نورپردازی گم‌شده گردشگری شهری

گزارشی درباره اهمیت نورپردازی در شهر و تأثیری که می‌تواند بر جذب گردشگر بگذارد

کد خبر: ۱۷۰۴

تاریخ : ۲۲ تير ۱۳۹۸ - ۰۶:۱۵

نوشته

محبوبه عظیم زاده| شاید شما هم از موافقان این جمله باشید. آرامش شبانه جنس دیگری دارد. برای سیاهی و سکوت و سودای شبانه ای که ماحصلش آرامش محض است و خودش را می اندازد به جان آدمیزاد، واقعا نمی توان جایگزین مطلوب تری پیدا کرد. وقتی که صبح به صبح شال و کلاه می کنیم، می افتیم به جان شهر و از این طرف به آن طرف می رویم به امید کار کردن و کسب روزی، تفاوتی هم نمی کند که زیر آفتاب داغ تابستان باشد یا سرمای استخوان سوز زمستان، توقع بیجایی نیست که بتوانیم لحظاتی را در آرامش و زیبایی شبانه شهرمان تمدد اعصاب و تجدید قوا کنیم. آن هم در این وانفسای شرایط اقتصادی و اجتماعی که هرقدر هم بخواهیم با دید مثبت به خودمان و اطرافمان نگاهی بیندازیم، باز هم یک جاهایی با خلأهایی روبه رو می شویم که آزارمان می دهد، فکر و ذهنمان را مشغول می کند و حتی در لاک غم فرو می بردمان. حالا، چه چیزی بهتر از اینکه شب به شب در جوار خانواده و دوست و آشنا، بزنیم به دل شهر و در همین آرامش شبانه چشممان زیر نورهای رنگ به رنگ شهر در طاق پل ها، زیر شاخه درختان، و لابه لای گل های شهر پرسه بزند. عباس کاظمی در کتاب پرسه زنی و زندگی روزمره ایرانی می گوید: «پرسه زن، مصرف کننده فضاها و محیط شهری در زندگی روزمره و نماد نوعی زیستن در سایه تجربه شهری است» شهری که همه ما در آن حق زندگی کردن داریم. همین فضا را می توان به ابعاد بزرگ تر و بیش تری تعمیم داد. همان گونه که من شهروند می توانم از این فضای شهری دلچسب استفاده کنم، قطعا یک فرد غیربومی که دارد از شهر بازدید می کند هم می تواند از آن بهره ببرد. نه فقط در حد پارک و بوستان هایی که سر راهمان قرار دارد. این تغییر و تحولات می تواند برای تک تک آثار تاریخی و با ارزشی که در شهرمان وجود دارد اعمال شود و به همان نسبت طیف بیشتری را به حضور در این مکان ها و تماشای آن ترغیب کند.این بار و در این صفحه قصد داریم از اهمیت روشنایی در دل شب و جایگاه نور و نورپردازی در شهر سخن بگوییم و اثرات و فوایدی که می تواند برای محل زندگی و خودمان به ارمغان بیاورد.

شهری که زیباست، ولی زیباتر هم می شود
کافی است از سطح زمین بالا بروی آن وقت است که حتی با انگشت از فاصله چند پایی هم می توانی آن را ببینی، حرم مطهر امام رضا(ع) با نورپردازی چشم نوازش بهترین نماد مشهد است که در آسمان هم چشم ها را محسور می کند. مشهد همیشه جزو آن دسته از شهرهایی است که در زمینه تلاش برای ساخت یک فضای زیبا و حال خوب کن شهری برای اهالی اش گام های درخور توجهی برداشته است در زمینه نور و نورپردازی هم هرچند به صورت مقطعی اما اتفاق های مثبت بی نظیری صورت گرفته است. نورپردازی سه بُعدی آرامگاه فردوسی در سالروز بزرگداشت این شاعر و نورپردازی ساختمان شهرداری در میدان شهدا در نوروز 96 مصداق هایی پررنگ از این ماجرا بودند. علاوه بر این، 10سال عقب تر، یعنی در سال 1386 نیز جشنواره ای با عنوان نور و نورپردازی برگزار شد، جشنواره ای که دغدغه نشان دادن اهمیت بحث نورپردازی را در سطح شهر داشت تا بتواند باب چنین مباحثی را در سطح مدیریت شهری باز کند، هرچند که خیلی کم سو بود.
نورپردازی شهری، مبحث مهمی است که امروز در بسیاری از شهرهای گردشگر پذیر دنیا به صورت ویژه دنبال می شود و حیف است مشهدی که نشان داده در این زمینه می تواند حرف های بسیاری برای گفتن داشته باشد، خاموش باشد.

مطرح شد ولی جدی گرفته نشد
مهدی یک پسر، از دست اندرکاران برپایی جشنواره نور و نورپردازی سال 86 مشهد می گوید: «دغدغه مورد نظر این جشنواره اهمیت دادن به موضوع نورپردازی در سطح شهر بود که تا آن زمان به این موضوع جدی پرداخته نشده بود. هدف ما نیز باز کردن باب گفت وگو و گفتمان سازی در این مورد بود. به عبارت دیگر، در تلاش برای جلب توجه مدیران شهری به این ماجرا. حرکت هایی هم در راستای عملی کردن این موضوعات و خارج کردن آن ها از محدوده تئوری صورت گرفت اما خیلی جدی گرفته نشد. حالا، هم به دلیل هزینه های بالایی که داشت و هم به دلیل اینکه مجری یا مجریان واحدی برای آن وجود نداشت. مدتی بعد نیز با در نظر گرفتن نقاطی از شهر که ظرفیت بهتری برای مانور دادن روی این قضیه داشتند، مثل زیرگذر پارک، مسابقه ای برای مشاوران فعال در حوزه نورپردازی برگزار شد اما عایدی درخور توجه نداشت. طرح ها و اتودهایی که فرستاده شد یا واجد کیفیت مطلوب نبودند یا عملی شدن آن ها، آن طور که باید و شاید ممکن نبود. این عوامل باعث شد که این موضوع همچنان در محاق باقی بماند. در این باره هنوز که هنوز است یک نهاد مشخص که بتواند به طور تخصصی متولی این امر باشد وجود ندارد. هر زمان صحبت از این قضایا پیش می آید هم پای خدمات شهری به میان می آید، هم پای سازمان معماری و شهرسازی و حتی بخش های فرهنگی و روابط عمومی و نهادهای زیرمجموعه دیگرشان.» شاید بد نباشد برای سروسامان دادن به این داستان ها در قدم اول مشخص شود که درباره مباحث مرتبط با مناظر و زیباسازی شهری چه کسی باید پاسخ گو باشد، آن هم با مد نظر قرار دادن تعریف دقیق این ماجرا، که منظور از نورپردازی شهری ترکیبی از نورپردازی معابر، بناها، مبلمان شهری، چراغ های راهنمایی و رانندگی، صفحه های نمایش شهری و نورپردازی های مرسومی است که علاوه بر ایجاد شرایط برای ادامه فعالیت ها و کارکردهای شهری در هنگام شب، در ایجاد امنیت و آسایش و جذابیت محیط های شهری نیز می تواند نقش به سزایی ایفا کند.

مجسمه نادر شب ها محو می شود
مجسمه تبر به دست نادرشاه افشار، ساخته استاد ابوالحسن خان صدیق، یکی از شاهکارهای مجسمه سازی جهان است که در داخل باغ آرامگاه نادری قرار دارد. متأسفانه بازدید از این مجسمه که در یکی از چهارراه های پرتردد مشهد قرار گرفته است، با غروب آفتاب پایان می یابد و افسار اسب نادر و همراهان او با تاریکی هوا کشیده می شود. بنابراین این مجسمه که می تواند در چهارراه شهدا با نورپردازی زیبا توجه گردشگران را جلب و به زیبایی شهر کمک کند، عملا از فضای شهر محو می شود. به جز این، مجسمه ها و بناهای بسیار دیگری همچون مجسه سیمرغ در بوستان وفا، مجسمه خیام در بلوار خیام، نوازنده میدان بوعلی و... در شب های مشهد ناپدید می شوند، اما به سادگی و تنها با یک نورپردازی مناسب می توان آن ها را به شهر بازگرداند.

تاثیر نورپردازی در امنیت و جذب گردشگر
درباره این مبحث تحقیقات علمی موردی نیز صورت گرفته است. آن هم با تمرکز بر روی دو کلان شهر گردشگر محور مثل اصفهان و شیراز. به عنوان مثال «تأثیر نورپردازی در امنیت شهری و توسعه گردشگری» عنوان تحقیقی بود که در کلان شهر شیراز مورد مطالعه قرار گرفت. طی این تحقیق از جامعه آماری مورد نظر که 52درصد آن را مردان و 48درصدش را خانم ها تشکیل می دادند، دو سؤال پرسیده شد. سؤال اول این بود که آیا نورپردازی شهری می تواند در افزایش آسایش و امنیت گردشگران و ساکنان شهری در هنگام شب مؤثر باشد (38 درصد پاسخ دهندگان از استان فارس بودند و 62 درصد از استان های دیگر) که بیش از 91 درصد شهروندان و گردشگران معتقد بودند این قضیه تأثیر بالایی در این باره دارد. پرسش دوم بیان این مسئله بود که آیا نورپردازی شهری می تواند در افزایش زمان گردشگری در شب مؤثر باشد؟ در پاسخ به این سؤال نیز 89 درصد پاسخ دهندگان از تأثیر زیاد این قضیه سخن گفتند. مشابه این تحقیق با محوریت قرار دادن شهر اصفهان نیز صورت گرفته است. طی این تحقیق میدانی نیز 3سؤال مطرح شد که پرسش اول مشابه همان تحقیق میدانی در شیراز بود. دومین سؤال این بود که آیا نورپردازی شهری می تواند در جذابیت فضاها و بناهای شهری در هنگام شب مؤثر باشد؟ و سومین سؤال این بود که آیا نورپردازی شهری می تواند در افزایش زمان گردشگری و خرید گردشگران در هنگام شب مؤثر باشد؟ جامعه آماری این تحقیق تمام گردشگران شهری بازدیدکنندگان از بناهای چهل ستون، منارجنبان، هشت بهشت و عالی قاپو بوده اند (که سیستم نورپردازی آن ها از ابتدای سال 88 بهره برداری شده است) به ترتیب 51 درصد، 64.1 درصد و 55.8 درصد معتقد بودند که مسائل مطرح شده تأثیر خیلی زیادی دارند.

زیر پوست شهر
جذابیت های بصری و زیباسازی شهری همیشه نقش پررنگی در جذب مردم و گردشگران دارد. اصلا چرا راه دور برویم؟ همین مشهد خودمان و المان های زیبایی که در نقاط مختلف شهر خودنمایی می کند بهترین مصداق برای این ماجراست. مگر کم دیده ایم بومیان و مسافرانی که دوربین به دست عکس عزیزانشان را در جوار این المان ها ثبت می کنند و به یادگار برمی دارند؟ اما این تمام ماجرا نیست. جدای از این مسئله و تمام این مسائلی که در قالب تحقیق های علمی انجام شده است و به اثبات رسیده است، فواید بی شمار دیگری نیز می توان برای آن در نظر گرفت. کاهش آمار جرم و جنایت، کاهش وقوع تصادفات مرگبار، کاهش احساس ناامنی در شهروندان، جریان گرفتن زندگی در پارک ها و بوستان ها و جلوگیری از ایجاد یک مأمن برای بی خانمان ها و معتادان مصادیقی از این قبیل هستند. مصادیقی بسیار مهم و بسیار ضروری که محقق شدن آن ها خودش می تواند منجر به تحقق اتفاقات خوب دیگری نیز بشود.
منابع:
برای نوشتن این مطلب از مقالات «تاثیرگذاری نورپردازی در امنیت شهر و توسعه گردشگری » و « بررسی نقش نورپردازی در توسعه گردشگری» استفاده شده است.