فرهنگستان زبان: «کش‌لقمه» و «درازآویز زینتی» ساخته ما نیستند

به مناسبت نودسالگی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی در کانال تلگرامی خود تاکید کرد که این واژه‌های طنزآمیز، هرگز معادل‌های رسمی مصوب این نهاد نبوده‌اند.

کد خبر: ۳۵۵۴۹۸

تاریخ : ۰۹ شهريور ۱۴۰۴ - ۱۸:۰۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز، این فرهنگستان امسال نود ساله شد. مطلب زیر به همین مناسبت در کانال تلگرامی فرهنگستان زبان و ادب فارسی بازنذ شده است:

«این نهاد کهنسال درآغاز «فرهنگستان ایران» (فرهنگستان اول، ۱۳۱۴)، سپس «فرهنگستان زبان ایران» (فرهنگستان دوم، ۱۳۴۹) و سرانجام «فرهنگستان زبان و ادب فارسی» (فرهنگستان سوم، ۱۳۶۹) نامیده شده است. اندکی پس از آغاز برابرگزینی برای واژه‌های بیگانه در فرهنگستان ایران، برخی از سرآمدان ادبی و فرهنگی آن روزگار مانند صادق هدایت و عباس اقبال آشتیانی به مخالفت با مصوبات فرهنگستان برخاستند. گاهی نوواژه‌هایی مانند «دانشگاه»، «دانشکده»، «دانش‌آموز»، «واژه»، «پزشک» و «پایان‌نامه» را به ریشخند گرفتند و بر این باور بودند که نمی‌شود، به جای «تحت‌البحری»، گفت و نوشت «زیردریایی»، چون در زبان فارسی جا نخواهد افتاد، و گاه این برابرگزیده‌ها را «من‌درآری» و «جنایت ادبی» خواندند، اما این واژه‌ها چنان در زبان فارسی جا افتاده و جزئی از سرمایه این زبان شده‌اند که گویی سده‌ها در زبان فارسی روایی داشته‌اند.

هدایت در مقاله «فرهنگ فرهنگستان» به هجو برخی از واژه‌های مصوب فرهنگستان ایران پرداخت که سال ۱۳۱۹ در دفتر هفتم از مجموعه «واژه‌های نو» چاپ شده بود. او به قیاس «باشگاه» که دربرابر «کلوپ» ساخته شده بود، برای «کافه» و «قبرستان»، «داشگاه» و «لاشگاه» را جعل کرد و معتقد بود که استادان فرهنگستان «دست نویسنده کتاب دساتیر را در جعل لغت از پشت بسته‌اند.» پس، همان‌گونه که فرهنگستان عمری نودساله دارد، مخالفت کردن با مصوبات آن در بخش واژه‌گزینی و ریشخند کردن نوواژه‌ها نیز عمری کمابیش نودساله دارد.

در ادامه سنت ناپسند ریشخند کردن نوواژه‌ها، در یکی دو دهه گذشته نیز برخی از اهل طنز و صاحبان ذوق، با برساختن برابر‌هایی برای واژه‌های بیگانه، آنها را به فرهنگستان نسبت داده‌اند. نمونه این برساخته‌ها «درازآویز زینتی» در برابر «کراوات» یا «کش‌لقمه» در برابر «پیتزا» است. فرهنگستان بار‌ها جعلی بودن این واژه‌ها را اعلام کرده است، اما شوربختانه حتی برخی از نخبگان جامعه هنوز بر این گمان‌اند که این واژه‌های جعلی ساخته فرهنگستان است. در چند ماه گذشته نیز فردی، با اندکی ذوق و البته آگاهی اندک‌تری از زبان فارسی، به برساختن چند واژه در برابر برخی از واژه‌های پزشکی، مانند «آنژیوکت: جوال‌دوز رگ‌گشا»، «آمبولانس: ارابه بیماربری» و «آژیر: فانوس فغان‌کش» دست زد و آنها را به فرهنگستان نسبت داد. یکی از نشانه‌های دروغین بودن این فهرست هم برابرگزینی برای واژه «فارسی» آژیر است!

فرهنگستان زبان و ادب فارسی اکنون دوازده گروه پژوهشی دارد که گروه «واژه‌گزینی» یکی از آنهاست، اما اغلب مردم گمان می‌کنند که تنها فعالیت پژوهشی فرهنگستان همین واژه‌گزینی است؛ چنین نیست. در همین گروه هم، برخلاف گمان عموم مردم، کار اصلی واژه‌گزینی را استادان طراز اول و شناخته‌شده رشته‌های مختلف در قالب کارگروه‌های تخصصی واژه‌گزینی برعهده دارند و وظیفه پژوهشگران و کارشناسان فرهنگستان بیشتر راهبری این کارگروه‌ها است تا برابرنهاد‌های پیشنهادی هر کارگروه مطابق «اصول و ضوابط واژه‌گزینی» باشد.

فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه‌های مصوب هر سال را در قالب فرهنگ واژه‌های مصوب سال چاپ می‌کند. همچنین، هرگاه واژه‌های مصوب هر رشته به عدد هزار برسد، آنها را در فرهنگ جداگانه‌ای در قالب هزارواژه‌های تخصصی منتشر می‌کند. شمار این هزارواژه‌ها اکنون به ۳۷ جلد رسیده است. همه برابر‌های تصویب‌شده برای واژه‌های بیگانه (بیش‌از ۶۵ هزار واژه) در بخش «واژه‌های مصوب» وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در دسترس است و علاقه‌مندان می‌توانند برای اطمینان از مصوب بودن برابر هر واژه بیگانه این بخش را نگاه کنند.»

منبع: سلام‌سینما

{$sepehr_key_148165}