خانواده مهم‌ترین نهاد آموزشی فرهنگ‌شهروندی است

سیدمحمدرضا ناظمی دکترای تخصصی روان‌شناسی و مدرس دانشگاه

کد خبر: ۲۴۲۷

تاریخ : ۰۳ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۲۹

نوشته

کودکی بخشی از زندگی هر فرد است و گرچه به لحاظ زمانی کوتاه است‌، به‌دلیل تأثیرپذیری و تکوین شخصیت فرد در این دوره، اهمیت فراوان دارد. از سوی دیگر، این قشر از جامعه به‌دلیل آسیب‌پذیری‌، مراقبت و توجه بیشتری از‌سوی بزرگ‌ترها نیاز دارد. فکر کودکان محدود است و نمی‌توانند در یک لحظه به چند موضوع فکر کنند. ممکن است یک کودک بداند که چه زمانی برای عبور از عرض خیابان امن و مطمئن است‌، اما یک تغییر ناگهانی در شرایط ترافیک، سبب گیج‌شدن او می‌شود‌. ممکن است در تشخیص جهت صدای اتومبیل‌هایی که به‌سمتش می‌آید‌، دچار مشکل شود، یا اگر تنها در اتومبیل بماند، نداند چگونه می‌تواند از خود مراقبت کند تا مشکل یا حادثه‌ای برایش به‌وجود نیاید.
گام نخست آموزش ترافیک از خانواده آغاز می‌شود؛ اگر افراد خانواده با فرهنگ ترافیک آشنا شوند و در رفتار خود آن را رعایت کنند، می‌توانند بر فرزندان خود نیز تأثیر بگذارند. به‌عبارتی رفتارهایی مانند رد‌شدن از محل مخصوص عابر پیاده، عبور از پل‌‌های روگذر و زیرگذر به‌جای رد‌شدن از لابه‌لای ماشین‌ها و... الگوی رفتاری کودکان در سال‌های آینده خواهد شد و پایه شکل‌گیری فرهنگ درست از خانواده‌هاست.
والدین می‌توانند آموزش قوانین را در منزل از حدود سه تا چهارسالگی شروع کنند. در آموزش مسائل مختلف به کودکان باید حوصله و صبر کافی داشت و زمان مناسب را برای یادگیری کودک در‌نظر گرفت. آموزش‌های ترافیکی در این رده سنی باید مطابق با روحیات و شرایط ذهنی کودکان باشد. آموزش‌ قوانین ترافیکی باید بیشتر توسط خود والدین انجام شود؛ برای نمونه زمانی‌که بچه‌ها را به خیابان می‌برند درباره چراغ راهنمایی، قوانین توقف، ایست و عابر پیاده با بچه‌ها صحبت کنند. والدین باید از‌نظر رعایت قوانین ازجمله چراغ راهنما، عابر پیاده و بستن کمربند، خودشان الگوی بچه‌ها باشند.
از سه‌سالگی که بچه‌ها می‌توانند تشخیص خودی و بیگانه را بدهند، خانواده‌ها باید به فرزندانشان بیاموزند هنگام تنها‌ماندن با فردی غریبه در ماشین یا محیط خلوت چطور از خود و بدنشان محافظت کنند. اگر کودکان با سرویس تردد می‌کنند، آموزش این موضوع مهم‌تر است.
همچنین در سن کمتر از 6سال و حتی بیشتر، خانواده‌ها می‌توانند برای آشنایی بیشتر فرزندانشان، آن‌ها را برای تشویق و یادگیری به پارک ترافیک ببرند و در آن فضا آن‌ها را با قوانین آشنا کنند. بهتر است این کار به‌طور مستمر چند بار در طول سال اجرا شود. بازی‌هایی با محتوای آموزش قوانین ترافیکی هم می‌تواند به کودکان در یادگیری قوانین کمک کند. پارک‌های آموزش ترافیک یکی از ابزارهای مؤثر برای رسیدن به این مهم است. در این پارک‌ها محیط و شبکه معابر شهری در ابعادی کوچک‌تر ولی با تجهیزاتی مشابه شبیه‌سازی شده است و کودکان با راهنمایی و هدایت مربیان و همچنین با استفاده از تجهیزات آموزشی با محیطی مشابه شبکه معابر شهری و مقررات راهنمایی و رانندگی آشنا می‌شوند.
مرحله دوم، آموزش در مهدهای کودک‌ها و کودکستان‌هاست. مربیان مهدهای کودک می‌توانند به‌صورت نظری و عملی، کودکان را با عبور‌و‌مرور و خطراتی که آن‌ها را تهدید می‌کند، آشنا کنند. در سنین مهد کودک، می‌توان از بازی‌ها و اشعار و نقاشی برای آموزش کودکان بهره گرفت.
مرحله سوم آموزش، زمانی است که کودک وارد دبستان می‌شود. این مرحله در‌صورت توجه‌نکردن کافی می‌تواند خطرناک‌ترین مرحله باشد؛ زیرا عوامل گوناگونی در این گروه سنی موجب افزایش خطرها می‌شود؛ عواملی از‌جمله: طولانی‌بودن و خطرزا‌بودن مسیر خانه به مدرسه‌، بازیگوشی کودک‌، شوخی با هم‌کلاسی‌ها‌، تمایل به تنهایی‌رفتن به مدرسه. پیشنهاد می‌شود اولیا ضمن شناخت مسیر ایمن خانه و مدرسه‌، چند روز این مسیر را به‌همراه فرزند خود طی کنند تا کودک با مشکل‌های مسیر آشنا شود و یک روز هم می‌توانند بدون اینکه کودک بفهمد، مراقب او باشند .
مرحله چهارم زمانی است که کودک وارد دوره راهنمایی می‌شود. در این مرحله از آموزش، مدرسه نیز مسئولیت هماهنگی با اولیا را برعهده دارد. باید ضمن انتخاب گذربان یا پلیس برای کمک به دانش‌آموزان به‌منظور عبور ایمن، دانش‌آموزان را فعالانه درگیر کرد. لازم است متناسب‌با کلاس و سن دانش‌آموزان درس‌هایی در کتاب‌های درسی گنجانده شود. در حال حاضر، تعدادی درس دراین‌زمینه در کتاب‌های درسی وجود دارد‌، اما اول اینکه متن‌ها اشکالات زیادی دارد و دوم اینکه ناکافی است.

این‌ نکات، پیشنهادهایی برای آموزش رسمی بود‌. برای آموزش‌های غیررسمی نیز پیشنهادهایی مطرح است که می‌توان آن‌ها را به دو دسته آموزش حضوری و غیر‌حضوری تقسیم کرد. آموزش حضوری شامل جنگ‌ها و مسابقات و استفاده از پارک آموزش ترافیک است .آموزش غیرحضوری با بهره‌گیری از رسانه‌ها انجام می‌گیرد. رسانه‌ها را می‌توان به‌طور‌کلی به چهار دسته تقسیم کرد‌: رسانه‌های نوشتاری شامل کتاب، جزوه‌، بروشور و مطبوعات؛ رسانه‌های شنیداری شامل رادیو‌، نوار و سی‌دی؛ رسانه‌های دیداری؛ محصولات چندرسانه‌ای یعنی ‌آموزش با استفاده از نرم‌افزارهای رایانه‌ای‌‌.
در پایان باید گفت آموزش فرهنگ ترافیک به کودکان، از اساسی‌ترین موضوعات مربوط‌به فرهنگ‌سازی و افزایش توجه و احترام به مقررات و قوانین ترافیکی در شهرهاست.