حساس‌سازی شهروندان برای رفتاری‌های اجتماع‌پسند

دکتر مهدی تقوایی - رفتارشناس

کد خبر: ۲۶۸۹

تاریخ : ۰۸ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۳۹

نوشته

یکی از ویژگی‌های رفتاری ما که مشخص‌کننده انسان‌ بودن ماست، زندگی در‌‌کنار یکدیگر است؛ به‌عبارتی زندگی جمعی که حیات این اجتماع، تابع قوانین، آداب، رسوم و سنت‌های ماست. احترام به قوانین نشان‌دهنده منش رفتاری هر فرد در جامعه است. حتی در دین اسلام هم داریم که احترام به حقوق یکدیگر امر واجبی است و آنچه را برای خودمان می‌پسندیم برای دیگران هم باید محترم بشماریم و بخواهیم. به‌عبارتی یک فرد مومن مسلمان که در محیط اجتماعی زندگی می‌کند، باید تابع قوانین باشد و آن‌ عقاید و اصول اجتماعی را رعایت کند و در‌صورتی‌که این قوانین را رعایت نکند، سبب سرخوردگی جامعه و بروز رفتارهای ناهنجار اجتماعی خواهد شد که از این رفتارها به‌عنوان «کج‌کارکردها» یاد می‌کنیم.
کج‌کارکردها در کوتاه‌مدت می‌توانند رفتارهایی مانند آسیب‌رساندن به اموال عمومی را به‌دنبال داشته باشند و در دراز‌مدت می‌توانند تنش‌زا شوند و به شکست اعتماد در افراد جامعه بینجامند. برای اینکه بتوانیم رفتارهای هنجار را در جامعه توسعه بدهیم و از رفتارهای ناهنجار بکاهیم چه باید انجام بدهیم؟

فراتر از قانون
امروز دنیا به این سمت در حرکت است که رفتارهای فراتر از قانون را گسترش بدهد؛ به عبارتی «فراتر از فرهنگ شهروند خوب بودن» را آموزش می‌دهد. شما حق نشستن روی صندلی را دارید اما فراتر از این قانون این است که شما جای خود را به فردی که سن زیادی دارد بدهید. اگر زباله‌ای روی زمین افتاده آن را جمع کنید، حتی اگر شما آن را به زمین نینداخته‌اید.

حساس‌سازی شهروندان
هر جامعه‌ای برای اینکه به حیات سودمند خود ادامه بدهد نیازمند قوانین و حساس‌سازی شهروندان به اجرای آن است. این قوانین توسط نهاد و سازمان‌ها که قانون‌گذار هستند تصویب می‌شود و این موارد باید برای شهروندان نهادینه شود. درصورتی‌که این قوانین ازسوی افراد نادیده گرفته شود در آینده ضدارزش‌ها به ارزش تبدیل خواهند شد. به‌عنوان مثال فردی را در نظر بگیرید که صف را رعایت نمی‌کند؛ درصورتی‌که مردم ‌به کار همشهری خود اعتراض نکند یا حساس نباشند، در آینده کار او مثبت تلقی شده و از او به‌عنوان فردی زرنگ یاد می‌شود.

تشویق، نه تنبیه
برای اینکه بتوانیم قوانین را اجرا کنیم باید از ابزارهای تشویقی و ترغیبی استفاده کنیم؛ زیرا افراد جامعه از یکدیگر الگو می‌گیرند. بنابراین اگر ما افرادی را که شهروند خوبی هستند تشویق کنیم، سایر شهروندان از رفتار او الگو خواهند گرفت.

ابزار‌های تشویق
رشد دادن فرد، دادن شأن اجتماعی به او، مسئولیت بیشتر و دیده شدن او در جامعه می‌تواند از‌جمله ابزارهای تشویقی شهروندان باشد. سیستم‌های مالی و پولی چندان برای این موضوع نمی‌توانند اثرگذار باشند. بدون شک همه ما تمایل داریم در موقعیتمان شرایطی ایجاد شود که ترقی و پیشرفت کنیم، دیده بشویم و این موضوع می‌تواند بهترین ابزار برای اجرایی‌کردن قوانین باشد.
ناگفته نماند که باید قوانین صریح و روشنی برای افراد هنجارشکن داشته باشیم که ضمانت‌ اجرایی سریعی داشته باشد تا درصورت اشتباه، فوری نتیجه عمل خود را ببینند. این تنبیه می‌تواند پایین‌آمدن جایگاه اجتماعی و محروم‌شدن از حقوق شهروندی‌شان باشد.