وزیر علوم در مشهد: مفهوم کرامت ذاتی، یکی از اصول بنیادین عدالت و حقوق بشر است

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری گفت: امروز یکی از اصول، اصل کرامت است؛ همان‌گونه‌که اصل عدالت، یکی از اصول بنیادین است.

کد خبر: ۳۳۰۶۱۶

تاریخ : ۱۵ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۰۹:۳۵

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، حسین سیمایی‌صراف امروز (۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۴) در اجلاسیه بین‌المللی ششمین کنگره جهانی حضرت رضا(ع) در حرم مطهر رضوی، اظهار کرد: پس از دو جنگ جهانی، اندیشمندان غرب به این نتیجه رسیدند که بدون بازتعریف مفاهیم بنیادین انسانی، دستیابی به صلح پایدار ممکن نیست.

وی افزود: کرامت ذاتی، به‌عنوان یک اصل و منبع، بنیان ارزش‌ها، حقوق، عدالت، آزادی، حق تعیین سرنوشت و آزادی بیان شد. این پرسش مطرح است که آیا می‌توان برای این مفهوم در اندیشه اسلامی نیز پیشینه‌ای یافت؟

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری گفت: انتخاب این موضوع برای کنگره، ناشی از اهمیت والای آن در اندیشه معاصر است. اگر بتوانیم جایگاه کرامت را در اندیشه اسلامی روشن کنیم، بسیاری از مسائل فرعی نیز قابل‌حل خواهد بود.

سیمایی‌صراف با اشاره به ضرورت اجتهاد در اصول گفت: امروز یکی از این اصول، اصل کرامت است؛ همان‌گونه‌که اصل عدالت، یکی از اصول بنیادین است. شهید مطهری عدالت را به‌عنوان یک اصل و منبع اجتهاد می‌دانست؛ نه صرفاً یک قاعده فرعی. ایشان عدالت را در سه سطح فلسفی، حقوقی و فقهی تحلیل کردند.

وی ادامه داد: نوآوری ایشان در این بود که عدالت را قاعده‌ای فقهی می‌دانستند؛ نه یک گزاره منفرد و معتقد بودند سایر گزاره‌های فقه باید با آن سنجیده شوند. به‌همین‌سان، کرامت نیز چنین‌جایگاهی دارد و اجتهاد در این اصل، می‌تواند راهنمای بسیاری از مسائل فرعی باشد.

سیمایی‌صراف ادامه داد: کرامت انسانی، با این جایگاه و آثاری که در ادبیات حقوق بشر برای آن شمرده‌اند، نیازمند بررسی و تحلیل در چارچوب اندیشه اسلامی است. پرسش مهم این است که آیا می‌توان مشابه این مفهوم را در متون اسلامی یافت؟

{$sepehr_key_122175}

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در تبیین مفهوم کرامت ذاتی گفت: در فلسفه، وقتی سخن از ذاتی می‌شود، به مفاهیم کلیات خمس یا باب برهان اشاره داریم؛ اما در ادبیات غربی، چنین‌تفسیری از ذاتی وجود ندارد. در جمع‌بندی اندیشمندان غرب، مقصود از ذاتی این است که مجموعه‌ای از حقوق و ارزش‌ها به‌طور مطلق به انسان تعلق دارد؛ بدون درنظرگرفتن عقیده، نژاد، جنسیت، مذهب یا زبان. این نگاه، برابری همه انسان‌ها را درخصوص حقوق بنیادین تأکید می‌کند.

سیمایی‌صراف خاطرنشان کرد: پرسش اساسی این است که آیا کرامت ذاتی یک ویژگی انسانی است که خداوند در وجود او نهاده یا یک اعتبار اخلاقی و هنجار حقوقی است؟ هرچند در نظریه‌پردازی درباره ماهیت آن اختلاف نظر وجود دارد، اما در عمل، نتیجه این است که همه انسان‌ها فارغ از تفاوت‌ها، از این حقوق برخوردارند.

وی تأکید کرد: اندیشمندان اسلامی در برابر این مفهوم واکنش نشان داده‌اند و تحقیقات بسیاری در این زمینه انجام شده است که آیا در اندیشه اسلامی نیز مفهوم کرامت ذاتی به این معنا وجود دارد یا خیر.

وزیر علوم در ادامه سخنان خود با اشاره به تفاوت مفهوم کرامت در ادبیات حقوق بشر و اندیشه اسلامی اظهار کرد: برخلاف نگاه رایج در حقوق بشر که کرامت را صرفاً ذاتی می‌داند، در اندیشه اسلامی علاوه بر کرامت ذاتی، به کرامت اکتسابی نیز تأکید شده است. به باور اندیشمندان اسلامی، انسان می‌تواند با کسب تقوا و فضایل اخلاقی، بر کرامت خویش بیفزاید.

وی افزود: این نگاه، دستاورد مهمی برای اندیشه اسلامی محسوب می‌شود. اما پرسش اساسی این است که آیا می‌توان برای انسان، فارغ از باورها و عملکردها، کرامت قائل شد؟ اگر پاسخ مثبت باشد، آنگاه کرامت می‌تواند به‌عنوان یک اصل حاکم مطرح شود. با رجوع به متون اسلامی، دلیل صریح ایجابی یا سلبی درباره کرامت ذاتی انسان یافت نمی‌شود، اما با تحلیل نصوص و جمع‌بندی شواهد و ادله، می‌توان به این نتیجه رسید که در اندیشه اسلامی کرامت انسانی به رسمیت شناخته شده است.

سیمایی‌صراف با اشاره به روایات متعدد در این زمینه، گفت: در سنت اسلامی، روایات فراوانی وجود دارد که بر احترام و تکریم انسان‌ها تأکید دارند.

وی به روایت معروفی از پیامبراکرم(ص) اشاره کرد که در هنگام عبور جنازه‌ای، حضرت از جای خود برخاستند. وقتی به ایشان گفته شد که جنازه متعلق به یک یهودی است، پیامبر فرمودند «آیا او انسان نبود؟»

وی ادامه داد: این روایت، اگرچه به‌ظاهر یک رفتار ساده است، اما فقها از آن استنباطات فقهی متعددی کرده‌اند؛ ازجمله جواز احسان، صدقه، وصیت و حتی احترام به غیرمسلمان، به این دلیل که او انسان است. این استدلال، پایه‌ای است که بسیاری از فروع فقهی بر اساس آن شکل گرفته است.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در جمع‌بندی سخنان خود اظهار کرد: عقل نیز می‌تواند در این مسیر به ما کمک کند. بر اساس مبانی عقلانی، ظلم قبیح و عدل حسن است؛ لذا کرامت انسانی، به‌عنوان یک حق طبیعی، مورد قبول عقل است. از سوی دیگر، اجماع عقلای عالم، حتی باوجود تفاوت دیدگاه‌ها، بر این نکته اتفاق نظر دارند که کرامت انسانی، فارغ از دین، نژاد، جنسیت یا مذهب، یک اصل پذیرفته‌شده است.

وی تأکید کرد: این اجماع جهانی نشان‌دهنده آن است که کرامت انسانی یک حقیقت مشترک در میان ملت‌هاست و باید به‌عنوان بنیانی برای تحقق عدالت، آزادی و حقوق بشر در نظر گرفته شود.

جنایات رژیم صهیونیستی علیه فلسطینیان مصداق آشکار نقض حقوق بشر است

سیمایی‌صراف در ادامه سخنان خود با اشاره به بحران جاری در فلسطین گفت: مسئله فلسطین، فراتر از یک جغرافیا، هویت یک ملت است. چه این ملت در سرزمین فلسطین باشند و چه در اقصی نقاط جهان، یک ملت واحد باقی می‌مانند.

وی افزود: امروز شاهدیم که رژیم اشغالگر صهیونیستی، با حمایت استکبار جهانی، تمام ارزش‌ها و اصول مورداتفاق بشریت را زیر پا گذاشته و هیچ‌یک از حقوق بنیادین بشر را رعایت نکرده است.

وی تصریح کرد: به‌جرئت می‌توان گفت این رژیم، دیگر هیچ حقی نمانده که آن را نقض نکرده باشد. امروز اجماع جهانی علیه جنایات این رژیم شکل گرفته است. نقض حقوق بشر، جنایت علیه بشریت، نسل‌کشی و تخریب طبیعت در غزه، فجایعی است که دیگر قابل‌تحمل نیست.

وزیر علوم با تأکید بر ضرورت وحدت مسلمانان اظهار کرد: در این ایام مبارک، از خداوند متعال مسئلت داریم که به مسلمانان غیرت، همیت، وحدت و اقتدار بیش از پیش عطا فرماید تا این رژیم اشغالگر را تنبیه کرده و حقوق ملت مظلوم فلسطین را از چنگال این رژیم فاسد و نامشروع بازپس گیرند.

{$sepehr_key_122176}