از چشم خدا بیرون نیستیم

محمدرضا جواهری، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد

کد خبر: ۲۸۰۳

تاریخ : ۱۰ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۷:۵۵

نوشته

ضامن درستی عمل مؤمن چیست؟ چه چیزی بیشترین نقش را در چگونه زیستن انسان‌ها دارد؟ چه زیستنی بهترین زندگی است؟ چه باوری نقش بنیادین در بهبود زندگی انسان‌ها دارد؟
در معارف اهل‌بیت (ع) و وصایا و مواعظ آنان پاسخ این پرسش‌ها وجود دارد. در آموزه‌های الهی اهل‌بیت(ع) معیارهای حیات طیبه و عوامل مؤثر در حرکت خودسازی و بهبود گفتار و رفتار انسان‌ها و اصلاح قول و فعل بیان‌ شده است.
مردی از امام جواد(ع) درخواست وصیت کرد و گفت: «أوصنی»؛ پندم ده. امام فرمود: «تقبل؟»؛ قبول می‌کنی و می‌پذیری؟ گفت: آری. امام نهم در وصیت به وی فرمود: «وَ اعلَمْ أَنَّکَ لَنْ تَخْلُو مِنْ عین‌ا... فَانْظُرْ کَیفَ تَکُونُ»؛ بدان و آگاه باش! تو هرگز از چشم خدا خالی نیستی و بیرون نمی‌روی، پس دقت کن و مواظب باش چگونه هستی. (تحف‌العقول عن آل الرسول(ع)، ص 455 * بحارالانوار، ج 78، ص 358)
در این وصیت امام محمدتقی(ع)، آگاهی مسئولیت‌آور و سازنده راه رشد، آموزش داده‌ شده است.
علم و آگاهی سازنده گفتار و رفتار در این رهنمود الهی یادآوری شده است. امام فعل امر از ماده «علم» را در آغاز این وصیت آورده‌اند و فرموده‌اند: «و اعلم»؛ بدان! بنابراین آنچه در ادامه این جمله آمده است، «معلوم» بسیار بزرگ و مهمی است که «علم» به آن سرنوشت‌ساز است.
دستور به این «علم» از سوی امام جواد (ع)، نشان‌دهنده اهمیت و ضرورت کسب این دانش است.
امام جواد(ع) فرمان می‌دهند: بدان و آگاه باش تو در هیچ زمانی -از پیدایش تا مرگ- و تا ابد از «عین‌ا...» خالی و خارج نیستی و نمی‌توانی از «عین‌ا...» بیرون بروی. «لَنْ تَخْلُو» فعل نفی ابد است و کلمه «لن» بر سر فعل مضارع، نفی ابدی را می‌رساند. بدان از لحظه‌ای که در آن حضور داری تا ابدیت از چشم خداوند خالی نیستی. هیچ زمان و هیچ مکانی از چشم خدا خالی نیست.
عالم محضر خداوند است. هیچ‌جا از دید خداوند بیرون نیست. دید خدا فراگیر و همه‌جایی است. هرجا باشی در منظر و دید خداوند عزوجل هستی.
در این فراز از وصیت امام جواد(ع) به صحابی مشتاق وصیت و موعظه، نخست به آگاهی و علم به «علم نامحدود» و «قدرت بی‌پایان» خداوند فرمان داده‌اند، سپس به اثر عملی همان علم امر کرده‌اند. در این وصیت 2 فعل امر وجود دارد؛ در آغاز سخن فعل امر «وَاعلَم» و در ادامه فعل امر «فَانظُر» را به‌کار برده‌اند.
علم به مبدأ و معاد باید راهنمای حرکت و سازندگی باشد. در این حدیث به دنبال فعل «اعلم» فعل «فانظر» وجود دارد و فعل دوم با «فاء» است و دستور به برقراری ارتباط و پیوند بین فعل اول و دوم می‌باشد.
تحقق فعل اول سبب و علت فعل دوم است و لازم است بر اساس فعل اولی فعل دوم تحقق یابد.
امام جواد(ع) بعد از دستور به علم، به عدم خلو هیچ‌جا از چشم علم و قدرت الهی با فعل «فانظر» دستور به «نظر» داده‌اند.
راغب اصفهانی درباره نظر نوشته است: «النَّظَرُ تَقْلِیبُ البَصَرِ و البصیرةِ لإدرَاکِ الشی‌ءِ و رؤیَتِهِ، و قد یُرادُ به التَّأَمُّلُ و الفَحْصُ، و قد یراد به المعرفةُ الحاصلةُ بعد الفَحْصِ، و هو الرَّوِیَّةُ»؛ نظر گرداندن چشم و بصیرت برای درک شیء و دیدن آن است و گاهی از آن درنگ و کاوش اراده می‌شود و گاهی از آن معرفت حاصل پس از کاوش اراده می‌شود و آن رویّه است. (المفردات فی غریب القرآن، ص 497)
امام جواد(ع) در این وصیت، همه جهانیان را به نظر و دقت در کارهای خویش فراخوانده‌اند و هشدار داده‌اند: بدانید که از چشم خدا بیرون نیستید؛ پس مواظب گفتار و رفتار خود باشید. دقت کنید چگونه زندگی می‌کنید، چگونه می‌باشید و چه می‌کنید و چه می‌گویید. «کیف تکون» همه سخنان و کارهای انسان‌ها را شامل می‌شود. ایمان حقیقی، ضامن سلامت و صحت قول و فعل انسان‌هاست. ایمان مذهبی و ایمان حقیقی بیش از دوربین و جریمه‌های سنگین، افراد را از گناهان و تخلف بازمی‌دارد. ایمان انسان به اینکه هرکجا باشد از چشم خدا بیرون نخواهد بود، ظرفیت بسیار زیادی برای کنترل و مراقبت و مواظبت انسان‌ها دارد.