«عکاسی» مبارک است

به مناسبت ۲۸ مرداد روز جهانی عکاسی

کد خبر: ۳۶۶۶

تاریخ : ۲۸ مرداد ۱۳۹۸ - ۰۸:۴۹

نوشته

حمید سلطان آبادیان| امروز ۲۸ مردادماه ۱۳۹۸ برابر با ۱۹ آگوست ۲۰۱۹ به نام «روز جهانی عکاسی» نام‌گذاری شده است. علت نام‌گذاری این روز باز‌می‌گردد به تاریخ رونمایی هنر عکاسی برای عموم مردم. در تاریخ ۱۹ آگوست ۱۸۳۹ در یک گردهمایی عمومی در آکادمی علوم پاریس جزئیات فنی ثبت عکس به روش داگرئوتیپ(۱) و چگونگی کارکرد این فناوری از سوی «لویی‌داگر»(۲) هنرمند و فیزیکدان فرانسوی و مخترع این روش برای عموم شرح داده شد. ایده روز جهانی عکاسی در ۱۹ آگوست سال ۲۰۰۹ از سوی بنیان‌گذار آن «کورسکه آرا»(۳) ؛ عکاس جوان استرالیایی مطرح شد. در ۱۹ آگوست سال ۲۰۱۰ «کورسکه آرا» اولین گالری آنلاین عکس را راه‌اندازی کرد و ۲۷۰ عکاس، عکس‌هایشان را از نقاط مختلف جهان در آن به اشتراک گذاشتند. البته «شورای‌عکاسی‌بین‌المللی هند»(۴) نخستین نهادی بود که این روز را رسماً به عنوان روز جهانی عکاسی جشن گرفت و از آن هنگام تا امروز هر سال کشورهای بیشتری این تاریخ را به عنوان «روز جهانی عکاسی» در تقویم‌های خود ‌گنجانده‌اند. چنانچه این تاریخ را که در آن عکاسی به طور رسمی به مردم جهان معرفی شده است، ملاک قرار دهیم امروز عکاسی ۱۸۰ ساله می‌شود. البته بیان این نکته لازم است که داگرئوتیپ اولین تصویر عکاسی جهان نیست و «ژوزف نیسه‌فورنیپس»(۵) اولین عکس جهان را در سال ۱۸۲۶ از طریق روش هلیوگرافی(۶) ثبت کرده است.
عکاسی یکی از مهم‌ترین اختراعات بشر در قرن نوزدهم بوده است. با اینکه از بدو اختراع عکاسی تا کنون تغییرات زیادی در نحوه‌ ثبت عکس ـ از داگرئوتیپ تا دیجیتال ـ رخ داده است، اما عکاسی همچنان به عنوان یکی از تاثیرگذارترین و مردمی‌ترین هنر‌ها جایگاه خود را در بین عموم مردم جهان حفظ
کرده است. با اینکه حدود ۳ سال بعد از اعلام رسمی اختراع عکاسی در فرانسه، عکاسی به شیوه‌ داگرئوتیپ وارد ایران شد و عکاسی در ایران سابقه ای طولانی و حضوری ۱۷۷ ساله دارد، اما هنوز در بعضی از شهر‌های کشور و به‌خصوص در کوچه و خیابان‌های مشهد، عکاسی کار آسانی نیست. خیلی از مردم و خصوصا ساکنان محلات قدیمی مشهد هنوز با عکاسان غریبگی می‌کنند و فضای شهر مشهد برای عکاسی مهیا و آماده نیست. تقریبا برای عکاسی از هر منطقه‌ای از شهر، از پارک‌ملت گرفته تا کوهسنگی و از اطراف حرم‌مطهر گرفته تا آرامگاه فردوسی مجوز مخصوص لازم است و عکاس از خانِ مجوز که عبور کند تازه با خانِ سختِ اخم و غرولند و گاهی برخورد‌های فیزیکی بعضی از مردم روبه‌رو می‌شود. در طی سال‌های اخیر با برگزاری تورهای عکاسی مشهد در قالب جشنواره‌های کشوری مانند «جشنواره ملی عکس مشهد» و «جشنواره سراسری عکس خانه دوست» گامی برای فرهنگ‌سازی و آشتی عکاسان و مردم برداشته شد ـ در این تورها نیز به همراه داشتن کارتِ مجوز عکاسی برای همه‌ عکاسان الزامی بود ـ اما هنوز هوا برای عکاسان در مشهد ابری وگاه تیره‌گون است. شاید اینکه مشهد یک کلان‌شهر مذهبی است و در طول سال تعداد زیادی مسافر و زائر در شهر حضور دارند در این جریان بی‌تاثیر نباشد اما حقیقت این است که در خیلی از موارد، زائران برخورد مناسب‌تر و مهربانانه‌تری با جریانِ عکاسی دارند. شاید به همین علت است که بیشتر عکس‌هایی که در مشهد تولید می‌شود مبتنی بر فرم‌ و در فضاهایی خالی از حضور انسان به ثبت رسیده است و در خیلی موارد بهترین عکس‌های عکاسانِ مشهدی (در ژانر مستند اجتماعی و عکاسی خیابانی) در مکانی غیر از شهر مشهد به ثبت رسیده است.
به هر حال با وجود تمامی این شرایط، عکاسانِ مشهدی صبورانه و هوشمندانه از سوژه‌های مد نظرشان عکس‌هایِ خوب می‌گیرند. ناملایمات را پشت سر گذاشته و به عکس‌هایی که می‌خواهند می‌رسند. شاید یکی از دلایل تولید عکس‌های خوب از سوی عکاسان مشهدی همین سرسختی آن‌ها در عبور از مشکلات پیش رویشان است.‌ عکس‌های به ثبت رسیده توسط این عکاسان سندی تصویری و مهم از مردم، معماری، اخبار و احوال، سبک زندگی، مراسم و تاریخ شهرمان خواهد بود و برای آیندگان حفظ شده و به یادگار خواهد ماند. مشهد به واسطه‌ حضور همین عکاسان، سال‌هاست که شهری پیشرو و جریان‌ساز در فن و هنر عکاسی کشور است.
با اینکه آلفرد آیزنشتات(۷) عکاس مطرح آلمانی گفته است: «وقتی که دوربین را در دست می‌گیرم، دیگر معنی ترس را نمی‌فهمم» اما وقتی از عکاسان سخن به میان می‌آید باید به سختی‌ها و گاه اتفاقات و حوادثی که برای آن‌ها در هنگام ثبت عکس رخ می‌دهد اشاره کرد. از ساده‌ترین! اتفاق که ضبط و توقیف دوربین و پاک‌کردنِ تمامی عکس‌ها از روی کارت‌حافظه است گرفته تا افتادن لنز‌ بر روی آسفالت خیابان در هنگام تعویض بر اثر ضربه‌ ناخودآگاه یک عابر پیاده و شکستن و ازدست رفتنش. باید از موقعیت‌های خطرناکی که گاهی برای ثبت عکسی بهتر انتخاب می‌کنند نوشت، از بالا رفتن‌ها و پایین آمدن‌هایشان، دراز کشیدنشان روی زمین‌های خاکی و فرو رفتن‌هایشان در میان آب و گِل‌ولای. باید از حس و حالشان نوشت وقتی که از رنج و اندوه عکاسی می‌کنند و از اشک‌هایشان گفت، وقتی که درد را به تصویر می‌کشند. عکاسان همیشه پشت دوربین می‌مانند، وقتی که عکس‌هایشان روی دیوار نمایشگاه‌ها، در صفحات روزنامه‌ها و نشریات، در دنیای مجازی و وب، روی صفحه‌ نمایش تلفن‌های همراه و یا هرجای دیگری دیده می‌شود، کسی خودِ آ‌ن‌ها را نمی‌بیند. گاهی اسمشان هم جا می‌افتد و تصویری که خلق کرده‌اند مثل کودکی یتیم، در دنیای دیدنی‌ها سرگردان و متحیر، دست به دست می‌چرخد. عکس راه خودش را پیدا می‌کند و عکاس را پشت سر می‌گذارد. عکاسان خالقانِ ناپیدای تصویرهای ماندگاری هستند که قرار است دنیای امروز را برای آیندگان به تصویر بکشند.
به قول آن شاعری که احتمالا خودش نیز دستی به دوربین داشته است‌: ما نمانیم و عکسِ ما مانَد، کار دنیا همیشه «برعکس» است.
همه‌ این‌ها را نوشتم ولی بازهم به سؤال تکراری و همیشگی مردم از عکاسان می‌رسم که : از چی داری عکس می‌گیری؟! ...
بگذریم.
روز جهانی عکاسی است، مبارک باشد.
«عکاسی» هم مبارک است.
1. Daguerreotype
2. Louis Daguerre
3. Korske Ara
4. India International Photographic Council
5. Nicephore Niepce
6. Heliography
7. Alfred Eisenstaedt