه بوده، بارداری هم داشته‌اند. چون امکان انتقال اچ‌ پی وی به جنین بسیار کم است. آن‌قدر که سازمان who اجازه نمی‌دهد هیچ مریضی را به دلیل hpv سزارین کنند. مگر اینکه زگیل تناسلیِ منتشر شده داشته باشد. بسیاری از بیماران مضطرب هستند و می‌گویند تا خوب نشویم باردار نمی‌شویم ولی توصیه ما این است که تا قبل از پیشرفته‌شدن بیماری، بارداری اتفاق بیفتد.

نگاهی کوتاه به نتایج پژوهش «بررسی عفونت اچ‌ پی‌ وی در ایجاد ضایعات دهانه رحم در زنان استان خراسان رضوی»

این مطالعه به مدت ۱۲ ماه و بر ۱۰۰۰ نفر از زنان مبتلا به اچ پی وی در استان خراسان رضوی که به مطب‌های خصوصی و بیمارستان قائم مراجعه کرده، شکل گرفته است و کتابی با عنوان «دستور‌العمل پیشگیری از سرطان سرویکس و بررسی ویروس پاپیلوم انسانی hpv»، با حمایت معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گردآوری شده است.

سن

بخش اول این مطالعه نشان می‌دهد که سن مبتلایان به سرطان دهانه رحم، در مقابل سن مبتلایان به ضایعات پیش سرطانی بیشتر است. جمعیتشان نیز همین‌طور. البته پیک ابتلا به این سرطان، بالای ۳۵ سال است. اما در سن‌های بیش از ۴۵ سال هم به میزان چشمگیری دیده می‌شود. اما به طور کل، آمار ویروس در جامعه بالاست و توزیع آن در بین گروه‌های سنی، اختلاف معناداری ندارد.

وضعیت اقتصادی و اجتماعی
آمارها نشان می‌دهد که بیشتر مبتلایان به ضایعات سرویکس و سرطان، وضعیت اقتصادی و تحصیلی متوسط رو به بالا دارند و از جمعیت شهری برخاسته‌اند. این مسئله شاید نه تنها به علت کاهش جمعیت روستایی فعلی بلکه وضعیت اعتقادی و فرهنگی قوی‌تر این جوامع باشد که الزام هشداردهی و اطلاع‌رسانی درباره بیماری را دوچندان می‌کند.

استعمال دخانیات
در این مطالعه، بین سیگاری‌ بودن خود فرد یا مصرف نوشیدنی‌‌های الکلی و ابتلا به سرطان و ضایعات پیش سرطانی، ارتباط فزاینده‌ای مشاهده نشده است.
نکته مهم در کشور ما آمار بالای در معرض سیگاربودن نسبت به سیگاری بودن خود فرد مبتلاست که این نشان می‌دهد در معرض دودبودن، کمتر از سیگاری‌بودن خود فرد خطرساز نیست. اما در هر صورت رابطه علت و معلولی بین سیگار و ضایعات سرویکس مشاهده نشده است.

رفتارهای مقاربتی
سن اولین رابطه جنسی‌ در افراد مبتلا به ضایعات سرویکس، پایین نشان داده شده است که این موضوع، احتمال آسیب‌پذیری اثرات هورمونی روی آناتومی سرویکس آنان را نشان می‌دهد. همچنین، بیماران متعهد به روابط تک‌همسری نیز از مبتلایان بوده‌اند که این مسائل، شروع آموزش و آگاهی‌دهی در مدارس و واکسیناسیون از سنین پایین را الزامی می‌سازد.

پیشگیری
آمار ابتلا به سرطان و ضایعات سرویکس نشان از قدرت بالای انتقال ویروس از طریق پوست حتی در صورت استفاده از محافظ است.
سن پایین بیماران در زمان تولد فرزند اولشان، رابطه زیادی با پدیدآمدن ضایعات پیش‌سرطانی دارد. چنانکه در این افراد، سن ابتلا به ضایعات پیش‌سرطانی، سی‌وهفت و سن ابتلا به سرطان، چهل‌وهفت سالگی نشان داده شده است. در این موضوع هم، اهمیت آموزش و اطلاع‌رسانی برای واکسیناسیون و غربالگری در طول این زمان طلایی اهمیت می‌یابد.