دست های بسته برای نجات باغ ها

دستگاه های متولی، اختیار چندانی برای مبارزه با تخریب باغ ها ندارند

کد خبر: ۳۳۰۲

تاریخ : ۲۰ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۱۵

نوشته

مهرانی - تخریب لکه های سبزِ مشهد، خبرِ جدیدی نیست؛ فقط هر بار قرعه به نام یکی از باغ ها می افتد. فرقی نمی کند قطع یک درخت باشد یا درختانی به اندازه یک باغ چند هکتاری. گاهی با بولدوزر به جانِ آن ها می افتند و برخی اوقات کاری می کنند که درختانِ ایستاده، از ریشه بخشکند؛ درختانی که حُکم کپسول های اکسیژن شهر را دارند و هر لحظه که نباشند، آلودگی، ریه های شهر را نشانه می گیرد و چشمانمان به جای سرسبزی باید به نازیبایی برج ها و ساختمان های زمخت عادت کند.

محیط زیست؛ متولی، اما بدون رأی!
مدیرکل محیط زیست خراسان رضوی می‌گوید: موضوع فضای سبز مشهد در کمیسیون ماده5 که ریاست آن با سازمان جهاد کشاورزی است، بررسی می شود اما اداره کل محیط زیست استان با وجود حضور در این کمیسیون حق رأی ندارد. تورج همتی به شهرآرا می گوید: در این کمیسیون علاوه بر مسائل حرفه ای محیط‌زیست، مسائل فرابخشی را نیز مطرح می کنیم.
وی ادامه می دهد: متأسفانه به دلیل اینکه در کمیسیون یاد شده جایگاه قانونی برای محیط‌زیست تعریف نشده است، تا حدودی ورود پیدا کردن به موضوعات سخت است؛ زیرا بعضی مواقع ممکن است اصلا به این جلسه دعوت نشویم. به هر حال نداشتن حق رأی محیط زیست خلأیی قانونی است، اما گزارش های مردمی و طرفداران محیط زیست این خلأ را پر می کند.

گزارش های متعدد تخلف در 2 سال اخیر
وی ادامه می دهد: طی 2سال اخیر، گزارش های بسیاری درباره تخلف و قطع درختان درخصوص باغ هایی همانند وکیل آباد، ملک آباد و کمربندهای سبزی که در حاشیه شمالی و جنوبی مشهد قرار دارد، به دست ما رسیده است. وی اضافه می کند: بعضی از این باغ ها با اهداف اقتصادی تغییر کاربری یافته و به فضای گلخانه ای تبدیل شده اند، یا اینکه گزارش هایی درباره سوزاندن برگ ها و شاخه های خشک درختان اعلام وصول شده و در این زمینه اخطاریه هایی نیز صادر شده است. این موضوع موجب آلودگی هوا می شود و نباید اقدامی صورت بگیرد که به باغ ها آسیبی وارد شود.
همتی بیان می کند: در بعضی موارد مانند باغ آستان قدس در کوهسنگی، بولوار توس و پارک ملت نیز گزارشی از تخلف دریافت نکرده ایم، اما در سایر موارد، تذکرات و اخطاریه های لازم، صادر و حتی در برخی موارد کار به مراجع قضایی کشیده شده است. مدیرکل محیط زیست خراسان رضوی در پاسخ به این سؤال که «آیا اقدام خاصی برای حفاظت باغ های قدیمی مشهد انجام می شود یا خیر»، بیان می کند: اداره کل میراث فرهنگی استان، متولی باغ هایی است که ثبت تاریخی شده اند و اداره محیط زیست در این حوزه نظارت مستقیم ندارد.

فضای سبز یکی از کاربری های مظلوم است
با این وضعیت حفظ و نگهداری، آیا ممکن است باز هم شاهد نابودی باغ ها در مشهد باشیم؟ همتی در پاسخ به این سؤال می گوید: متأسفانه این امکان وجود دارد که در آینده شاهد ادامه این نابودی ها باشیم. وی خاطرنشان می کند: مشهد دارای جاذبه های گردشگری فراوان است، اما در میان فضاهای توسعه شهری فضای سبز، در این شهر مظلوم واقع شده است. البته طرح کمربند شمالی اقدام خوبی است و قرار است شهرداری در این فضاها 10 هزار هکتار فضای سبز ایجاد کند.

قطع درختان پیش از اینکه جوانه بزنند
رئیس اداره حفاظت محیط زیست طرقبه و شاندیز نیز درباره نابودی باغ ها بیان می کند: اواخر سال 96 و اوایل سال 97 بود که گزارش هایی مردمی مبنی بر تخریب درختان در باغی 20 هکتاری واقع در جاده قدیم قوچان دریافت کردیم. خوشبختانه به موقع پرونده تخلفی در این زمینه تشکیل شد و در اختیار دادستانی قرار گرفت. بر این اساس، نهادی که متولی موضوع بود احضار و پیگیری های لازم در این خصوص انجام شد. این باغ متعلق به یک کارخانه بود و مالک آن قصد ویلاسازی در آن داشت. متأسفانه پیش از اینکه درخت ها جوانه بزنند، شروع به قطع درختان کرده بودند و همان جا نیز آن ها را می سوزاندند که آثاری از تخریب به بیرون باغ سرایت نکند.

همراهی شورای حفظ حقوق بیت المال
مرتضی شیرزور به شهرآرا می گوید: به دلیل اینکه محیط زیست ضابط قضایی است، دادستانی اختیاراتی به این دستگاه تفویض کرده است و حتی در مواردی به عنوان مطلع گزارش هایی به دادستانی ارائه می کنیم تا پیگیری های لازم در این خصوص صورت گیرد.
وی‌ بیان می کند: قانون حفظ و توسعه فضای سبز به شهرداری ها اختیار تام داده است، اما در این موارد با توجه به اینکه شورای حفظ حقوق بیت المال یک شورای فراقوه ای است، به این موضوع ورود پیدا کرده است. محیط زیست نیز جزو اعضای این شوراست و در موضوع تخریب باغ به عنوان عضو اصلی وارد می شود و صورت جلسه تخلف تنظیم می کند. معمولا ارگان متولی شهرداری است، اما گاه باغ هایی وجود دارد که جهاد کشاورزی بر آن نظارت می کند. بعضی قسمت ها نیز جزو اراضی ملی است که اگر در حریم باشد راه و شهرسازی و اگر خارج از حریم باشد، منابع طبیعی به آن ها ورود پیدا می کند.
شیرزور می گوید: اوایل امسال نیز تعدادی راننده خودرو به این بهانه که تعدادی درخت در مسیر برای مردم خطر دارد، اقدام به قطع درختان کهن سال کردند. در ادامه مشخص شد این افراد بیشتر از جنوب خراسان، خراسان جنوبی و استان های مجاور وارد مشهد شده و اقدام به تخریب کرده اند؛ بنابراین برای آن ها پرونده قضایی تشکیل شد.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست طرقبه و شاندیز بیان می کند: پیش از این، سند 65 هکتار از کمربند سبز مشهد به نام یک ارگان دولتی بود. خوشبختانه با پیگیری ای که صورت گرفت، آن سند باطل و به دولت عودت داده شد. ضمن اینکه قرار شد این زمین با عنوان «بوستان شادی» در اختیار شهرداری قرار بگیرد. قسمت دیگر در کمربند سبز جنوبی مشهد، 120 هکتار بود که از این میزان، 22 هکتار اراضی پارک طبیعت پردیس و بقیه آن اراضی ملی بود و یک مجموعه توانسته بود با صورت جلسات و سندسازی آن را دراختیار بگیرد که خوشبختانه با دستور دادستان رفع تصرف شد. این زمین به طور موقت برای حفاظت در اختیار محیط‌زیست قرار گرفت و اداره راه و شهرسازی و منابع طبیعی نیز برای نگهداری (آبیاری و حفاظت گونه ها) وارد کار شدند.

به روزرسانی شناسنامه باغ ها با تأخیر
در قانون طبق لایحه حفظ و گسترش فضای سبز شهرداری پیش بینی شده است هر 5سال یک بار، وضعیت داخل باغ هایی که در محدوده و حریم شهرها هستند، بررسی شود تا شناسنامه درختان به روز شود. طبق گفته مدیرعامل سازمان پارک ها و فضای سبز شهرداری مشهد، اگر در این مدت پنج ساله درختی در باغ ها کم شده یا تغییر کاربری صورت گرفته باشد، برابر قانون به این موضوع رسیدگی می شود؛ ضمن اینکه جرائم مربوط به کسری درختان به مالک باغ ابلاغ خواهد شد و در دادسرای قضایی پیگیری وصول آن انجام می گیرد و تذکرات لازم نیز ابلاغ می شود.
احمدرضا سلامی می گوید: در حال حاضر طبق اعلام سازمان پارک ها و فضای سبز شهرداری مشهد تمام باغ ها در مشهد شناسنامه دارد، منتهی این باغ ها از برنامه به روزرسانی عقب هستند و مشکل تأخیر نیز ناشی از کمبود اعتبارات است.

کاهش باغ های مشهد
وی بیان می کند: به طور طبیعی مساحت باغ ها نسبت به قبل کاهش یافته است. اگر شهرهای کشور را رصد کنیم، متوجه می شویم خیلی از شهرها باغ شهر بوده اند، اما به تدریج که طرح های جامع و تفصیلی بازنگری شده است و با توجه به رشد جمعیت و توسعه افقی شهرها، خیلی از باغ ها داخل شهر قرار گرفتند و تغییر کاربری مسکونی، تجاری، بهداشتی و ... دادند.
سلامی اضافه می کند: میزان باغ های آستان قدس در مشهد بیش از 500 هکتار و باغات بخش خصوصی نیز حدود 2400 هکتار است.
مدیرعامل سازمان پارک ها و فضای سبز شهرداری مشهد با اشاره به پرونده های موجود در کمیسیون ماده7 بیان می کند: مالکان برخی باغ ها قصد دیوارکشی، ساختمان سازی داخل باغ و قطع تعدادی از درختان را دارند که در این راستا ضمن برخورد قانونی و اعمال جریمه، به شهرداری های مناطق اعلام می کنیم شناسنامه باغ را به روز کنند و از مالک برای حفظ آن تعهد بگیرند.

ضرورت تشویق مالکان برای حفظ باغ ها
وی بیان می کند: متأسفانه ارزش افزوده باغ هایی که در حریم شهرها قرار دارند و با گسترش شهرها به محدوده وارد شده اند، بالاست و با جریمه هم نمی توان مانع از این ارزش افزوده و تغییر کاربری شد. بسیاری از مالکان باغات، کم آبی را دلیل از بین رفتن درختان مطرح می کنند. این موضوع خارج از منطق هم نیست. البته باید قوانین و مقررات اصلاح شود. باید خدماتی تشویقی برای مالکان باغ هایی که مایل به حفظ باغ هستند، وضع شود. از آن طرف، مشکلات کمبود منابع آبی در تمام کشور از جمله مشهد موجب شده است باغ هایی که پیش از این منبع آبی داشتند، به تدریج کم یا حذف شوند.
سلامی در پاسخ به این سؤال که «آیا اقدامات برای حفظ باغ های مشهد کافی است؟» می گوید: نمی توان ادعا کرد اقدامات کافی است، اما در حال پیگیری مفاد پیش بینی شده قانون هستیم.
وی اضافه می کند: سازمان پارک ها عضو کمیسیون نیست، اما به نظر می رسد حداقل در پرونده های مربوط به باغ ها، این سازمان حتی بدون حق رأی می تواند حضور داشته باشد و استدلال های مناسبی برای تصمیم گیری ارائه کند.