خانواده، اولین مدرسه  احساس فرزندان| با مشکلات ناشی از ترویج فرهنگ «قوی باش» آشنا شویم

یک روان شناس کودک و نوجوان گفت: خانواده، اولین مدرسه احساس است. کودکان از حرف‌ها و  واکنش‌های والدین یاد می‌گیرند که احساساتشان قابل احترام است یا باید از آن خجالت بکشند.

کد خبر: ۳۶۴۰۴۶

تاریخ : ۱۶ مهر ۱۴۰۴ - ۱۰:۵۸

نوشته

شهرآرانیوز؛ در بسیاری از خانه ها، والدینی را می بینیم که با نیت خیر، اما درکی نادرست، تلاش می کنند از فرزندشان یک «کودک قوی» بسازند. آن ها می خواهند فرزندی داشته باشند که در برابر سختی ها نمی شکند، همیشه موفق است و احساساتش را در چهره اش نشان نمی دهد، اما پشت این تصویر درخشان، گاهی واقعیتی تلخ پنهان است، کودکی که یاد گرفته احساساتش را پنهان کند تا دوست داشتنی بماند. در فرهنگی که گریه را ضعف می داند و شکست را ننگ، قوی بودن به نقابی تبدیل می شود که از درون، شکننده است. برای موشکافی این موضوع به سراغ دکتر سیدمحمدرضا ناظمی روان شناس کودک و نوجوان رفتیم و با وی گفت وگو کردیم. در تهیه مطلب پیش رو از نظرات دکتر ناظمی استفاده شده است.

کلیشه های فرهنگی؛ ریشه‌های پنهان ضعف

در فرهنگ ما، قوی بودن اغلب با «احساس نداشتن» اشتباه گرفته می شود. سال ها به کودکان گفته ایم که «پسر که گریه نمی کنه»، «دختر باید محکم باشه»، «نباید از چیزی بترسی». این جملات ساده، شاید در لحظه تأثیرگذار به نظر برسند، اما در واقع پایه های اضطراب و ناآرامی آینده را می گذارند.

کودکی که یاد می گیرد احساساتش را سرکوب کند، در بزرگ سالی ممکن است یا به انسانی خاموش و درون ریز تبدیل شود یا برعکس، خشم فروخورده اش را با پرخاشگری بیرون بریزد. ترس از شکست، کمال گرایی افراطی، کمبود همدلی و روابط شکننده، همه پیامد همین تربیت های ناآگاهانه اند.

در حقیقت، کودکی که اجازه گریه نداشته، بعدها دیگر بلد نیست درباره احساساتش حرف بزند و این، آغاز تنهایی است.

نقاب قدرت

در ذهن بسیاری از پدر و مادرها، کودک قوی کسی است که سکوت می کند، گریه نمی کند، همیشه برنده است و اجازه نمی دهد کسی ناراحتش کند، اما این واژه در روان شناسی تعریف دیگری دارد؛ قدرت یعنی توان روبه رو شدن با احساسات، انعطاف در بحران ها، پذیرش شکست و همدلی با دیگران. قوی بودن به معنای پنهان کردن درد نیست، بلکه یعنی بلد باشی با آن زندگی کنی.

مشکل از آنجا شروع می شود که والدین، آینده ای آرمانی برای فرزندشان در ذهن دارند و می خواهند کودک مطابق آن تصویر پیش برود. نیتشان خوب است، اما وقتی این تصویر بیش از حد قالبی می شود، رشد طبیعی کودک را محدود می کند. کودک باید فرصت تجربه، شکست، خشم، اشک و آرامش را داشته باشد تا شخصیتش کامل شود.

از جنس احساس

قدرت واقعی، نه در بی احساسی بلکه در شناخت احساسات است. کودک قوی کسی است که می فهمد چرا ناراحت است، می تواند از کسی کمک بخواهد و می داند شکست پایان دنیا نیست.

روان شناسان قدرت را ترکیبی از سه بعد می دانند:

روانی:

شناخت احساسات، تاب آوری، انعطاف در برابر سختی ها.

اجتماعی:

مهارت در همدلی و گفت وگو، درک تفاوت ها و حل مسئله.

جسمی:

احساس تسلط بر بدن، تحرک و مراقبت از خود.

کودک قوی کسی است که هم می تواند گریه کند، هم دوباره برخیزد؛ هم رقابت کند، هم ببازد و از باخت یاد بگیرد؛ هم خودش را دوست داشته باشد، هم دیگران را.

{$sepehr_key_157265}

قدرت در خانواده ساخته می شود

خانواده اولین مدرسه احساس است. کودکان از حرف ها و واکنش های والدین یاد می گیرند که احساساتشان قابل احترام است یا باید از آن خجالت بکشند. وقتی والدین با عباراتی مثل «کم نیار» یا «نباید بترسی» احساس کودک را نادیده می گیرند، در واقع دارند به او می آموزند که انسان بودن، اشتباه است.

کلمات، اثرات عمیق و ناپیدایی بر مغز در حال رشد کودک دارند. تلقین های ذکرشده باعث می شوند:

کودک احساس شرم نسبت به هیجانات طبیعی خود پیدا کند.

خودسانسوری هیجانی در او شکل بگیرد.

به جای اینکه از ترس و ناراحتی درس بگیرد، آن ها را سرکوب کند.

کودک شخصیتی منزوی یا پرخاشگر و یا دوگانه پیدا کند.

به زبان ساده تر، این جملات قدرت را نمی سازند؛ بلکه احساس گناه بابت انسان بودن را در کودک نهادینه می کنند. نتیجه، نسلی از بزرگ سالانی است که یا درون خودشان را می پوشانند یا در برابر کوچک ترین ناکامی، منفجر می شوند.

فشار مقایسه ای والدین

در عصر رقابت و شبکه های اجتماعی، والدین بیش از هر زمان دیگری زیر فشار مقایسه قرار دارند. هر پدر و مادری با دیدن کودکان موفق تر دیگران، ناخودآگاه می خواهد فرزندش را «قوی تر» کند. اما این فشار، آرام آرام تبدیل به اضطراب تربیتی می شود. کودکانی که در چنین فضایی رشد می کنند، مدام حس می کنند کافی نیستند، چون همیشه کسی «بهتر» از آن ها هست. در واقع، بسیاری از والدین برای فرار از قضاوت دیگران، از کودکشان یک «ویترین قدرت» می سازند، اما کودک نه سپر قضاوت است و نه پروژه اثبات. هر بار که او را با دیگری می سنجیم، تکه ای از آرامش و اعتمادبه نفسش را از او می گیریم.

مرز میان اعتمادبه نفس و زورگویی

قدرت اگر با همدلی همراه نباشد، به سلطه تبدیل می شود. کودک باید یاد بگیرد احساسات دیگران نیز اهمیت دارد. اگر تنها راه اثبات قدرت، برنده شدن یا ساکت کردن دیگران باشد، آن کودک در آینده فردی زورگو خواهد شد.

تعادل زمانی شکل می گیرد که والدین، هم زمان با تحسین قدرت، مهربانی را هم تشویق کنند. وقتی قوی بود، تحسینش کنید؛ و وقتی مهربان بود، بیشتر تحسینش کنید.

نقش جنسیت در تربیت «قوی بودن»

در جامعه ما، قوی بودن برای پسر و دختر معنای متفاوتی دارد. پسر باید شجاع، محکم و بی اشک باشد؛ دختر باید صبور، آرام و بی صدا. در ظاهر این تفاوت بی ضرر به نظر می رسد، اما در باطن، هر دو جنس را از بخشی از انسانیت خود جدا می کند.

پسرانی که یاد گرفته اند احساسشان را پنهان کنند، در بزرگ سالی نمی دانند چطور عاطفه نشان دهند. دخترانی که همیشه باید آرام بمانند، از بیان نیازهای خود می ترسند. نتیجه، روابطی پر از سوء تفاهم است؛ مردانی که سکوت می کنند، زنانی که می ترسند و نسلی که درک متقابل را از دست می دهد. قوی بودن یعنی بتوانی خودت باشی، نه آنچه کلیشه ها می خواهند.

{$sepehr_key_157266}

مدرسه، خانه دوم قدرت

مدرسه دومین خانه کودک است؛ جایی که مفهوم قدرت را در قالب نمره، رقابت و مقایسه تجربه می کند. اگر ارزش دانش آموز فقط به «برنده شدن» یا «بهترین بودن» وابسته باشد، قدرت به معنای حذف دیگران در ذهنش حک می شود. آموزش وپرورش می تواند با گسترش سواد هیجانی، گفت وگو درباره احساسات و احترام به تفاوت ها، مسیر درستی برای تربیت نسل آینده باز کند.

تمرین قدرت واقعی در بازی

کودکان در بازی، زندگی را تمرین می کنند. وقتی در بازی می بازند و دوباره برمی گردند، در حال یادگیری تاب آوری اند. وقتی قهر می کنند و بعد آشتی، در حال تمرین ارتباط سالم اند. بازی های کودکانه فرصت های طلایی تربیتی هستند؛ لحظاتی که والدین می توانند بدون سخنرانی، قدرت واقعی را بیاموزند. قدرتی که در «بلند شدن پس از افتادن» معنا پیدا می کند.

تمرین های ساده برای پرورش کودک قوی

برای ساختن فرزندی با اعتمادبه نفس، لازم نیست معجزه کرد. چند رفتار کوچک اما مداوم می تواند معجزه گر باشد:

اجازه دهید شکست بخورد و دوباره تلاش کند.

احساساتش را نام گذاری کنید و به او بگویید حق دارد احساس کند.

خودتان هم احساساتتان را نشان دهید تا صداقت هیجانی را بیاموزد.

مسئولیت های کوچک به او بدهید تا حس مفید بودن کند.

به جای نتیجه، تلاش را تحسین کنید.

گام نخست؛ بازگشت به انسانیت

فرزندپروری پروژه نیست، رابطه است. اولین گام برای تغییر، پذیرفتن این حقیقت است که فرزند شما «انسان» است، نه نسخه ای از آرزوهای تحقق نیافته شما. کودکی که اجازه دارد خودش باشد، فرصت دارد رشد کند. والدینی که با مهربانی، صبر و پذیرش همراهش هستند، در واقع به او درس قوی بودن می دهند، بی آنکه مجبور باشد از احساساتش خجالت بکشد.

شاید بهترین جمله ای که می شود برای قوی بودن به کودک گفت این باشد: «لازم نیست همیشه قوی باشی، من اینجا هستم». در این جمله، نه ضعف است و نه ترس؛ فقط امنیت است. قدرت واقعی از دل همین امنیت زاده می شود؛ احساسی که اگر در کودکی تجربه اش کنیم، در بزرگ سالی نیازی به نقاب قدرت نخواهیم داشت.