آزادی بدون مطبوعات، ممکن نیست

در نشست «بررسی قوانین مربوط به آزادی مطبوعات در ایران و جهان» مطرح شد

کد خبر: ۳۱۲۷

تاریخ : ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۱:۰۹

نوشته

شکیبا افخمی‌راد - بنیاد امید ایرانیان دوشنبه 14مرداد، در آستانه روز خبرنگار جلسه‌ای درباره بررسی جامع مطبوعات ایران و جهان ترتیب داده‌ بود؛ نشستی که با حضور احمد احمدی، وکیل، حقوق‌دان و استاد دانشگاه، برای بررسی قوانین مربوط به آزادی مطبوعات در ایران و جهان برگزار شد. در گزارش پیش‌رو مروری کرده‌ایم برخی مباحث مطرح‌شده در این نشست را.

نقش مطبوعات در گسترش آزادی‌ها
احمد احمدی صحبت‌هایش را این‌گونه آغاز کرد: «ما مطبوعات را رکنی از دموکراسی می‌دانیم؛ یعنی اگر حکومت بخواهد رضایتمندی مردم را فراهم سازد، باید بتواند محیطی ایمن برای اصحاب قلم، نویسنده‌ها و سخنرانان ایجاد کند.» او با نقل این جمله از کنت دو میرابو، سیاستمدار و روزنامه‌نگار فرانسوی، درباره اینکه آزادی مطبوعات ازجمله آزادی‌هایی است که بدون آن به دیگر آزادی‌ها نمی‌توان دست یافت، صحبت‌هایش را ادامه داد: «میرابو نقش مطبوعات را در مسیرکمک به گسترش آزادی‌ها موثر می‌دانست؛ نقشی بنیادین که با استفاده از آن، باید حقوق و آزادی‌های عمومی را تعریف کرد.» در ادامه احمدی تعریفی از قانون اساسی ارائه کرد و گفت: قانون اساسی، مادر تمام قانون‌هاست و معمولا ریز مسائل را مطرح نمی‌کند؛ یعنی کلیت قضیه را در یک جمله می‌گوید؛ جمله‌ای که دریایی از مسائل در آن مطرح است.
به گفته او یکی از موضوعاتی که قانون اساسی به آن ورود پیدا می‌کند، مطبوعات است: «بحث آزادی‌های مختلف ازطریق مطبوعات ایجاد می‌شود و از مسیر مطبوعات است که ایده‌ها و عقاید مطرح می‌شود؛ یعنی اگر شما مطبوعات را نداشته باشید، آزادی‌ها را هم ندارید و وقتی آن‌ها سرکوب شوند، مسلما با مشکل روبه‌رو می‌شوید.»
بحث دیگری که احمدی مطرح کرد، موضوع نگرش عمومی به آزادی مطبوعات بود؛ جایی که به گفته او پای دولت به میان می‌آید و می‌تواند در این زمینه مداخله کند. موضوعی که در سه بعد فردی، اجتماعی و سیاسی می‌تواند بررسی شود: «دولت دوست دارد اعمال قدرتش را انجام دهد؛ مثلا درزمینه احقاق حقوق عامه، دولت خط قرمزها را برای مطبوعات مشخص می‌کند یا در حوزه اخلاق حسنه، شما اگر هر عکس و تصویری را منتشر کنید، دولت با ورود به قضیه، از ارزش‌های اخلاقی جامعه دفاع می‌کند و نمی‌گذارد شما هر اقدامی را انجام دهید. همچنین دولت در موضوعاتی که با نظم عمومی مغایر باشد، ورود پیدا می‌کند.»
این حقوق‌دان در ادامه با نشان دادن نمودار تشکیلاتی وزارت ارشاد گفت: معاونت مطبوعاتی، یکی از معاونت‌های وزارت ارشاد است که فقط مسئول امور مطبوعاتی است؛ معاونتی که خود از زیرمجموعه‌هایی چون اداره‌کل و موسسات وابسته، اداره‌کل مطبوعات و خبرگزاری‌های داخلی، اداره‌کل رسانه‌های خارجی، اداره‌کل تبلیغات و اطلاع‌رسانی، دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها، نهادها و شورای تخصصی، موسسه فرهنگی‌مطبوعاتی نشرآوران و اداره حراست تشکیل شده‌ است. همین امر اهمیت مطبوعات را نشان می‌دهد.

دغدغه‌ای برای ایجاد حس امنیت
احمدی در صحبت‌هایش به اهمیت آزادی بیان در فرمایش‌های امام‌علی(ع) نیز اشاره کرد؛ اینکه حضرت علی(ع) از مردم کمک خواسته‌اند تا ایشان را به نقد بکشانند و چاپلوسی نکنند. به نظر او همین موضوع نشان می‌دهد که در حکومت اسلامی چه خط‌ومشی‌ای باید وجود داشته باشد: «آزادی بیان در اسلام، موضوع بسیار جالبی است و می‌توان از آن استنباط کرد. کسانی که می‌نویسند و در کار مطبوعات هستند، می‌توانند در هوشیار کردن حاکمان اسلامی تاثیرگذار باشند.» احمدی همچنین به ماده‌هایی از اسناد بین‌المللی اشاره کرد که توجه دولت‌ها را به مسئله مطبوعات جلب می‌کنند.این حقوق‌دان در ادامه صحبت‌هایش، از دو اصل24 و 168 قانونی اساسی که موضوعاتی را درباره مطبوعات مطرح می‌کنند، هم یاد کرد: «در اصل24 آمده است: نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند، مگر آنکه مخل مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد. تفصیل آن را قانون معین می‌کند.
همچنین در اصل168 قانون اساسی آمده‌ است: رسیدگی به جرائم سیاسی و مطبوعاتی، علنی است و با حضور هیئت‌منصفه در محاکم دادگستری صورت می‌گیرد.»
به نظر احمدی، برای بهینه کردن فعالیت مطبوعات و توسعه آزادی‌ها باید دو اصل حاکمیت قانون و حکمرانی شایسته را درنظر گرفت. این دو اصل راهنمای دولت‌ها و حکومت‌ها در موضوع نظارت بر مطبوعات هستند: «حاکمیت قانون، قاعده کلی در حقوق است که به موجب آن، تصمیمات حکومتی براساس اصول شناخته‌شده حقوقی گرفته می‌شود. اگر حاکمیت قانون بدون تبعیض باشد، رضایتمندی ایجاد خواهد شد. حکمرانی شایسته نیز موضوعی است که به موجب آن، دولت‌ها باید اقداماتی انجام دهند تا حس رضایتمندی مردم رو به فزونی باشد. حکمرانی شایسته، موضوعاتی چون شفافیت، حاکمیت قانون، مشروعیت و شایستگی، پاسخ‌گویی و اجماع را شامل می‌شود و مطبوعات در موضوعاتی چون شفافیت و پاسخ‌گویی دولت‌ها می‌توانند کارآمد باشند.»
این حقوق‌دان در جمع‌بندی صحبت‌هایش پیشنهاد داد آموزش حقوق برای اصحاب رسانه و مخاطبان آن گسترش یابد. همچنین به نظر او بهبود نظام حقوقی مطبوعات بدون درنظر گرفتن اصلاحات اقتصادی، غیرممکن است.
احمدی در پایان این نشست، مسئولیت کارگزاران به‌ویژه وزیر ارشاد را در توسعه آزادی‌ها سنگین دانست. به گفته او، وزیر ارشاد باید دغدغه‌اش کمک کردن به بهبود آزادی‌های عمومی و ایجاد حس امنیت برای نویسنده‌ها باشد.