گنجی در بازار بین‌‌الحرمین

مهدی یساولی مدیر روابط عمومی کتابخانه و موزه ملک در تهران

کد خبر: ۲۴۲۰

تاریخ : ۰۳ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۰۷

نوشته

کتابخانه و موزه ملی ملک تا سال1375 خورشیدی در خانه ملک، بازار بین الحرمین تهران برپا بود. حاج حسین آقا ملک اما از آغاز کار، گسترش آن را از نظر دور نداشت و بنای ساختمانی بزرگ تر را پیش بینی کرده بود؛ بنابراین قطعه زمینی بزرگ را در باغ ملی تهران(مکان کنونی مؤسسه) در 29تیر 1323خورشیدی برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد. ساخت ساختمان جدید در زمان زندگی حاج حسین آقا ملک ممکن نشد، اما سرانجام آستان قدس رضوی، طراحی و ساخت ساختمان جدید را در سال1364 خورشیدی آغاز کرد و در 1375 خورشیدی به پایان رساند.

گنجینه نسخه های نفیس خطی
کتابخانه ملی ملک با داشتن بیش از 19هزار عنوان نسخه نفیس خطی، یکی از شش مجموعه بزرگ نسخه های خطی در ایران درکنار کتابخانه های ملی، آستان قدس رضوی، مجلس شورای اسلامی، آیت ا.. مرعشی نجفی و دانشگاه تهران به شمار می آید. امتیاز کتابخانه ملی ملک در این میانه، به خاطر ارزش هنری و محتوایی نسخه ها و کتاب هایی است که حسین آقا ملک با حساسیت و تیزبینی ویژه گلچین کرده است. کتابخانه درکنار نسخه های خطی و چاپ سنگی، بیش از 100هزار جلد کتاب چاپی به زبان های گوناگون، همچنین نشریاتی از دوره قاجار تاکنون در زمینه های علوم، فرهنگ و هنر اسلامی ایرانی مانند روزنامه های وقایع اتفاقیه، دولت عِلّیه ایران و سالنامه های ایران، هزاران برگ سند و بیش از صدها عنوان منبع دیداری و شنیداری در خود دارد. همچنین نسخه دیجیتال روزنامه های قدیمی و برخی پایگاه های اطلاعاتی مطبوعات، افزون بر امکان تماشای نسخه های چاپی در تالار نشریات وجود دارد. بخش مهمی از کتاب های چاپی به پیش از سال1320 خورشیدی تعلق دارد و در زمره نخستین کتاب های چاپی ایران به شمار می آید. کتابخانه ملی ملک، دو تالار مطالعه عمومی آقایان و بانوان و یک تالار ویژه محققان و پژوهشگران دارد که افراد می توانند در آن خدماتی مانند دسترسی به منابع مرجع مکتوب، دیداری و شنیداری، شبکه جهانی اینترنت، مشاوره در جست وجو و دستیابی به اطلاعات تخصصی پایگاه های اطلاعاتی کتابخانه و دیگر مرکزهای همسان را دریافت کنند. کتابخانه همچنین امکاناتی مناسب برای انجام کارهای فنی مانند فراهم آوری و سفارش منابع اطلاعاتی، فهرست نویسی و سازمان دهی منابع اطلاعاتی، فناوری اطلاعات و ارائه تصویر نسخه های خطی و چاپ سنگی با شرایط ویژه و انجام مراحل حضوری و غیرحضوری اداری فراهم آورده است. بهره گیری از خدمات تالارهای کتابخانه برای همگان، با ارائه کارت معتبرِ شناسایی آزاد است.
موزه ملی ملک؛ گشت وگذاری سه هزارساله در تاریخ ایران
موزه ملی ملک همچنین گنجینه ای سه هزارساله از آثار و اشیای ارزشمند تاریخی دارد. آثار تاریخی کتابخانه و موزه ملی ملک اکنون در 11نمایشگاه دائمی و نگارخانه ای برای برپایی نمایشگاه های دوره ای به ترتیب زیر به نمایش درآمده اند:
نمایشگاه دائمی سکه که در آن هزاران قطعه سکه و مدال تاریخی از دوران پیش از هخامنشی(از سده ششم پیش از میلاد) تاکنون، به همراه نقشه های تاریخی از پهنه جغرافیایی ایران در هر دوره تاریخی و توضیحاتی درباره سلسله حکومت های ایران از دوره هخامنشی تا امروز به نمایش درآمده است.
نمایشگاه دائمی خاندان غفاری و کمال الملک که مجموعه تابلوهای نقاشی محمد غفاری، نقاش سرشناس تاریخ معاصر ایران، به همراه آثار هنرمندان دیگر خاندان غفاری همچون میرزاابوتراب و ابوالحسن خان غفاری(صنیع الملک) را شامل می شود.
نمایشگاه دائمی تک اثر، درواقع نمایشگاهی فصلی برای نمایش یک اثر از مجموعه آثار نادیده موجود در مخزن های آثار موزه، همراه با تابلوها، توضیحات و نماهنگ های جذاب و پرداختن به آن از منظرهای گوناگون است.
نمایشگاه دائمی حاج حسین آقا ملک هم مجموعه شرح حال، آثار، دست نوشته ها، تصویرها و دیگر وسایل شخصی حاج حسین آقا ملک به همراه تندیسی زیبا و هنرمندانه از وی به اضافه نقشه بزرگ موقوفات ملک در خراسان و همچنین بازطراحی اتاق شخصی وی در خانه پدری را دربر می گیرد.
نمایشگاه دائمی خوش نویسی و نگارگری نیز مجموعه ای از آثار برجسته خوش نویسی از بزرگ ترین و نامدارترین خوش نویسان ایران و اسلام به همراه آثار نگارگری، لاکی(روغنی)، اسناد و نسخه های نفیس خطی با ویژگی نمایش سیر دگرگونی و تکامل خط های ایرانی اسلامی از خط کوفی تا خط نستعلیق است.
نمایشگاه دائمی آثار لاکی شامل مجموعه قلمدان، جلد لاکی، قاب آیینه و سرچسب دانِ آراسته شده با نقاشی لطیف و شاعرانه هنرمندان ایرانی، از دوره های صفوی و قاجار می شود.

نمایشگاه دائمی آثار اهدایی
«بانو عزت ملک ملک» هم گنجینه ای از تابلوهای نقاشی قاجاری، نسخه های خطی، قلمدان، اسناد تاریخی همچون وقف نامه و مبایعه نامه، سرقلیان و آثار لاکی است.
نمایشگاه دائمی اسناد نیز دربرگیرنده گزیده سندهای گوناگون تاریخی است که به زودی افتتاح می شود.
نمایشگاه دائمی تمبر، مجموعه ای گزیده از نفیس ترین تمبرهای جهان و ایران با امکان جست وجو درمیان تمبرهای مجموعه حاج حسین آقا ملک است. جالب است بدانید که در این نمایشگاه، عکس تمبر خود را می توانید بسازید و به یادگار ببرید.
نمایشگاه دائمی «هزارداستان»، رنگین کمانی جذاب از نسخه های خطی تاریخ تمدن اسلام و ایران برپایه روایتگری و داستان سرایی، همراه با نگاره هایی از داستان های پرآوازه تاریخی است.
نمایشگاه دائمی هنر و زندگی، گنجینه ای از آثار و اشیای تزیینی در شاخه های گوناگون هنری با هدف نمایشِ نقش هنر در زندگی ایرانی در تاریخ است.
نمایشگاه دائمی علوم اسلامی، طبقه بندی دانش ها در تمدن اسلامی ایرانی، به همراه معرفی دانشمندان ایرانی مسلمان و بازشناسی گوشه هایی از دستاوردهای آنان در زمینه علوم دقیقه را شامل می شود.
بهره گیری از فناوری های نوین دیجیتال به ویژه نمایشگرهای لمسی و امکانات شنیداری و دیداری، از ویژگی های پاره ای تالارهای موزه ای به شمار می آید. همچنین در سرسرای دوم، امکان جست وجوی دیجیتال درمیان گنجینه آثار فراهم است.

دیگر بخش ها و خدمات فرهنگی
کتابخانه و موزه ملی ملک برای گسترش خدمات درزمینه فناوری دیجیتال، بسترهایی همچون پایگاه مجازی(پورتال)، کتابخانه دیجیتال و نمایشگاه مجازی کمال الملک فراهم کرده است. همچنین نرم افزار(Application) موبایل کتابخانه و موزه ملی ملک ویژه تبلت ها و گوشی های هوشمند(سیستم های ios و android) طراحی شده است که به مخاطبان امکان جست وجو در نسخه های خطی، چاپ سنگی و سربی و کتاب های چاپی مجموعه را می دهد. برپایی نمایشگاه در نگارخانه(نمایش موقت آثار موجود در کتابخانه و موزه و نمایش آثار مجموعه داران خصوصی و هنرمندان فعال در زمینه هنرهای اسلامی ایرانی)، برگزاری نمایشگاه های سیار(ارائه بسته های نمایشگاهی از تصویر آثار گنجینه به نگارخانه ها، موزه ها، مراکز علمی و تحقیقاتی، دانشگاه ها و مدرسه های سراسر کشور)، خدمات آموزشی ویژه کودک و نوجوان(برگزاری تورهای آموزشی موزه ای در مدرسه ها و مجتمع های فرهنگی، تشکیل کارگاه های عملی برای تورهای گروهی کودک و نوجوان و طراحی و اجرای تورهای بازدید هدفمند از آثار گنجینه به همراه ارائه سرگرمی های موزه ای مانند پازل های سکه و نقاشی) و برگزاری نشست های تخصصی و دوره های عالی آموزشی در حوزه فرهنگ و هنر سنتی اسلامی ایرانی، از دیگر خدمات ارائه شده به مخاطبان است. سرسرای ملک نیز با ظرفیت گردهم آیی بیش از 100نفر، برای برگزاری مراسم و آیین های فرهنگی، آمادگی دارد. مرمت آثار موزه ای و نسخه های خطی، مستندنگاری به روش اسکن و عکاسی صنعتی، صحافی و جلدسازی به شیوه های مدرن و تخصصی، از دیگر خدمات فرهنگی و تخصصی کتابخانه و موزه ملی ملک است. در کنار این ها، فروشگاه محصولات فرهنگی موسسه، تولیدات گوناگون مرتبط با حوزه فرهنگ و هنر اسلامی ایرانی را در زمینه های کتاب و کتابچه، اشیای تزیینی هنری، اقلام و کالاهای تبلیغاتی، آثار دیداری و شنیداری و هدایای فرهنگی به ویژه تولیدات برگرفته از گنجینه آثار کتابخانه و موزه ملی ملک را به مخاطبان ارائه می دهد.