خاتون زردوز زرنگار مشهد | میراث‌دار خیاطی قاجار

ناهید دلشاد راد، طراح، پژوهشگر و مدرس دوخت‌های سنتی، زنی است که میراث خیاطی در خانواده‌اش نسل‌به‌نسل منتقل شده است.

کد خبر: ۳۶۸۸۴۷

تاریخ : ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۹:۰۰

نوشته

به گزارش شهرآرانیوز؛ ناهید دلشاد راد، طراح، پژوهشگر و مدرس دوخت‌های سنتی، زنی است که میراث خیاطی در خانواده‌اش نسل‌به‌نسل منتقل شده و او امروز با احیای هنر‌های فراموش‌شده و آموزش هزاران هنرجو، پرچم‌دار حفظ و ترویج هنر اصیل ایرانی است.

در خانواده‌ای چشم به جهان گشود که هنر خیاطی و طراحی لباس، موروثی میان نسل‌هایش بود. خرید لباس از بازار در خانه آنها معنایی نداشت؛ چون تقریباً همه اعضای خانواده حتی مردان، دوخت و طراحی لباس را می‌دانستند. ناهید دلشاد راد از نوجوانی، نه از سر اجبار برای حفظ سنت خانوادگی، بلکه از روی عشق و کنجکاوی به دنیای دوخت و دوز وارد شد. دوازده‌ساله بود که با نخ و سوزن انس گرفت و از مادربزرگش خیاطی، گل‌دوزی و بافتنی آموخت.

{$sepehr_key_188965}

از همان آغاز به الگو‌های تکراری بسنده نمی‌کرد؛ هر ایده‌ای در ذهنش داشت، روی کاغذ می‌آورد. حالا پس از سال‌ها تجربه، بیش از ۵۵ هنر را آموخته، آموزش داده و برخی از دوخت‌های فراموش‌شده را دوباره زنده کرده است. دلشاد راد، نواده سید ابوتراب غزنوی مهراب‌شاهی، خیاط فرنگی‌دوز دوره قاجار است؛ مردی که نخستین کت‌وشلوار و کت‌ودامن ایرانی را دوخت و چرخ خیاطی «کهلر» را به ایران آورد. با افتخار می‌گوید لباس سه یا چهار نسل از خانواده‌اش، کار دست خودشان است. نام هنری او «خاتون زردوز زرنگار مشهد» است؛ بانویی که سال‌هاست زکات هنرش را در خانه‌های فرهنگ و کلاس‌های آموزشی می‌پردازد.

از چارقد آبی تا خلاقیت در طراحی

اولین لباسش را از یک چارقد آبی مادرش دوخت. آن را تا زد، از تکه‌هایش آستین و تنه ساخت و با نخ گلابتون تزیین کرد. ابتدا لباسش را از ترس پنهان می‌کرد، اما وقتی مادر آن را دید، او را تشویق کرد و وسایل خیاطی برایش فراهم آورد. دلشاد راد از همان دوران دبیرستان، اوقات فراغتش را به آموزش هنر به همکلاسی‌ها و حتی معلمان اختصاص می‌داد تا جایی که مدیر مدرسه، برایش کلاس جداگانه‌ای در نظر گرفت.

مسیر زندگی که با نخ و سوزن گره خورد

گرچه علاقه‌مند به پزشکی و شعر بود، اما سرنوشت او را به‌سوی طراحی لباس کشاند. پس از ازدواج و مهاجرت به مشهد، تحصیل را کنار گذاشت و تمام‌قد وارد دنیای خیاطی شد. با یک چرخ خیاطی ساده آغاز کرد و خیلی زود مشتریانش از دایره خانواده فراتر رفتند. برای یادگیری اصولی‌تر، لباس‌های تاناکورا را می‌خرید، می‌شکافت و الگوی آنها را بازطراحی می‌کرد؛ کاری که امروز آن را «مهندسی معکوس» می‌نامند. استعداد و پشتکارش باعث شد به‌عنوان نخستین زن جوان در آموزش و پرورش خراسان، به‌عنوان دبیر رسمی طراحی لباس انتخاب شود.

خانه‌های فرهنگ؛ نقطه آغاز کارآفرینی

او نخستین بانوی دارای مدرک طراحی لباس از سازمان فنی‌وحرفه‌ای استان بود. پس از زایمان، پسر خردسالش را به کلاس می‌برد و در کنار آموزش خیاطی، دوخت‌های سنتی مانند پته‌دوزی و سرمه‌دوزی را نیز تدریس می‌کرد. به‌گفته خودش، هدفش از آموزش دوخت‌های سنتی تنها حفظ هنر نبود، بلکه کمک به اشتغال زنان خانه‌دار هم بود. کلاس‌هایش آن‌قدر پرجمعیت بود که برخی از هنرجویان، ایستاده آموزش می‌دیدند. او نخستین کسی بود که سرمه‌دوزی تهران و اصفهان را به مشهد آورد و در احیای ترمه به‌عنوان بخشی از جهیزیه دختران نقش داشت.

هنری که زندگی ساخت

تا امروز بیش از ۱۰ هزار زن زیر نظر او آموزش دیده‌اند و بسیاری از آنها کارآفرین شده‌اند. یکی از شاگردانش که روزی در تنگنای مالی زندگی می‌کرد، اکنون با درآمد حاصل از هنر سرمه‌دوزی، خانه‌دار و صاحب کسب‌وکار است. دلشاد راد نخستین کسی بود که مانتو‌های سنتی را در ایران طراحی کرد و نمایشگاه لباس ایرانی-اسلامی را برگزار نمود، زمانی که حتی تهران چنین نمایشگاهی نداشت. بیش از ۲۰ نمایشگاه تخصصی از او برگزار شده و در هرکدام، طرحی تازه و خلاقانه ارائه داده است.

هنر ایرانی، الگوی جهانی

این هنرمند تا امروز به بیش از ۲۰ کشور سفر کرده و از هرکدام، هنری به یادگار آورده است؛ از روبان‌دوزی چینی تا نقاشی روی پارچه در اندونزی. بااین‌حال، معتقد است استاندارد طراحی لباس در ایران هنوز به جایگاه شایسته نرسیده است. به باور او: «ما بهترین ترکیب رنگ‌ها و تأثیرات روانی را در پوشش ایرانی داریم، اما هنوز آن را به‌درستی معرفی نکرده‌ایم.»

بازگرداندن هویت ایرانی به لباس

او در سفرهایش دید که مردم دیگر کشور‌ها با حفظ زبان و پوشش خود پیشرفت کرده‌اند. از همین‌رو تصمیم گرفت هویت ایرانی را به لباس‌ها برگرداند. در طرح‌هایش، ردای ایرانی، قبا و عبا را با نقش و نگار‌های سوزن‌دوزی بازآفرینی کرده است. دلشاد راد تاکنون ۱۲ جلد کتاب در زمینه دوخت‌های سنتی و طراحی لباس نوشته و سال‌هاست عضو انجمن هنر‌های تجسمی استان خراسان و هنرمندان کشور است. او در پایان می‌گوید: «فقط می‌خواهم هویت پوشش ایرانی را زنده کنم. آرزو دارم روزی لباس ایرانی را تن مردم ایرانی ببینم.»

{$sepehr_key_188964}