بازسازی انگاره زن مسلمان از پرده‌نشینی تا کنشگری

در طول تاریخ، نقش زن در نظام‌های دینی و اجتماعی غالبا به حوزه‌های مراقبتی و عاطفی محدود می‌شد با این‌حال تجربه‌های نوین زنان مسلمان در عرصه‌های مذهبی، به‌مثابه بازتعریف نقش زن در فضا‌های دینی و اجتماعی قابل‌تفسیر است.

کد خبر: ۳۷۱۹۱۳

تاریخ : ۲۰ آبان ۱۴۰۴ - ۱۳:۰۳

نوشته

پدیده امامت زنان در نمازجماعت، فراتر از یک رخداد رسانه‌ای است و نمادی از تحول در گفتمان زن مسلمان و بازسازی انگاره سنتی او در جامعه معاصر به‌شمار می‌رود. این تحول نشان‌دهنده گذار از تصویر زن به‌عنوان موجودی در حاشیه، به زن به‌مثابه عاملی فعال در هدایت تربیتی و فرهنگی جامعه است؛ تحولی که نه در تعارض با دین، بلکه در امتداد عقلانیت دینی و ظرفیت‌های فقه اسلامی رخ می‌دهد.

در طول تاریخ، نقش زن در نظام‌های دینی و اجتماعی غالبا به حوزه‌های مراقبتی و عاطفی محدود می‌شد؛ حوزه‌هایی که با وجود اهمیتشان، در ساختار قدرت و هدایت اجتماعی، کم‌اثر تلقی می‌شدند، با این‌حال تجربه‌های نوین زنان مسلمان در عرصه‌های مذهبی، ازجمله امامت نماز، به‌مثابه بازتعریف نقش زن در فضا‌های دینی و اجتماعی قابل‌تفسیر است. این رخداد، حضور زن را از «پرده‌نشینی مؤمنانه» به «کنشگری مؤمنانه» ارتقا می‌دهد؛ حضوری که ریشه در متن اسلام دارد.

از منظر فقهی، امامت زن در جماعت زنان، مشروع و معتبر است. این مشروعیت، در سطح نمادین، واجد اهمیتی دوگانه است: نخست آنکه ظرفیت‌های مغفول‌مانده زن مسلمان را در عرصه هدایت دینی یادآوری می‌کند و دوم، الگویی جدید از رهبری تربیتی و فرهنگی را در چارچوب دین عرضه می‌کند. در این معنا، زن مسلمان نه در تقابل با سنت، بلکه در بازتفسیر آن قرار دارد.

از منظر جامعه‌شناختی، این تحول را می‌توان در چارچوب نظریه‌های نقش‌های جنسیتی، تحلیل کرد. نقش‌های سنتی زنان در جوامع اسلامی، معمولا در نسبت با مفهوم «دیده‌نشدن» و «خلوت» تعریف می‌شد، درحالی‌که حضور کنشگرانه زنان در عرصه‌های دینی، بازتولید اجتماعی مفاهیم جدیدی، چون «رهبری»، «تربیت جمعی» و «اقتدار معنوی زن» را ممکن می‌سازد. چنین بازنمایی‌هایی، نظام معنایی تازه‌ای را در ذهن مخاطبان -به‌ویژه دختران نوجوان- شکل می‌دهد که در آن، زن مسلمان نه‌تنها پیرو، بلکه پیشرو در مسیر هدایت دینی است.

ازسوی دیگر، بازسازی تصویر زن مسلمان بدون نقش رسانه‌ها ممکن نیست.

رسانه‌ها با برجسته‌سازی چنین کنش‌هایی، مرز‌های سنتی درک اجتماعی از زن را جابه‌جا می‌کنند و افکار عمومی را به‌سوی پذیرش نقش‌های نوین زنان سوق می‌دهند. این بازنمایی، به‌ویژه در فضای آموزشی و فرهنگی، امکان تربیت نسلی تازه را فراهم می‌کند که در آن، ایمان و کنشگری هم‌زمان تجربه می‌شوند.

{$sepehr_key_165978}

بازخوانی انگاره زن مسلمان در عصر حاضر، ضرورتی فرهنگی و اجتماعی است. این بازخوانی به معنای نفی سنت نیست، بلکه بازتفسیر آن در پرتو تحولات زمانه است. زن مسلمان می‌تواند در همان چارچوب ایمان و عفاف، مسئولیت هدایت اجتماعی را برعهده گیرد. درواقع، بازسازی انگاره زن مؤمن، نه در خروج از دین، بلکه در بازفهم ظرفیت‌های نهفته آن، تحقق می‌یابد؛ ظرفیتی که امروز درقالب امامت زنان، مدیریت فرهنگی و حضور تربیتی در جامعه آشکار می‌شود.

در پایان، امامت زنان را می‌توان نمادی از «بازتعریف اقتدار معنوی زن مسلمان» دانست؛ اقتداری که با حضور اجتماعی، نقش‌آفرینی فرهنگی و مشارکت در هدایت دینی گره خورده است. چنین حضوری، علاوه‌بر آنکه کلیشه‌های سنتی را درهم می‌شکند، تصویری جدید و متوازن از زن در جامعه اسلامی ترسیم می‌کند؛ زنی که در همان حال که مؤمن است، فعال، آگاه و اثرگذار نیز است؛ تصویری که از گفتمان رهبر معظم انقلاب سرچشمه می‌گیرد و چشم‌اندازی نو برای نقش زنان در جامعه اسلامی ارائه می‌دهد.