وقتی هنوز امامیه روستا بود...

نگاهی متفاوت به یکی از محله‌های قدیمی قاسم‌آباد

کد خبر: ۳۷۷۳

تاریخ : ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۰:۱۲

نوشته

استادی
خبرنگار شهرآرا محله

زمانی که حافظ اَبرویِ خوافی به مشهد آمد، شهر را بیشتر از آن‌که مجموعه محلاتِ واحد بداند، متشکل از چند قریه در دور و اطراف حرم مطهر و توس دانست. او در سفرنامه‌اش، از روستاهایی مثل نوغان و سناباد و الندشت و احمدآباد نام می‌برد، که الآن هرکدامشان در دل کلان‌شهر مشهد حل شده‌‌اند و دیگر، اثری از آن روستاها نیست. قاسم‌آباد که به‌عنوان منطقه‌ای جدید در دل شهر، شناخته می‌شود، تا حدود 50 سال پیش، بخشی از همان روستاهایِ خارجِ شهر مشهد بوده، که البته حافظ اَبرو، نامی از آن‌ها نمی‌برد، چون در زمان او این روستاها به‌قدری از مرکز اصلی شهر دور بوده‌اند که اگر قرار بود با اسب و الاغ این مسیر را طی کنند، دست‌کم یک روزی را باید در راه استراحت می‌کردند.
شاید یکی از اسناد بسیار قدیمی که در رابطه با قریه قاسم‌آباد وجود دارد و وجود چنین روستایی را تایید می‌کند، سفرنامه دوم ناصرالدین‌شاه به خراسان باشد. زمانی که شاه قاجار را برای تعویض آب‌وهوا و گشت‌وگذار به ییلاقات طرقبه می‌برده‌اند، او را ابتدا از آبکوه و بعد از آن، از قاسم‌آباد عبور داده‌اند، که خودش در متن سفرنامه‌ به این ماجرا اشاره کوتاهی می‌کند.
امامیه فعلی شاید در نگاه اول منطقه‌ای جدید در شهر به‌نظر برسد، که دست‌بالا، عمری بیست-سی‌ساله دارد و در مخیله هیچ‌کس نگنجد که یکی از قریه‌های اصلی غرب، همین ناحیه بوده است.
امامیه، که طبق نوشته‌های مهدی سیدی در کتاب «جغرافیای تاریخی شهر مشهد»، معلوم نیست از چه تاریخی و چرا به این نام خوانده شده است، روستای بسیار وسیعی در غرب شهر مشهد بوده و آن‌طور که کارشناسان و تاریخ‌پژوهان می‌گویند و طبق بررسی‌هایی که سال‌ها پیش انجام شده، این منطقه به احتمال زیاد همان روستای معروف چهل‌بازه بوده که بخشی از کشف‌رود از دل آن رَد می‌شده و الآن مسیر همان رود «کال چهل‌بازه» خوانده می‌شود.

قلعه امامیه
قلعه موسوم به «امامیه»، که گویا مرکز اصلی زندگی مردم آن منطقه، بوده است، هنوز سالم است و در غرب میدان نمایشگاه فعلی قرارگرفته است. قلعه‌ای قاجاری که حدود دهه 80 پی به ارزش آن بردند و نامش جزو میراث فرهنگی ثبت شد. آن‌طور که به‌نظر می‌رسید، قلعه آن، محل زندگی اهالی روستا بوده است.

قنات اصلی شهر
البته این‌که اراضی وسیع امامیه، که یک سَر آن، قاسم‌آباد و یوسفیه بوده و حد دیگرش اراضی‌ الهیه و امیریه و اقدسیه و...، چه کاربری‌ای داشته و از آن چه استفاده‌ای می‌کرده‌اند، نیازمند بررسی‌ و پژوهش‌های بیشتری است. اما قلعه ثبت‌شده امامیه، بنایی است خشتی و گلی که چیزی در حدود 12هزارمترمربع وسعت دارد و جزو معدود بناها و قلعه‌های تاریخی اربابی مشهد است، که بعد از گسترش شهر هم، کارایی‌شان را حفظ کردند و پُرقدرت به کار خودشان ادامه می‌‌دادند.
آب مصرفی جمعیت پُرشمار قلعه و احتمالاً احشامشان را قناتی به نام امامیه تامین می‌کرده، که جزو قنات‌های اصلی شهر مشهد بوده و فاصله‌اش تا قلعه بیشتر از 500متر نیست.
آن‌طور که در اسناد تاریخی آمده است، این قنات بخشی از آب شهر مشهد را هم، تامین می‌کرده است، که البته در مقایسه با دیگر قنات‌های بزرگ آن زمان ناچیز به‌شمار می‌آمده است.